Overblog Suivre ce blog
Administration Créer mon blog
17 août 2013 6 17 /08 /août /2013 15:21

Una escòla occitana… l’estiu !

Vòli pas dire mas « Le Petit Bleu » fa partida dels mèdia locals que pòrtan, per mon intermediari amb aquesta « Cronica occitana » setmanièra – desempuèi la fin d’agost de 1978 o 1979 – mas pas solament, de novèlas de nòstre país d’òc, de sa lenga e de sa cultura.

O sabi qu’es luènh d’èsser perfièch e que las maissantas lengas – que son tròp sovent los inspectors dels trabalhs acabats – diràn que son pas que parpèlas d’agaça se consideram tot çò que se poiriá dire o contar…

Ne soi d’acòrd mas, avant de plorar e gemicar, los Occitans (e occitanistas) que sèm fariám melhor de netejar davant nòstre ostal.

Après, mas après solament, nos poirem plànger !

Desempuèi gaireben quaranta ans – e foguèt la primièra en país d’òc – Vilanuèva d’Òut, al nòrd del departament, vei espelir una escòla un pauc particulara dins la mesura que la lenga de comunicacion n’es l’occitan, que siá gascon, lemosin o lengadocian.

Una setmana de « banh lingüistic » amb un fum d’activitats divèrsas e variadas. Creada a l’epòca que l’Educacion nacionala èra encara mai allergica a las lengas regionalas qu’a l’ora d’ara.

Los « inventors » d’aquesta escòla decidiguèron de far rampèu – èra pas dificil ! – a una escòla publica que denegava, dins los faches, l’existéncia, e en consequéncia l’ensenhament, de las lengas istoricas de França, demest las qualas nòstra lenga : l’occitan.

I aguèt de bonas annadas e d’annadas marridas mas, en fin de compte, i a, cada annada, un brave centenat d’estagiaris, dels mai joves als ancians, que se venon assabentar sus aquela lenga e aquela cultura o las apregondir. Aprofiechan l’escasença per crompar libres e disques que, tròp sovent, son impossibles a trobar dins las librariás exagonalas.

Seguisson de corses, de segur, mas tanben d’expausats que pertòcan un pauc totes los domenis de la cultura d’òc. E, en serada, pòdon assistir a de pèças de teatre en òc o escotar cantaires, diseires e contaires que son pas totes de vièlhs cacoquimics, se’n manca, mas de joves qu’an pres lo relai de lors ainats.

Una setmana, aquò’s cortet mas vos esperan e las pòrtas son dubèrtas se aquò vos ‘n ditz… Se debana al licèu l’Ostal, al ras de la rocada, rue Paul sabatier a Vilanuèva d’Òut… Aquò comença diluns 19 d’agost…

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

dimenge, lo 18 d'agost de 2013

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
13 août 2013 2 13 /08 /août /2013 11:25

Tecnica estivenca…

Desempuish quauques annadas, las societas modèrnas que son intradas dens un revolum que va estar dificile d’arrestar o quitament d’alentir. Los qui an lo dequé ne’s senteishen pas concernits e que’s contentan de díser au praube monde qu’èm que nse cau adaptar.

Qu’es atau qu’ua de las excepcions « culturaus » exagonaus : lo ralentiment de l’economia en causa de congets, qu’es combatuda per aqueths que n’an pas nat besonh de’s sométer a la lei comuna de l’obrèr o de l’emplegat que depen d’un patron.

La resisténcia de la societat francesa a tot cambiament qu’es mesa en relèu e los Francés que son, en consequéncia, renduts responsables de la lors dificultats, financèras entre autras causas. Que sabem tots, e dempuish bèra pausa, que, la màger part deu temps, e cau un lampista entà pagar los plats quan son copats.

Los Francés, quan ac pòden, n’an pas enqüèra renonciat a anar har de bronza-cuu sus las plajas. Que qué se pòsca pensar de la pertinéncia de las lors motivacions, ende ua majoritat qu’es ua evidéncia : las vacanças en periòde estivenc que còstan (en principi !) mens car qu’a un aute moment.

