Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
5 août 2008 2 05 /08 /août /2008 13:09
Que vs'èi dejà presentat uas fablas o contes de A. Tozy (1852-1911).
Aquí En Huretar tirat de Dens las sègas (1900) – Déns las sègos, contes gascons pur grands enfants –. Naturaument, que l'èi  hicat en grafia classica…
Qu'ac tòrni díser ; d'aubuns que diràn que tot aquò ne vau pas tripeta mès personaument ne soi pas d'acòrd e que tròbi que a sabut pintrar la societat deu parçan e las mòrs tanben en tot demorar leugèr e plen d'umor.
La nòsta societa qu'es vasuda "politically correct" e qu'es de dòu  har !


EN HURETAR                                                                        Yves Chaland (1957-1990)

I a quauques ans d’aquò, entau prumèr de l’an,
Un ivèrn rigorós hasèva un fred de can ;
Tot s’èra engorgorit dens la freda natura ;
Un vent de nòrd glaçat copava la figur
Las gents, ende avançar sur un parquet de glaç,
Marchavan coa lis en mesurar sos pas.
La tèrra qu’avè pres sa camisòla blanca
E l’ausèth ganit sur la branca 
Crebava petit a petit.
Lo fred dumpús un mes qu’ac avè tot transit ;
Los cans, los quites cans acropits aus cornèrs,
Avèn dumpús longtemps desertat los palhèr
Enfin hasèva un fred qu’ac desolava tot,
Qu’èi dit un fred de can ; hasèva un fred de lop.
.......................................................................
Çaquelà un matin, l’arpit au cap deu nas,
Un baston a la man, un sac devath lo braç
Sortiscoi de Nerac sens tambor ni trompeta
Ende anar huretar los plapèrs de Cameta.
Dejà dumpús longtemps qu’èra estat decidat
E Cameta bien soent que m’
« Venga donc, ça hasè, quan hasque un pauc de fred.
Venga passar un tantòst ; porteràs lo huret ;
Qu’angueram huretar. Los lapins a milèrs
Se son gitats dens mos plapèrs.                                 24
Qu’èi bèth los esclarir, a la seson deus freds
Que’m vengan lecar los caulets.
Que n’i a mèma qu’an pres mon ostau per plapèr.
Ger matin, qu’èi vist borra au trauc de l’aiganèr. »   28
Cameta qu’èra estat talhur
E qu’èra renomat per un famús mentur.
Çaquelà, que’m pensèi, jogueràs deu malur
Se t’empòrtas pas per ta pena                                    32
Quauque bèth lapin de garena ;
E, dens aqueth espoèr, burlavi los camins
En me véser dejà lo sac plen de lapins.
……………………………………………………
Cameta qu’avè lo son ben                                         36
Entre Tiròt e Torrabren.
Un tròç de vinha, un prat, un ostau bien propet,
I aperavan a Tartaret.
Qu’èra aquí, qu’au celat, damb sa hemna Marieta,   40
S’èra retirat mon Cameta.
Se trabalhavan lo ben, hasèn quauqua jornada,
S’engreishavan un pòrc que’us i hasè l’annada.
La vinha en plen rapòrt los balhavan lo vin ;        44
Amassavan prampó de blat endeu molin ;
E’us i manquè pas ren. Enfin èran urós
En víver aquí tots dus a l’abric deus jalós.
……………………………………………………
Aquí-me donc partit de caps a Tartaret                  48
Damb mon sacòt e mon huret ;
Tremblavi de trobar la cosina un pauc freda.
Traversèi lo casau, viste passi la cleda,
Truqui, quauqu’un que lèva lo shisclet                  52
E que’m tròbi devant Marieta
En tren de netejar un polet.
« A ! Mon Diu !, ça digot, quin bon vent e vs’apòrta ?
Entratz viste, barratz la pòrta,                                56
E vse vésam pas soent pr’ací ;
Aprochatz-vos deu huec. » — Tot en díser “merci”,
M’assietèi au cornèr e demandèi Cameta.
« Tómbatz bien mau, ça ditz Marieta,                   60
Qu’es anat aqueste matin
Har mòler turguet au molin ;
Mès son onze òras, pòt pas tardar,
L’atenderatz en vos cauhar. »                                64
Marieta, en díser aquò, que botèt lo metau ;
Jo, los pès sur un caminau,
De còrna d’uelh qu’espiavi Marieta.
Era, los braç troçats en bona cosinèra,                   68
Talhuquèt son caulet dens ua grana escaudoèra ;
Aprèps aquò, gahèt un talhuc de confit
E lo metau en hascot son profit.
« Pensi, ça ditz, que vam minjar de bona sopa      72
Los caulets èran tots torrats.
— Los lapins, ça digoi, los an pas tots minjats ?
— Los lapins ! que’m respon, i a jorns que n’am pas mèi.
I avè plan autes còps un vielh tròç de plapèr         76
On se tiravan de la ploja
Mès, ende bastir lo cortil de la troja,
Cameta, l’aute estiu, que l’a tot desmolit. »
En aqueth mòt damorèi tot sesit.                           80
« Coment ? I a pas lapins ací, a Tartaret ?
E jo que soi vengut exprès damb lo huret.
