Dens un libe-confession, l’ex-secretari d’Estat, Bernard Laporte, qu’escriu que lo son accent
li portè tòrt quan èra secretari d’Estat aus espòrts ; « lo men accent deu Sud-Oèst que’m rendèva illegitim » cap aus autes membres deu govèrn. Benlèu n’es pas sonque aquò qui’u
rendó illegitim mès, per un còp, que ditz quaucom de senat. França, lo país autoproclamat deus drets de l’Òme, de l’integracion – a la francesa çaquelà – que demora lo país on « il n’est
bon bec que de Paris ». E n’es pas d’anueit que la faiçon de parlar corectament la lenga de Molière qu’es de hicar la boca en cuu de garia e de parlar ponchut… Lo mesprètz deus eleits –
pas tots totun – tau monde que viven « en region » n’a pas briga demingat e, levat quauques excepcions notablas, los qui vòlen vénguer un « mossur » que’s pressan de
doblidar lo lor accent occitan – meridionau, ça disen a París. Mei d’un que coneishen anecdòtas de candidats comedians o professors qui, tà estar acceptats, deven parlar a la mòda de París se ne
vòlen pas har escarni a l’engeni francés. « L’assent »n’es pas sonque tolerat tà situacions
generaument desvalorizantas o viscudas com folcloricas. En despieit d’ua evolucion, los Occitans qu’èm qu’acceptan aquera situacion e qu’èi entenut – qu’enteni enqüèra – mei d’un còp adultes qui
se desencusavan deu lor accent o qu’èran desolats que lo lor hilh avosse l’accent « du Midi ». Lo sol accent que sia considerat qu’es l’accent quebequés, aqueths « cosins d’America » qu’an
capitat ! De segur que podem estar descriminats en causa deu nòste accent mès l’afar que’s jòga subertot en los nòstes caps e, com e ns’an hèit vergonhoses de la nòsta lenga, contuhan de nse
har vergonha deu nòste accent. Que i a un mot tà aquò : a-ssi-mi-la-cion !
Jo, ne i èri pas mès l’òme de la Rolex-avant-cinquanta-ans que i èra ! Aquí tota la
diferéncia entre las gents qu’an capitat la lor vita e los autes ; las prumèras que son totjorn on se jòga l’avenidor d’uns païses o deu planeta. Nicolas Ièr, damb lo son amic Alain J., qu’èra donc a Berlin aqueth jorn de 1989 – meilèu la nueit – de la caduda de la muralha e qu’ac hè saber a tots los sons
amics virtuaus en hicar ua fòto d’eth, encuentat, damb un burin e un martèth empruntats, tà s’emportar un sovénguer. De segur, aqueth eveniment qu’estó l’element màger qui hasó vader en eth lo
sentiment de l’identitat nacionau mès ne sabèva pas enqüèra que seré un element de la soa politica de rompedura… L’identitat nacionau qu’es quaucom que cau mesurar e definir e lo ministre Besson,
encargat de la mesa en plaça deus forums de discussion damb los ciutadans representatius, qu’es present dens tots los mèdia tà har passar lo messatge presidenciau. Aquesta consultacion que
presenta un avantatge doble : ahortir la coesion de l’UMP avant las eleccions regionaus en tot saber que l’esquèrra n’aurà pas ua responsa unitària sus aquò. Naturaument, levat lo ministre,
los mèdia ne s’interessan pas sonque aus partisans – M. Gallo per exemple – d’ua França etèrna qui possedeish dens los sos gèns aquesta identitat ; identitat qui estó aquesida
eventuaument per quauqu’un deu dehòra un còp qu’a renegat la soa vita anteriora e qui s’es a-ssi-mi-lat. Dens las annadas quaranta, mantun foncionari que francizava lo petit nom tà favorizar
l’integracion ; que i podem tornar, perqué pas ? Degun ne s’exprimeish pas en favor d’ua cultura duala taus estrangèrs o taus francés deu deguens, çò qui hè que vau dever acceptar
d’estar un francés non integrat !