Generalament, l’estiu qu’es la sason causida peus poders publics o per las enterpresas nacionaus entà anonciar quauques navèras marridas. L’aumentacion de 5 % de las tarifas per l’electricitat, aprovada peu govèrn, qu’estó anonciada au moment qu’un sarròt de Francés e pensavan a doblidar los lors problèmas pendent en préner quauques jorns de vacanças. La setmana passada, lo ministre de l’Economia que digó que la creishença ne seré pas au rendetz-vos entà’s desdíser lo lendoman en explicar qu’èra estat mau comprés, etc.

Los elegits còrs qu’an assimilat aquela tecnica estivenca e demandan que la proprietat immobiliària en Corsega sia reservat aus Còrses…

Editoriau de La Setmana, n° 932

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
10 août 2013 6 10 /08 /août /2013 15:26

Los parlamentaris an de resèrvas…

Vòli pas dire mas, se soi pas per l’anóncia sistematica de las catastròfas dins los mèdia e particularament sul fenestron, pensi çaquelà que semblan d’aver decidit que caliá pas far susar los Franceses a cada edicion amb de novèlas marridas pendent l’estiu « oficial ».

Divendres de ser, sus la canal Antena 2, la jornalista que presentava lo jornal quitèt pas d’aver lo sorrire als pòts. Se compren per çò que parlèt pas que las vacanças e dels vacancièrs : los que tornavan, los que partián, los que demoravan, los que…

Los reportatges li tirèron pas lo sorrire dels pòts per çò qu’èran, eles tanben, consacrats a… las vacanças per illustrar las paraulas de la presntairitz.

Pendent una mièja ora, lo telespectator deguèt aver l’impression que las gents « que se lèvan de d’ora » – coma o disiá nòstre èx-president tant aimat d’eles ! – n’i aviá pas pus o qu’èran mòrts o qu’èran … en vacanças !

França, que, per d’unes, passa per un país auturós e que fa cagar – çò dison – lo monde entièr amb son « excepcion culturala », mai precisament la França de las vacanças èra la sola que se meritava d’èsser mençonada.

Euròpa, los autres païses estrangièrs, los « primptemps arabis » qu’an cabussat dins un fangàs sagnós, etc. èran pas d’èsser citats. Aviá decidit la redaccion d’A2 que res vendriá pas trebolar las vacanças e los vacancièrs…

Vòstre Petit Bleu, el tanben, a un « programa » d’estiu mas esita pas a nos téner al fial ‘autras causòtas que, a còps, pòdon desrengar…

Aital de la resèrva parlamentària e de son atribucion venguda publica, es a dire coneguda de totes, gràcia al capuditge d’un professor de matematicas òut e garonés : H. Lebreton, un nom predestinat !

La discrecion de nòstres elegits, modèrnas damas patronessas, seriá a marcar d’una pèira blanca per çò que concernís lors « bonas òbras » s’èran pas tot simplament al servici d’un clientelisme plan comprés e non de l’inetrès general.

Curiós que cap d’elegit, quand se tròba dins l’oposicion al govèrn, aja pas fach sos caulets grasses d’aquela manca d’etica, non ?

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

dimenge, lo 11 d'agost de 2013

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
6 août 2013 2 06 /08 /août /2013 11:18

Esclau demoraràs…

Lo must pendent las vacanças, ça dison los especialistas qu'an colomna obèrta dins los mèdia estivencs, qu’es de se des-con-nec-tar e de profiechar aital plenament d’un repaus que n’aurem besonh quand ne tornarem prene per onze meses. Paraulas sàvias de gents que, generalament, an un mestièr que lor permet de rompeduras de ritme dins lor vida professionala ! En general – mas pas totjorn – lo comjats-pagats a pres l’abitud de quilhar sa tenda o de parquejar sa caravana dins los endreches ont se pòsca amolonar amb detzenats, senon centenats, d’autres congenères, es a dire un terren de campatge au ras d’una plaja mediterranèa, e equipat de totas las bòrnas informaticas necessàrias per una vida rudimentària modèrna. Daissa donc la vila per ne trobar una autra, encara mens intima ! E d’unes especialistas te li van suggerir de se desconnectar ! Sens parlar dels joves que, per una granda majoritat, semblan aver un telefonet intelligent empeutat a una man o a l’aurelha, cadun vòl mostrar qu’es « dins lo vent », qu’es in ! Un telefonet sufís pas mai, cal aver una lausa electronica per se poder passejar sus la tela aisidament e legir sos corrièls quitament se nòu de dètz son pas que de poirièls ! Las excusas son totas trobadas, de « s’arriba quicòm a qualqu’un de la parentèla » a « mon trabalh me permet pas de desaparéisser dels ecrans radar ». Sèm – emplegui la primièra persona exprès – gaireben totes venguts d’esclaus consents d’aquelas maquinas extraordinàrias, de segur, mas que nos encadenan encara un pauc mai a nòstra condicion d’ « homo consumairus ». O saber tot, mancar pas una catastròfa o un « primtemps quicòm » es vengut lo « necessari vital »… Se desconnectar es un luxe, lo luxe dels qu’an de moneda o dels savis o… dels poètas !