— Qu’ètz vengut huretar, ça me digot Marieta,
Aquò qu’es un torn de Cameta ;                           84
Quin mentur ! Envitar las gents a huretar
A Tartaret. Ò ! n’am pas fenit de plorar. »
E arríser, arríser petit
De’m véser aquí tot interdit.                                  88
En mèma  temps s’apròcha ende ajulhar las sopas ;
Jo me lèvi ende’m recular
E vaquí que’n me revirar
Li foti, sens ac vóler har,                                       92
Un gran còp de cap dens las popas.
Mès Marieta se troblèt pas.
........................................................................
Cau e vse díser qu’avant d’aver esposat Cameta
Marieta qu’avè mei d’un còp,                               96
Sens vaishèth e sens palanqueta
Passat l’arriu de Tòca-m’ac
Son pair qu’èra estat cosinèr
Li avè deishat en eretatge                                    100
Un bèth borit dens lo corsatge
E per rostit un bèth darrèr.
Tanben de Hius a Sent-Cerici,
Renomada per sa valor,                                       104
Qu’avè rendut mei d’un servici
Sens jamès pèrder la calor.
Tanben sans se fachar que contèt colhonadas :
Qu’avè coneishut tot Nerac                                 108
On avè passat dètz mesadas
Goja a l’entrepòt de tabac.
Me racontèt un tas d’istoèras.
Jo que la deishèi devisar.                                      112
Lo temps passèt en penhiquèras
E son òme tornava pas.
Mijorn sonèt, pas de Cameta ;
Mijorn e miei, pareishot pas.                                116
« Tan pis per eth, ça ditz Marieta,
Qu’es ua òra ; que vau trempar. »
........................................................................
Que dinnèm cap a cap, mingèm bien d’apetit
Que nse sadorèm de confit ;                                120
Bevom quauques bèths còps, trinquèm, tornèm trincar :
A la santada  de Marieta,
Trinquèm a Tartaret e trinquèm a Cameta.
En minjar lo dessert que’n tombèi quaucomet    124
E tot en ac cercar toquèi un gròs molet.
Mès Marieta tot en shisclar
Serviscot lo cafè ; calot tornar trincar
E per finir de ns’alucar                                        128
Nos vaquí en trèn de dançar la polcà.
..............................................................................
Quan marchan d’aqueth pas, a mens d’estar un piòt
Son solides totjorn d’arribar en quauque lòc.
Coma dívatz pensar, que la tenguèi cotada,        132
E hardit, hardit los potons.
Un torn de mei qu’es descohada ;
Un aute torn, la tengui peus cujons.
Ma foi, lavetz, quoique estosse gualharda          136
Marieta qu’avot bèth bramar
Dens un darrèr torn de polcà
Que nse n’angom tombar au hons de la solharda.
..........................................................................
Qu’avè sonat per jo l’òra de huretar.                  140
........................................................
N’ei pas mei qu’aquò a vse díser.
Cinc minutas après n’atz pas besonh d’arríser
Cinc minutas après, qui paria un escut
Que tot en huretar lo plapèr de Marieta              144
Qu’avèi hèit Cameta cocut.
...........................................................
E aprèps àuger hèit los adius a Marieta
Que m’entornèi tot en shiular
E de luenh en me revirar                                    148
Devant la pòrta de Cameta
Que veigoi Marieta plorar.
....................................................
Dus mes après sur la plaça deu blat
Que trobèi Cameta a Nerac.                               152
« E ben, ça ditz, a Tartaret
Quan vòs tornar damb lo huret ?
Marieta m’a plan dit qu’un jorn èras vengut ;
Pòdas créser qu’èi arrigut.                                  156
Anem, me’n volhes pas, torna d’un còp de pè ;
Qu’èi tornat bastir lo plapèr.
............................................................
— Escota, li digoi, qui ave lapins o non
M’as atrapat un còp, qu’es pro,                           160
Mon huret qu’aima la calor. »
.......................................................................
Mès lo dimenge aprèps, vaquí que mon Cameta
Que me tornèt cercar ; qu’avè tuat lo pòrc.
« Quan seré pas, digot, que pr’amòr de Marieta    164
Damòrem pas fachats ; boti qu’èi avut tòrt.
Se vengas pas que’t pani la casqueta. »
E que’m calot seguir per damorar d’acòrd.
................................................................
Dempús, lavetz, au plapèr de Cameta,                168
Qu’ei avut bèth pausar borsas devant lo trauc ;
Deu diable s’èi portat un lapin a l’ostau.

