Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
9 janvier 2008 3 09 /01 /janvier /2008 00:00
La pontuacion, per qué far ?

La pontuacion  – coma l'ortografia - es la sciéncia dels ases ! E jamai, ieu, l'engèni, m'abassarai  a aprene l'emplec d'aqueths signes que servisson pas a grand causa. Son d'asenadas que circulan…

Vaquí dos tèxtes cortets sens pontuacion e sens capitalas ;

césar pouyabère avait soixante ans c’était un haut vieillard robuste aux cheveux taillés en brosse sur un front étroit un grand feutre gris ombrageait son visage rasé au profil romain il tenait aux doigts un fouet de chasse à manche recourbé dont il se servait à cheval en toutes saisons bien qu’il ne chassât plus depuis cinq ou six ans mais il craignait la gueule des labris farouches pour les jarrets de sa bête quand il parcourait la lande ou les bois chaque matin à la pointe de l’aube il avait accoutumé de monter une jument grise d’espèce arabe à queue flottante aux sabots vierges du fer et dont le pas allongé le berçait durant des heures au milieu de ses pignadas

d'un daquòs afrontós qu'a l'onor de tots pòrta un còp mortinós d'un patac l'insolent la vida la perdiá mas mon atge aguèt pas la força que caliá aquel fèrre qu'uèi mon braç pòt plus sosténger lo fisi al teu pr'amor que punisque e que venge vai contra un gloriós mesurar ton coratge es pas que dins lo sang qu'òm bugada l'otratge crèba o tua Pel demai te vòli pas vantar te dòni per combatre un òme a redobtar l'ai vist tot capelat de sang e de polsièra trigoçar l'espavent dins una armada entièra ai vist per sa valor cent esquadrons romputs e per te dire enfin quicòm de mai ardut mai qu'un brave soldat mai que lo que los mena es...

  
Que ne pensatz ? Vos agrada ? A mens d'èsser un adèpte de las experiéncias literàrias, devètz plan admetre que legir un roman o que que siá sens cap de pontuacion es  un plaser que l'òm se'n pòt passar…
   
La pontuacion permet de marcar, dins un tèxte escrich, los limits entre las unitats d'enonciacion, etc.
Vos vau parlar dels emplecs mai corrents sonque. I a signes simples e signes dobles (verguetas, parentèsis, croquets).
  
Lo ponch/punt (.) :
S'emplega per marcar la fin d'una frasa simpla o complèxa. Après lo punt, la frasa que seguís comença per una majuscula.
        Me'n tornèri. Lo paire èra dejà partit…
Mas lo punt s'emplega tanben dins las abreviacions – punt abreviatiu – o per destriar las letras d'un sigle : I.U.F.M., I.E.O.

Lo ponch/punt interrogatiu (?) ; lo ponch/unt exclamatiu (!) :
Lo primièr marca la fin d'una frasa interrogativa e lo segond la fin d'una frasa exclamativa.
        Ont vas ?
        Qu'es polit, aquel nen !

Lo punt exclamatiu se tròba tanben amb las interjeccions :
        A ! Filh de puta !

Lo punt-virgula (;) :
Marca una pausa intermediària de la votz. Dessepara estructuras independentas las unas de las autas :
        L'aimava pas ; s'èra totjorn malfisat d'el.

Los ponches/punts suspensius o los puntets (…) :
Marca que la frasa es incompleta :
        Lo lendeman, volguèt dire que…
Marca tanben una enumeracion qu'es pas acabada :
        Los vièlhs, los joves, los borgeses…
S'emplegan per remplaçar un mot suprimit o la part mancanta d'un mot :
        Aquela p… de veitura !

La virgula (,)
Son ròtle es de desseparar o d'isolar d'elements a l'interior d'una frasa.
        La rota de Bordèu, a la sortida deu vilatge, èra, a còps, bravament glissanta.
        Alina, Alina, despacha-te !
 