Editorial de La Setmana, n° 931

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
3 août 2013 6 03 /08 /août /2013 16:56

Un grand democrata !

Vòli pas dire mas, amb lo calimàs totjorn de sason (!) en cò nòstre e en Euròpa en general, ne i a qu’an pas una vida aisida…

Parli pas de segur dels caumaires o de los qu’apèlan, sabi pas perque, los trabalhadors paures ; aqueles son passats, longtemps a, per profièches e pèrdas de nòstra societat liberala avançada.

L’esquèrra de govèrn fa pas melhor que la drecha de govèrn quitament se, dins lo vocabulari, se mostra un pauc mai conscienta dels problèmas. De tota faiçon, un caumaire es un caumaire e lo que subreviu subreviu, non ?

Los mèdia nos rebaton las aurelhas suls vacancièrs que, ongan, partan mens longtemps e despensan mens sul luòc de lors vacanças ; çò que fa pas lo bonaür dels prestataris de servicis : ostalariás, restaurants, etc.

Ieu, aviái per costuma a l’epòca de dire qu’un bihet de cent francs me servissiá tres o quatre còps, çò que me permetiá de far d’estalvis ; amb lo bilhet de vint euros, ai assajat mas sembla pas marchar !

Torni a mon prètzfach : las dificultats de la vida per qualques uns demest los que nos govèrnan.

En Espanha, lo primièr ministre es embarrassat per d’afars financièrs que concernisson son partit e el meteis. Fins ara, aviá pas respondut a sos detractors mas, fin finala, a degut se desencusar e plaidejar « responsable » mas pas « copable ».

En Itàlia, lo « cavaliere » Berlusconi, un fenomèn aquel, ven, après mai d’un vintenat d’annadas, d’èsser condamnat de-fi-ni-ti-va-ment e, de segur, crida a l’escandal e repotega, sens que siá novèl, après totes aqueles jutges roges – es a dire comunistas – que lo persecutan desempuèi l’an pèbre.

L’Espanhòl e l’Italian an, un coma l’autre, tota una tropelada de ciutadans e d’elegits que los seguisson e que son prèstes a « morir » per eles quitament se son de rufians e de sacamands.

Amb una armada d’avocats e amb la presompcion d’innocéncia qu’existís per cada ciutadan d’una democracia, lo Berlusconi, per exemple, a capitat de se trufar de la justícia amb de manòbras dilatòrias, e ara, plorineja e es prèste a far tombar lo govèrn per satisfar sa rancura…

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimenge 4 d'agost de 2013

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
30 juillet 2013 2 30 /07 /juillet /2013 10:26

L’escriut que demora…

Que torni deu « Festival interrégional des cultures occitanes » – en francés dens lo tèxte ! Qu’auretz tots endevinat que parli de l’Estivada de Rodés e que Rodés, tot lo monde qu’ac saben ara, es en Avairon. Qu’aurà calut temps e energias entà hargar ua manifestacion de las hèra bonas e rénder atau vedederas ua lenga e ua cultura. Mentre que los mèdia exagonaus an adoptat lèu hestejadas bascas o bretonas e que n’an rendut compte en méter en avant l’originalitat d’aqueras lengas e culturas e la lor respelida, que n’an pas hèit nat cas – levat locaument –, dinc a un periòde recent, de las manifestacions pertocant la lenga e la cultura nòstas ; o, entaus los que hasèvan un esfòrç (!), que ne’n parlavan com d’un folclòre, a còps hèra simpatic e divertissent entaus toristas, mas un folclòre çaquelà ! Après vint ans d’existéncia, que semblaré que l’eveniment màger dels païses d’òc estosse perennizat, estant l’engatjament financièr de las regions concernidas e d’uas collectivitats territoriaus. E las fòtos de las seradas musicaus que son lo testimòni de la horrèra a l’entorn de l’empont gran, de la soa « paret » acostica e dels dus ecrans grandàs tà perméter a tots de « seguir » los musicaires. De segur, las « culturas » musicaus occitanas que son divèrsas autan com la lenga « ua dens la soa diversitat dialectau » mès, alavetz, perque èi aqueth sentiment d’incompletud cap a la nòsta lenga ? De voler a tota fòrça esposar lo sègle e despassar lo folclòre, n’aurem pas oblidat quauquarren ? Ne i auré pas nada cultura occitana sonque « musicau » ? La mea decepcion que ven de la cadiereta petitona acordada a l’escriut e aus rencontres a l’entorn d’eth a d’òras que los hautparlaires escupissen ja las lors nòtas e negan las paraulas…

