Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
1 février 2012 3 01 /02 /février /2012 15:45

L'arlatenca contunha de se far desirar… mas seretz pas decebuts lo jorn que serà publicat !

Que volètz ? L'editor es l'editor e se sap que los autors i coneisson pas res a… l'edicion (sic, bissic, tresic)

 

Paciencia e longor de temps…

 

 

 

BANA n. f.
Excrescéncia dura que buta sul cap d’unas bèstias, còrna.


◊ Bana-bas,  bana-bassa  [n.] « persona que marcha cap baissat  ; persona sornaruda ; persona qu’es pas brica franca  ».
Me parles pas d’aquel bana-bas  ! Degun sap pas jamai çò que pensa. Veja, ieu me fariái pas d’aquel òme.
Dins la forma bana-bas, sembla que bas foncione coma un advèrbi  : banas viradas cap en bas  ; donc i a pas d’acòrd. A l’origina, aquel nom compausat s’aplica a un buòu o una autra bèstia banuda qu’a las banas viradas cap en bas  ; es l’equivalent de l’adjectiu baisson, -ona,  emplegat coma nom de buòu o de vaca e fargat sul radical del vèrbe baissar. — Aqueste nom compausat metaforic designa una persona. Per transfèrt del domeni animal al domeni uman, s’es aplicat a una persona que baissa lo cap. Aquela actitud fisica es interpretada coma una marca d’embarrament psicologic, una dificultat a comunicar o una manca de franquesa.


◊ Dur  coma  una  bana  |  coma  de  bana  «   fòrça dur  ».
Es mai que vièlh aquel pan, es de la setmana passada benlèu. Es dur coma una bana  ; lo calrà far trempar dins la sopa, si que non lo profitarem pas.
tdf • Bano, dur  : dur coma de bana.
Aquesta locucion comparativa intensiva s’aplica a una realitat concrèta, generalament una matèria, una substància. La bana es causida coma referéncia per çò qu’es una matèria dura  ; ça que la, es utilizada per fabricar d’objèctes utilitaris  : penches, cauçapès, margues de cotèls… o tanben d’objèctes decoratius.


◊ Gelat  coma  una  bana  « complètament gelat  ».
Mens dètz, aqueste matin  : la champa del fons del prat es gelada coma una bana, pas pro pr’aquò per que los mainats i pòscan patinar.
Dempuèi mai d’una setmana que la bisa negra bufa, la tèrra es gelada coma una bana  ; podèm pas plus desrabar los pòrres ni mai los topinambors. Aquesta locucion comparativa intensiva s’aplica a una realitat concrèta, generalament una substància liquida geliva, a una matèria (tèrra…) embeguda d’un liquid geliu coma l’aiga  ; per metonimia, se pòt aplicar tanben al contenent d’una substància liquida  : Lo nauc es gelat coma una bana. — La bana a pas cap de ligam amb lo freg  ; es presa coma referéncia per çò qu’es una matèria fòrça dura. Las matèrias gelivas venon fòrça duras quand la temperatura baissa bravament al dejós de zèro. La locucion se pòt explicar tanben pel fach que d’unas banas de color clara an un aspècte translucid que pòt revertar lo del glaç. 

 

◊ Sec  coma  una  bana  | coma una bana d’aret  « complètament sec  ».
Tres meses de secada  ! Sèm al mes d’octobre e avèm pas encara pogut desrastolhar ni tanpauc laurar per çò que la tèrra es seca coma una bana.
dpf  • Orét  : sec coma una bana d’aret.
L’aret es lo mascle de la feda  ; se sòna tanben marran, marrò, marròt, parròt… Es una bèstia que pòrta de bravas banas. Aquesta locucion comparativa intensiva s’aplica a una realitat concrèta, generalament una matèria qu’a tendéncia a se tressecar. — La bana es presa coma referéncia per çò qu’es una matèria fòrça dura  ; çò que seca ven generalament dur – cf. Dur coma una baa­naa­. La varianta Sec coma una bana d’aret sembla èsser una subremotivacion  : la bana d’aret es pas lisa mas rugada  ; un dels aspèctes del dessecament es la preséncia de rugas ligadas a un fenomèn de retraccion.