Moralité

Vous avez beau faire et beau dire,
Les maris nous font toujours rire.   
                   172
Si, par hasard, on va les visiter
Ils sont toujours chez le meunier.
Et, pour le bien de leur moitié,
Ils deviennent par habitude
                               176
Des tyrans de sollicitude.
Allez-y peu, ils viendront vous chercher ;
N’y allez plus, ils sont sans pitié.


(caco)grafia de l'autor

EN HURETA

Y a quaouques ans d’aquo, en t’aou prumè de l’an,
Un hiouèr rigourous hasèouo un fret de can,
Tout s’èro engourgourit dens la fredo naturo
Un ben de nord glaçat coupaou la figuro
Las gens, en d’aouança sur un parquet de glas,
Marchaouon couolis en mesurar sous pas.
La terro qu’aouè pres sa camisolo blanco,   
E l’ausèt ganit sur la branco
Crebaouo petit a petit.
Lou fret dunpus un mes qu’at aouè tout transit,
Lous cans, lous quites cans acroupits as cournès
Aouèn dunpus lountems desertat lous paillès
Anfin azèouo un fret qu’at desoulaouo tout,
Qu’ey dit un fret de can, hazèouo un fret de lout.
...................................................................
Saquela un matin, l’arpit aou cat dou nas,
Un bastoun a la man, un sac debat lou bras    16
Sourtiscouy de Nerac sans tambour ni troumpeto
End’ana hureta lous plapès de Cameto.
Deja dunpus lountems qu’èro estat decidat
E Cameto bien souen que m’aouè embitat ;    20
« Vengo dounc, sa hazè, quan hasque un paou de fret.
« Bengo passa un tantos : pourteras lou huret,
Qu’engueran hureta. Lous lapis a milès
Se soun jitats den mous plapès,    24
Qu’ey bèt lous esclari, a la sesoun dous frets
Qu’en bèngon leca lous caoulets,
Que gny’a mèmo qu’an pres moun oustaou per plapè,
Je matin qu’ey bis bourro aou traou de l’ayganè. »    28
Cameto qu’èro estat taillur
E qu’èro renoumat per un famus mentur.