« Mossieu » Pasqua ven d’èsser condemnat a un an de preson ferma e dos d’ajornament. D’autres an agut mens de bona fortuna e l’un, Falcone, foguèt arrestat a l’audiéncia. Los avocats de la
defensa èran encolerits e trobavan qu’èra una vergonha per la democracia de nostre pais de metre de gents de « qualitat » en preson un quinzenat d’annadas après los faches concernits. Tot aquel
monde que se plangen de la lentor de la justícia se pausan pas jamai la question del perqué e devon pas saber que, per una majoritat de justiciables, las causas prenon mens de temps e que fòrça
gents se tròban en preson lèu fach per aver panat un irange ! Per los qu’aurián pas seguit l’afar, s’agis de la conclusion – provisòria ? - d’un negòci d’armas amb Angola, un país amb lo qual
França entretreteniá (e entreten totjorn) de bonas relacions en causa de las ressorsas naturalas estrageticas d’aqueste país. Dins aqueles afars, i a un molon de moneda que circula pr’amor
que cal pagar los intermediaris que pòdon facilitar la transaccion. Totes los mejans son bons e coma, ça dison, tot se pòt crompar a condicion de i metre lo prètz, d’òmes politics o d’autres
pòdon eventualament acceptar de moneda non pas per eles mas per lors bonas òbras a la condicion exprèssa qu’aquò se sàpia pas. I a d’escasenças quand un servidor de l’Estat aima la discrecion. E
« Mossieu » Pasqua es un òme discret de natura ! Après sa condemnacion, venguèt en tota simplicitat explicar sul fenestron qu’èra una victima dels jutges e qu’aviá agit sonque amb l’acòrd de las
autoritats mai nautas de l’Estat. E per se defendre, demandèt que foguèsse levat lo « secret defensa » sus totes los documents ligats a l’afar. Nicolas Ièr o a plan dit : « La justícia francesa es independenta ! »
Venèm de viure una setmana is-to-ri-ca ! E Cecil B. de Mille, l’especialista de
peplumsn’auriá pogut far un film digne dels Dètz comandaments. Nos an jogat una recuècha sarkoziana
d’Abraam (Nicolas) e d’Isaac (Jean) mas amb una fin mai tragica… de la victima, en dirècte sul fenestron amb la complicitat de D. Pujadas. Lo dialòg – a propaus de sa decision de renonciar – èra
a l’auçada de la tragèdia : « N’ai parlat al president ? Non. N’ai parlat a mon paire ? Òc ben… Dins los periòdes dificils, parlam ensems »Amb, dins la coladissa, « sa femna, Jessica, gròssa de sièis meses »– los mèdia dixerunt – faguèt la pròva d’una fòrça de
caractèr fòra del comun per resistir a las flatariás de sos amics e ignorar las atacas mespresablas de sos enemics. Los lausengièrs de la velha s’abausèron encara mai bas per saludar l’estèla
novèla que veniá de nàisser mentre que, a l’esquèrra, èran contents d’aquela victòria… a la Pirrus !
Lo « prince Jean » es ara administrator de l’Epad de la Defensa (París),
president de l’UMP 92 e conselhièr general del departament ; es inscrich en segonda annada de drech a l’universitat e, dins tres meses serà papà. Coma va far per se’n tirar ? Amb los
amics que a, deuriá pas aver cap de problèma ; li prestaràn moneda se de besonh. Pel moment, se deurà contentar de dos o tres mila euros per mes mai los fraisses mas, dins qualque temps,
quand serà president de conselh general e de l’Epad, se poirà pagar quicòm mai qu’una swatch… Lo filh seguís la dralha del paire que patiguèt fòrça
avant de veire sos meritis reconeguts.
En causa d’aquela tragèdia, los 20000 defensors de la lenga e de la cultura occitana,
que se trobavan dissabte a Carcassona, an agut drech sonque a la represa de la despacha de l’AFP dins los mèdia.