Editoriau de La Setmana, n°930

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
30 juillet 2013 2 30 /07 /juillet /2013 10:25

Un estiu normal, qué !

Vòli pas dire mas sabèm totes que, pendent qualques setmanas, los mèdia nos servisson pas que de novèlas « people » o sens tròp d’importància per nos daissar profiechar de las vacanças. En çò nòstre, es la costuma e lo vacancièr es prioritari sus lo que trabalha o qu’a pas ges de moneda per anar se pausar enlòc mai.

La vida contunha pr’aquò que coneis pas las vacanças ! Lo govèrn governa e nos ditz, per la votz de nòstre president, que, se la crisi es darrièr nosautres – avètz pas qu’a virar lo cap per o creire ! – lo represa es pas encara anonciada ! Coma disiá l’autre : « Que cal daisser de temps al temps. »

Mas lo temps, lo govèrn cor la risca de ne mancar que las eleccions municipalas son per l’an que ven ; e la majoritat aimariá plan conservar la màger part de las vilas e vilòtas que contraròtla.

Mas, coma aquò se passa totjorn amb los que nos govèrnan, quala que siá lor posicion ideologica, an l’abitud de far de sòrta que lor man drecha sàpia pas çò que fa l’autra.

N’es aital amb lo govèrn socialista que parla de demingar (!) – o al mens d’aumentar pas ! – la pression fiscala ; l’Estat (que repreenta tota la França exagonala) anóncia d’en pertot que fa d’esfòrces consequents mas permet « sotto voce » a las regions d’aumentar lors recèptas fiscalas que son, elas, regionalas.

Aquí tota la subtilitat de nòstres elèits que fan la distincion entre lo contribuable e l’usatgièr mas càmbia pas res per nosautres que sèm a l’encòp un e l’autre. Dins totes los cases envisatjats, nos i cal passar… Es pas deman que se farà la barba a gratis !

La vida contunha e son pas los malastres que mancan tanpauc. Al cors dels darrièrs jorns, dos accidents de tren : un en França – amb de victimas nombrosas e sèt mòrts de tròp – e un, plan mai grèu, en cò de nòstres vesins espanhòls – amb centenats de victimas e gaireben un centenat de morts.

E, per acabar, cal mençonar Tunisia qu’a, de segur, conegut un « primptemps » de mai en mai atacat pels bota-fuòc escurantistas qu’assassinan los pòrta-paraulas de l’oposicion democratica dins la país.

La vida contuha…

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimenge, lo 28 de julhet de 2013

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
22 juillet 2013 1 22 /07 /juillet /2013 15:34