Saquela, qu’en pensey, jougueras dou malhur
Se t’emportos pas per ta peno    32
Quaouque bèt lapin de gareno,
E dens aqueth espouèr burlaoui lous camis
En me beze deja lou sac plen de lapis.
.....................................................
Cameto qu’aouè lou soun ben    36
Entre Tirot e Tourrobren,
Un tros de bigno, un prat, un oustaou bien proupet,
Y aperaouon a Tartaret.
Qu’èro aqui, qu’aou selat, dan sa henno Marieto    40
Sèro retirat moun Cameto.
Se trabaillaouon lou ben, hazèn quaouquo journado,
S’engrechaouon un por qu’ous y hazè l’annado,
La bigno en plen rapport l’ous baillaouo lou bin,    44
Amassaouon prampou de blat en dou moulin,
Ous y manquè pas re. Enfin èron hurous
En bioue aqui tout dus a l’abrit dous jalous.
...........................................................
Aquime doun partit de cats a Tartaret                48
Dan moun sacot e moun huret,
Tremblaoui de trouba la cousino un paou fredo,
Traouersey lou casaou, biste passi la cledo,
Truqui, quaouqu’un que lèouo lou chisclet            52
E qu’en trobi deouan Marieto
En trèn de neteja un poulet.
— A moun Diou, sadigout, quin boun ben etz apporto,
Entratz biste, baratz la porto,                            56
Etze beson pas souen praçi,
Approutchatbous dou houet? — Tout en dise : merci,
M’assietey aou cournè e demandey Cameto.
— Toumbotz bièn maou, saditz Marieto,            60
Qu’es anat aqueste matin
Ha mole turguet aou moulin,
Mè soun ounzoros pot pas tarda,
L’attenderatz en bous caoua.                                64
Marieto en dise aco que boutèt lou metaou,
Jou los pès sur un caminaou
De corno d’oueil qu’espiaouï Marieto.
Ero lous bras troussats en bouno cousinèro,           68
Tailluquèt soun caoulet dens uo grano escaoudouèro,
Aprèts aco, gahèt un taillut de coufit
E lou metaou en hascout soun proufit.
— Pensi, saditz, que ban mintja de bouno soupo    72
Lous caoulets èron touts tourrats.
— Lous lapis, sadigouy, l’ous an pas touts mintjats.
— Lous lapis ! qu’en respoun, y’a jours que n’an pa mè.
Y aouè plan aoutes cots un vieil tros de plapè        76
Oun se tiraouon de la ploujo,
Mè en de basti lou courtil de la troujo,
Cameto l’aoute estiou que l’a tout desmoulit.
En aquet mot damourey tout saisit.                    80
— Coumen y a pas lapis açi, a Tartaret,
E jou que souy bengut esprès dan lou huret.
— Qu’ètz bengut hureta, samedigout Marieto,
Aco qu’es un tour de Cameto,                                84
Quin mentur, embita las gens a hureta
A Tartaret. Oh ! n’an pas fenit de ploura.
E arize, arize petit
D’en beze aqui tout interdit.                                88
En mèmo tems s’aprocho en d’ajuilla las soupos,
Jou me lèoui en den recula,
E baqui qu’en me rebira
L’y fouti, sans at voule ha,                                    92
Un gran cot de cat dens las poupos.
Mès Marieto se troublèt pas.
.........................................................………………………
Caou etze dise qu’aouan d’aoue espousat Cameto
Marieto qu’aouè mey d’un cot                                96
Sans bachèt e sans palanqueto
Passat l’ariou de Tocomot.
Sou pai qu’èro estat cousinè
L’y aouè dechat en heretatje,                            100
Un bèt bourit dens lou coursatje
E per roustit un bèt darè.
Tabne de Hious a St-Cerici,
Renoumado per sa balou,                                    104
Qu’aouè rendut mey d’un servici
Sans jamais pèrde la calou.
Tanben sans se facha que countèt couyounnados ;
Caouè counechut tout Nerat                                108
Oun aouè passat dètz mezados,
Gouyo a l’entrepot de tabat.
Me racountèt un tat d’histouèros.
Jou que la dechey debisa                                        112
Lou tems passèt en pegniquèros
E soun home tournaouo pas.