Lo nòste confrair Libérationque ne hasó la soa Una dab ua fotografia deu candidat tà
la plaça : « Jo, lo men pair, qu'es president ! » Que’s sap qu’en França, de « presidents » que ne i a un sarròt qui’s consacran a ua associacion dens domenis
autant diferents com la petanca, la caça deus parpalhòus o la promocion deus cappelats dens l’industria capillara ! En la nòsta republica, l’egalitat qu’es taument enrasigada que, tanlèu que
poscan, lo monde qu’aiman d’aver un títol de « president » qui permet d’aver ua consideracion mei grana de se e de la part deus autes o, au mens, de poder n’aver l’illusion. Donc qu’un
deus hilhs de Nicolas Ièr volha estar « president » eth tanben, qu’es ua ambicion normau. La premsa, de mon punt de vista, n’a pas pro
notat qu’aqueth gojat a avut ua joenessa mauaisida : hilh d’un hilh d’immigrant, parents divorciats, etc. dab consequéncias suu debanament de la soa vita, en particular estudis un pauc
brolhons : teatre, dret… dinc au moment quan a decidit de’s guarir deu son traumatisme familhau en s’arronçar dins la politica tà har la pròva que, com ac disó lo son pair, un hilh de
president de la republica e’s podèva har un nom tanben sens l’ajuda de degun ! E que se i es plan escadut ! Qu’a capitat d’estar candidat conselhèr generau e pauc après qu’estó elegit
president deu movement UMP dens lo son departament popular deus Hauts-de-Seine. Los sons enemics que serén prèstes a trepilhar lo principi deu sufratge universau pr’amor qu’es « hilh
de… » L’elegit Jean Sarkozy qu’a lo dret de’s presentar a la presidéncia de l’Epad de la Defensa (2500 sètis sociaus, 150 000 salariats…) en foncion deu principi qui hè qu’èm tots
egaus e mei ne i avosse de mei egaus que non pas d’autes ! Excepcion francesa de segur !
Es pas lo primièr còp que las decisions del comitat Nobel suscitan de resèrvas qualque siá lo domeni que recompensa ; e, de segur, païses o gropaments d’interèsses demòran pas inactius per
promòure lor candidat. Au delà de la destincion d’una persona o d’una organizacion, generalament los estats son partida prenenta dins aquela corsa a la vanitat. Amb lo prèmi Nobel autrejat a B.
Obama, sos lausenjaires an pas fenit de lo lausenjar e los criticaires de lo criticar… Lo quite laureat a plan dich qu’aviá comprés lo messatge del comitat Nobel, a saber un encoratjament a metre
en practica çò que, per l’ora d’ara, a sonque anonciat dins sos discorses. Los republicans estatsunidencs an lèu vist l’engana, de lor punt de vista, e Rush Limbaugh, un « bushista » de tria e un
messatgièr de la drecha populista a pas trantejat en disent qu’èra una temptativa dels Europèus per « crestar » los Estats Units e que « Obama, primièr president post-racial, aviá
ara lo cap talament enflat que sas aurelhas – que son grandas ! – pareissián normalas ara ». Elegància politica que coneissèm, a còps en cò nòstre ! En defòra dels Estats Units, se
las reaccions favorablas an pas mancat de M. Elbaradei (prèmi 2005) a M. Barroso o Ban Ki-Moon, las criticas son estadas vivas tanben. Totes i an vist pr’aquò « un signe d’encoratjament a la
novèla politica internacionala estatsunidenca » [Shrin Ebadi, iraniana, prèmi 2003] e meton lors espèrs dins la volontat de dialòg d’Obama. Que que ne siá es un present empoisonat que,
quitament se se pòt revelar una ajuda, crèa una ardenta obligacion pel president estatsunidenc. Obama, fins ara, a totjorn dich que n’èra pas un òme providencial Amb aquel prèmi, cor la risca de
n’aver pas cap de causida !