Los dos ponches/punts (:)
Pòdon introdusir elements qu'an un rapòrt amb çò que precedís, elements complementaris o un discors raportat :
        Vòlon pas manjar : an pas fam !
        Lo regent diguèt : « sabes ta leiçon ? »

La linheta (–) :
Servís a isolar o metre en relèu un mot o un grop de mots :
        Lo tipe – a qui auriam balhat lo bon Dieu sens confession – èra en realitat una crapula.


La barreta (/) :

Dessepara dos elements que s'opausan – espaci entre la barreta e los mots :
        blanc / negre
Dessepara dos elements que son equivalents – sens espaci entre la barreta e los mots :
        parli/parle/parlo

Lo jonhent/junhent (-) :
Mostra que dos mots son ligats :
        cura-aurelha ; sord-mut
        Trobatz-los

Las verguetas («  ») :
Son emplegadas per marcar la debuta e la fin del discors raportat ; e tanben per isolar un mot o una expression :
        « Adiu ! — Adiu, va plan ? — Òc, et tu ? »
        Coma se ditz « taula » en japonés ?

Las parentèsis ( ) :
S'emplegan per inserir un element accesòri (reflexion, comentari…)

Los croquets [ ]:
Son variantas de las parentèsis.
    
I a, de segur, d'autres emplecs dels diferents signes de pontuacion mas ai balhat pas que los emplecs mai corrents ; se los emplegatz coma cal, felicitacions… se non, vos poirà ajudar…

En apondon, vau parlar dels signes diacritics, que l'occitan n'es pas avar comparat a una lenga coma l'anglés que n'a pas cap !

Los accents grafics
Se plaçan sus qualques vocalas per marcar siá lo caratèr tonic siá lo caratèr tonic e lo gra d'apertura.
Emplegam donc l'accent agut que nos balha  á (levat en occ. gasc.), í, é, ú, ó et l'accent grèu que nos balha è, ò, à.
        avís, promés, individú, tabó
        complèt, daquòs, verandà
 
Lo trema (¨) :
Se tròba sus las vocaus e, i, u per senhalar que devon èsser prononciadas :
        poësia, atribuïr, flaüta
        lüèc (gasc.), prüèr (gasc.)
 
la cedilha (ç) :
        braç, doç, boçut

Lo ponch/punt levat o ponch/punt interior (·) :
Es un signe emplegat pas qu'en occitan gascon que permet de destriar lo digrama nh de la seguida de letras n e h quan la h ven d'una F latina :
        con·hóner (gasc.) = confondre (leng.)
        in·hèrn (gasc.) = infèrn (leng.)

Permet tanben de destriar lo digrama sh de la seguida de latras s e h quand un mot es fargat en ajustant lo prefixe des- a un mot que comença per una h :
        des·har (gasc.) = desfar (leng.)
        des·hèita (gasc.) = desfèita/desfacha (leng.)

P.S. Es bon de senhalar que aqueste ponch levat s'obten sul clavièr sens problèma.
• Los qu'emplegan un ordinator/ordenador Apple e, per consequent, lo sistèma Mac OS  e un clavièr Apple, sufis de preissar “ opcion + majusculas + F » per obtenir lo punt levat (·).
• Amb lo sistèma OS de Microsoft, cal anar furgar dins los caractèrs especials, seleccionar symboles e (texte normal) e traparetz lo signe entre
() e la () sus la setena  a drecha ; un pauc mai complicat benlèu mas los Gascons i tenon a lor punt levat e los Catalans tanben.

Bon, es tot per l'ora d'ara… (de seguir eventualament)

       

Partager cet article

Repost 0

commentaires

Presentacion

  • : Le blog de Andriu de Gavaudan
  • Le blog de Andriu de Gavaudan
  • : Actualitat en lenga occitana Lenga e cultura occitanas (occitan ancian e modèrne)
  • Contact

Recèrca