◊ Anar  de  bana  ◊ Èsser  de  bana  « s’endevenir  ; aver lo meteis caractèr  ; èsser
complicis  ».
Lo Pèire de Tremolet e lo Justin de Fajas son totjorn anats de bana  ; ai pas jamai ausit dire qu’aguèsson agut disputa per quicòm.
tdf  • Bano  : anar de bana.
dgo  • Bana  : èsser de bana.
S’emplega per una persona  o per una realitat concrèta. Es totjorn al plural  : doas personas o doas causas al mens. Fa referéncia implicitament a un parelh de buòus jonches  ; los buòus son de bana o van de bana quand, jos lo jo, la bana drecha d’un passa jos la bana esquèrra de l’autre sens que se geinen.


◊ Se  far  una  bana  « se far una bòça sul front o sul cap  ».
Aqueste matin lo nòstre drollet es tombat dins l’escalièr e s’es facha una bana  ; per li apasiar la dolor, l’a calgut friccionar amb de tintura d’arnicà. Deman aquò se veirà pas plus.
tdf  • Bano  : se faire una bana.
S’emplega per una persona. La referéncia a la bana s’explica per la semblança qu’existís entre la bòça d’una bana que va sortir sul cap d’una bèstia jove e la bòça provocada sul front o sul cap per un pic.

 

◊ Portar  banas  « èsser trompat – en parlant d’un òme maridat o d’una femna maridada ».
Aquò s’acabèt per un radal davant la pòrta del Turlan e de la Parranca  ; cramèron doas popèias de petaç que los revertavan e lo monde dancèron a l’entorn una farandòla en cantant de cançons trufarèlas pels òmes que pòrtan banas. (Calelhon – E. Seguret, Nanet del rampalm)


◊ Far  portar  banas  a  qualqu’un  « trompar un òme maridat o una femna maridada ».
As pas paur, Riqueta, qu’aquò me balhe meissantas idèas e que, ara, sul vielhum, te faguèsse portar banas  ? (P. Gayraud, La sexològa)
tdf  • Bano  : portar lei banas.
S’emplegan per una persona, generalament un òme e, de còps, per una femna. La segonda presenta
una construccion factitiva amb l’emplec del vèrbe mièg-auxiliar far. — Per d’unas espècias animalas, las banas son un atribut del mascle – aret, boc… Logicament, las banas deurián èsser l’atribut de l’amant mas, per un transfèrt curiós, son l’atribut de l’òme trompat per sa  femna. D’aquel biais, la persona trompada es assimilada a una bèstia e ridiculizada.


◊ Tirar  de  bana  amb  qualqu’un  «   Agir, trabalhar en acòrdi e en complementaritat amb qualqu’un  ».
La municipalitat es eficaça per çò que lo Conselh tira de bana amb lo cònsol. D’un biais, l’unitat fa la fòrça.
tdf  • Tira  : tirar de bana.
Lo subjècte es un nom que designa una persona ; representa la primièra d’un grop de doas  ; lo complement preposicional representa la segonda. — Aquesta locucion remanda a un parelh de buòus jonches, quand las doas bèstias s’endevenon plan per tirar e son donc plan mai eficaças – cf. Anar de bana­.

 

 

Anèm, coratge ! sortirà…

Partager cet article

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Lenga
commenter cet article

commentaires

joan peiroton 20/02/2012 11:43


Ua remarca qui tròbi interessanta: en gascon e en aragonés, la bana designa lo recipient metallic dens lo quau e's guarda la lèit. Que'm pensi aqueth recipient que devèva èster un còrn autes
còps. En catalonha, la bana designa locaument "el cuerno en donde los pastores ponen el aceite". 

joan peiroton 06/02/2012 21:59


Ieu, lo començaire, tròbi estranha l'expression "una dificultat a comunicar". Calriá pas puslèu dire "una dificultat per comunicar"? Cossí s'explica l'usatge d'aquesta "a"? 

Andriu de Gavaudan 06/02/2012 23:39



Òu, començaire !


Benlèu as rason ; o preni en nòta… mas sus un libre gròs aital, es possible que i aja qualques pecas.


Lo Maurici (amb ieu que l'ajudavi) a passat fòrça temps ; a calgut tornar modificar lo tèxte e la presentacion, etc. Enfin, veirem ben e, es pas a tu qu'aprendrai que los que fan pas res…


Se tròbas d'autras causas fai-lo ssaupre e se o pdoème corregir,  o farem


Coralament



Presentacion

  • : Le blog de Andriu de Gavaudan
  • Le blog de Andriu de Gavaudan
  • : Actualitat en lenga occitana Lenga e cultura occitanas (occitan ancian e modèrne)
  • Contact

Recèrca