Que i a bèra pausa que las bonas amnas deu liberalisme e disèvan que l’escòla n’èra pas sonque
lo rebat de la nòsta societat e ne podèva pas en consequéncia demorar en dehòra de las soas evolucions. La decision, presa dens l’academia de Créteil, de balhar moneda – pas dirèctament totun mès
per un projècte, ça disen – aus dròlles qui ne mancan pas l’escòla qu’es senada. Se n’anava temps que l’Escòla cessèsse d’expleitar ua joenessa qui – ne l’an pas jamei pro dit ! –
contribueish a demingar lo caumatge. Que los liceans deciden d’anar pas mai a l’escòla e son centenats de milèrs de professors que l’Educacion nacionau e deuré licenciar ! Autes còps, Lo
professor que sabèva e que transmetèva las soas coneishenças a ua joenessa ignoranta. Aqueth temps es ara acabat e, gràcias a las tecnologias navèras, la sola causa qu’un joen deu aver, qu’es un
ordenador. Quan va au licèu, n’es pas pas tà aprénguer quauquarren mès subertot tà tornar trobar los sons amics damb los quaus ne pòt pas comunicar sonque d’ua faiçon virtuau (camèra d’ordenador
o telefonet). E puish – psicològs saberuts qu’ac disen – que cau préner en compte l’umiliacion subida per joens qui depenen deus pairs tà aver quauques sòus taus sons plasers personaus. Peu
prumèr còp, l’Educacion nacionau que s’acara a la luta contra la delinquénçia ; un joen amonedat ne pren pas la risca de véner dròga e que pòt consacrar tot lo son temps a l’estudi.
Avosse coneishut ua escòla atau, segur qu’aurí podut har quaucomet mei de la mea vita ! Quan pensi au traumatisme subit en causa deus mens parents que’m demandavan de har la vaishèra o de
barejar la cosia, e deus professors qui’m volèvan har trabalhar a tota fòrça ; e tots a gratis ! Per còp d’astre, l’educacion navèra es arribada…
Nòstre president es totjorn autan volontós e, ont qu’ane, fa « seguir » los
mèdia qu’acceptan – o que pòdon pas refusar ! – de li servir la sopa al nom de l’informacion ! Aital, lo lendoman, après la transmission simultanèa sus las doas cadenas de
television mai importantas, l’UMP se pòt vantar en disent que gaireben dotze milions de Franceses an agachat l’entrevista. Çaquelà, levat dins qualques gazetas, degun repotega pas contra
aquel biais de far. Nicolas Ièr vòl pas que de palhassas, òme o femna, que li permeton de debanar son discors sens èsser interromput o contradich.
Nicolas Ièr es un visionari, tot lo monde o sap, e parla totjorn a la primièra persona ; son leitmotiv es : « Mentirai pas
jamai als Franceses ». Mas a pas jamai dich de quin biais mentiriá pas : en disent de causas falsas o… per omission ! Son entrevista « estatsunidenca » foguèt coma a
l’acostumada e nos faguèt part de sos esfòrces per sauvar França, Euròpa e lo planeta del liberalisme descabestrat e del CO2 sens doblidar de
tornar balhar a França lo reng que s’amerita.
En cò nòstre, avèm un pauc mens d’ambicion e nos preocupam per nòstra lenga e nòstra
cultura occitanas en apelant a participar a la manifestacion del 22 d’octobre organizada pel comitat « Anèm, òc ! » Serà l’escasença de se comptar e subretot, de mon punt de vista,
de passar qualques oras en « fraternitat » e de prene de bonas resolucions… N’avèm besonh se ne cresi los escomenges de tota mena que se pòdon legir sus la tela, escomenges escriches en
occitan cap a d’autres Occitans ; « a cadun son cloquièr, a cadun sa lenga » sembla èsser de mai en mai a la mòda al nom del drech a la diferéncia. Mantuns Occitans an un
egoautant desmesurat coma lo de Nicolas Ièr mas lo resultat serà mai
catastrofic…
Qu’aurà calut dètz e nau mes e vint e tres suicidis d’emplegats de France Telecom tà que
l’Estat aja ua reaccion en sa qualitat d’accionari principau. La setmana passada, lo ministre Darcos que convoquè lo PDG de l’enterpresa, Didier Lombard (Politecnica, ENST) tà estudiar las