Mijour sonèt, pas de Cameto,
Mijour e miey parechcout pas,                               116
Tant pis per et, sadits Marieto
Qu’es uno oro que baou trempa.
.........................................................………………………
Que dinnèn cap a cap, mintjèn bièn d’apetit
Qu’enze sadourèn de coufit.                                120
Beoun quaouques bèts cots, trinquèn, tournèn trinqua :
A la santado de Marieto
Trinquèn a Tartaret, e trinquèn a Cameto.
En mintja lo dessert qu’en toumbey caoucoumet    124
E tout en at serca touquey un gros moulet.
Mè Marieto tout en chiscla
Serbiscout lou cafè ; calout tourna trinqua
E per fini d’enz’alluca                                            128
Nous baqui en trèn de dansa la polka.
....................................................................
Quan marchon d’aquet pas, a mens d’esta un piot
Soun solides toujtjour d’arriba en quaouque lot,
Couma diouotz pensa, que la tenguey coutado,    132
E hardit, hardit lous poutous.
Un tour de mey qu’es descouado,
Un aoute tour, la tengui pous cujous.
Ma foi labets quoiqu’estousse ouaillardo            136
Marieto qu’aout bèt brama
Dens un darrè tour de polka
Qu’enz’en angoun toumba aou houns de la souillardo.
........................................................................
Qu’aouè sounat per jou l’oro de hureta.            140
......................................................
N’ey pas mey qu’aço atze dize.
Cinq minutos après n’atz pas besoun d’arize
Cinq minutos après, qui pario un escut
Que tout en hureta lou plapè de Marieto        144
Qu’aouey hey Cameto coucut.
........................................................
E aprèts aouje hey lous adious a Marieto
Que m’entourney tout en chioula
E de louen en me rebira                                    148
Deouan la porto de Cameto
Que beygouy Marieto ploura.
..................................................
Dus mes après sur la plaço dou blat
Que troubey Cameto a Nerat.                            152
— E be ! saditz, a Tartaret
Quan bos tourna dan lou huret ?
Marieto m’a plan dit, qu’un jour èros bengut,
Podos creze qu’ey arrigut.                                    156
Anen m’en bouillez pas, tourno d’un cot de pè,
Qu’ey tourna basti lo plapè.
........................................................
Escouto, l’y digouy, qui aoue lapis ou nou
M’a atrapat un cot, qu’es prou,                            160
Moun huret qu’aymo la calou.
...............................................................
Mès lou dimeche aprèts baqui que moun Cameto
Que me tournèt serca, qu’aouè tuat lou por.
— Quan sere pas, digout, que pramo de Marieto    164
Damoren pas fachats, bouti qu’ey aüt tor
Se bengos pas qu’et pani la casqueto.
E qu’en calout segui per damoura d’acor.
........................................................
Dempus labets aou plapè de Cameto                      168
Qu’ey aüt bèt paousa boursos deouan lou traou
Dou diable s’ey pourtat un lapin a l’oustaou.


Moralité

Vous avez beau faire et beau dire
Les maris nous font toujours rire,                        172
Si par hasard on va les visiter
Ils sont toujours chez le meunier.
Et pour le bien de leur moitié
Ils deviennent par habitude                                 176
Des tyrans de sollicitude.
Allez-y peu, ils viendront vous chercher ;
N’y allez plus, ils sont sans pitié.



(Que n'i aurà autas… benlèu)

Partager cet article

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Literatura
commenter cet article

commentaires

Presentacion

  • : Le blog de Andriu de Gavaudan
  • Le blog de Andriu de Gavaudan
  • : Actualitat en lenga occitana Lenga e cultura occitanas (occitan ancian e modèrne)
  • Contact

Recèrca