mesuras que deurén estar presas tà redreçar aquera situacion desastrosa. A la sortida, lo nòste politecnician que declarè a la premsa que calèva qu’aquera « mòda de suicidis[cessèsse] »e que
« totas las mobilitats [èrans estadas] suprimidas dinc au 31 d’octobre ».Lo lendoman, que clarifiquè e precisè las causas en ua intervista de J. M. Apathie a RTL. En prumèr, que s’excusè d’aver
emplegat lo mot « mode » qu’èra, ça digó, la revirada deu mot anglés « mood »[« estat d’esperit temporari »] ; e puish, qu’admetó qu’anava « espiar se, dens[los lors] “process”, ne i avèva pas causas de melhorar ». Aquestas mòrts ne semblan pas l’esmàver. Vertat es qu’es un generau dens ua guèrra economica mondiau e
ne’s pòt pas deishar aflaquir per quauques domaus collateraus. Lo son prètzhèit qu’es de prénguer parts de mercat tà poder contentar los sons accionaris. Tad aquò har, que’u cau soldats d’elèit e
que deu se desbarrassar deus qu’an ua mentalitat de « foncionaris », deus feniants, que ! Benlèu qu’aqueth òme es un òme atencionat dab la soa hemna, los sons hilhs e arrèrhilhs e
que l’agrada de se pausar la dimenjada. De segur, que seré susprés se quauqu’un e’u hasèva repròchi d’empachar los sons emplegats de se pausar com eth. Mès que i a ua diferéncia enter lo repaus
d’un qu’a lo dequé e lo qu’es estat estremat tota la jornada per quina rason que sia. D. Lombard qu’aparten a la França qui ganha e n’a pas temps o sentiments a pèrder dab los
mediòcres !
Lo besonh d’amor dels òmes politics es immense ; la pròva es que, tanlèu elegits, pensan a l’eleccion a venir e fan tot
per se far aimar dels electors ! Tot lor es bon… amb una bicicleta, fan d’ecologisme e dison que cal salvar lo planeta o, gràcia a un diccionari de citacions, fan creire
que i a pas que la politica dins la vida mas que la literatura compta tanben per eles. E puèi, i a los expèrts coma André Santini, per exemple, qu’es prèste a tot per un bon mot, amagat darrièr
los revolums de fum de son cigarro… Brice Hortefeux, nòstre ministre dels truca-colhons e de l’Interior reünits, fa partida d’aquela categoria se ne cresèm sos amics ; lo quite Jack Lang a
pres sa defensa en disent qu’« [èra] un òme onèste que [s’èra] pas jamai daissat anar a de pulsions racistas ».Qu’aja dich a Seignosse, a propaus d’un militant UMP d’Auvèrnhe un pauc maurèl que voliá una fòto amb son ministre :
« Quand ne i a un, aquò va ; Es quand ne i a mai d’un que los problèmas arriban ! »mòstra que son desir de plaire passa primièr. A degut pensar benlèu que de passar a la television (!) èra bon per son imatge e qu’una
frasa sibilina seriá lèu doblidada. E, de tota faiçon, la frasa s’adreçava pas al jove d’origina maugrabina mas a sos electors auvernhasses qu’èran a manifestar lor estrambòrd per lor ministre. E
es aquí lo picar de la dalha ! Amb la mescla dels genres, lo ministres se prenon per de comedians e s’estonan quand las reaccions son pas a l’auçada de lor performança. Lo ministre de
l’Interior ven de metre a la retirada d’ofici un prefècte pr’amor qu’auriá tengut, dins un aeropòrt, de propausses racistas cap a una emplegada d’origina antilhesa ; seriá benlèu mestièr que
demandèsse al mens a Brice Hortefeux de presentar sa demision…
Abonatz-vos e fasètz abonar a LA SETMANA qu'es lo sol mèdium occitan que,
desempuèi tretze ans, balha regularament un resson de l'actualitat. La criticar, òc, mas d'un biais constructiu ! Aver consciéncia que los jornalistas que fan lo jornal an de salaris magrinèls e que los
collaborators que signan mantuns articles o fan a gratis… Aver consciéncia de la dificultat de fargar un setmanièr atal que permet de melhor socializar un occitan pel sègle present. Es pas perfiècha mas , en vos abonant, se poirà melhorar…
La societat Vistedit publica tanben revistas pels mainatges : PLUMALHON e
PAPAGAI.
LA SETMANA
BP 50486
64238 Lescar Induspal cedex
un an : 78,50 euros
6 meses : 46,80 euros
3 meses : 28,60 euros