Se te’n vas a Rio…

Çò que coneissi de Rio de Janeiro e de Brasil s’es limitat pendent longtemps a doas o tres causas : cartas postalas del Corcovado e de son Crist, timbres pòsta e… cafè ; un pauc mai tard, « Se te’n vas a Rio » (1959) una cançon cantada per Dario Moreno…. Jovenòt, èri avantatjat, per rapòrt a mos companhs, qu’aviái un oncle missionari – e òc, se disiá aital – que passèt gaireben tota sa vida en America del Sud. Cada còp que tornava, portava de babiòlas mas tanben de … cafè verd que caliá far torrar ; e, de segur, nos parlava de la vida en America… del Sud. Fins a una epòca recenta, la vision exagonala de Brasil es totjorn estada un pauc folclorica e tròp sovent redusida a Rio de Janeiro e son carnaval amb sas cariocas, sas plajas e, a còps, l’estatua giganta (38 m de naut) del Crist sul Corcovado. Las dictaduras, se’n parlava pas qu’èra quicòm de normal dins aqueles païses d’America del Sud. E, a las escòlas, levat los conquistadores, s’apreniá sonque que lo riu Amazona èra lo riu mai grand del planeta e la sèlva amazoniana lo « palmon » de la tèrra. Foguèron l’eleccion e lo carisme de l’èx-president Lula que rendèron Brasil vertadièrament vesedor dins los mèdia… La visita del papa Francés a l’ocasion de las Jornadas mondialas de la joinessa (JMJ) es una pròva de mai de l’emergéncia de Brasil sus la scèna internacionala, amb lo fach tanben que lo papa, èx-arquevèsque de Buenos Aires, coneis plan las societats sud-americanas e sas evolucions. Qu’aquò nos agrade o pas, es dins son ròtle de cap de la Glèisa catolica quand presica per un cambiament dins la Glèisa e que pòrta un messatge de fidelitat mai granda a l’Evangèli als joves recampats a Rio e al mond entièr. E tant melhor se los monsignori de Roma fan lo morre…

Editorial de La Setmana, n°929

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
21 juillet 2013 7 21 /07 /juillet /2013 19:39

Totes los uòus per una galina ?

Vòli pas dire mas, de quora en quora, l’actualitat nos ven rapelar que los clichés establits pòdon aver qualques mancas…

Aital la setmana passada, los mèdia an totes relaiat l’informacion a propaus de l’accident de tren qu’a fach detzenats de victimas e malurosmaent sièis mòrts !

Lo camin de fèrre a totjorn agut la reputacion d’èsser un mejan de transpòrt eficaç e segur, plan mai que la veitura.

Dins nòstre monde cambiadís, lo tren, fins ara, demòra una valor segura (!), quitament se las gents an d’autras bonas rasons de se plànger naturalament.

Desempuèi un vinenat d’annadas o un pauc mai, la SNCF a desvolopat lo TGV (tren de granda velocitat), un tren modèrn, çò ditz, que plaça França coma líder dins aquel tipe de transpòrt. E cal ben reconéisser que nos arriba, a còps, d’aver d’idèas bonas que fan flòri e que son imitadas un pauc pertot.

Es aital que lo TGV es estat copiat e que, bona causa per nòstre orgulh e nòsta industria, n’i a mèma que nos l’an crompat… Amb aquò, nòstres òmes politics an rason de far los ufanoses !

Dempuèi vint ans donc, lo TGV es estat una fiertat e subretot una prioritat. De segur, totas las linhas passan per París dins la mesura que lo malhum exagonau es estat organizat en estela, la capitala n’estant lo centre…

I a pr’aquò un « petit » problèma ! Se la SNCF a plan « vestit » – e investit – lo TGV, lo malhum ferrat de la França jacobina del sègle passat que permetiá a totes e a cadun de « montar » a París es estat daissat mai o mens a l’abandon e la SNCF a demandat a las regions de pagar se volián que qualques trens demorèssen en circulacion.

L’accident de la setmana passada es aquí per nos rapelar que la màger part de las gents se’n foton de ganhar dètz minutas o una ora per anar d’un punt a un autre. E se lo TGV fa pas de beneficis es benlèu que, per anar viste – es sa rason d’èsser –, religa pas que las vilassas, e las gents que demòran dins la vilotetas devon prene la veitura per anar prene lo TGV coma las garas petitas an gaireben totas barrat.

I a benlèu quicòm que truca, non ?

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

dimenge, lo 21 de julhet de 2013

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
16 juillet 2013 2 16 /07 /juillet /2013 11:38

Ende lo nòste ben…

La gripa que tua milierats de personas cada annada… L’èrba de Nicòt (1530-1600) – un criminau, aqueth òme ! – que ne’n tua a paladas… E ne’vse parli pas de la calorassa impietadosa peus vielhs… sens comptar las intoxicacions alimentàrias devudas a bacterias pervèrsas… sens comptar… sens compt… Ne compti pas mei que los esfòrç hèits que’m poirén har hèser un AVC (accident vascular cerebrau) e que seré ua vita de mens e un mòrt de mei ! Los desplaçaments estivencs que son l’escadença d’ua mobilizacion exagonala acompanhada de discors ministeriaus e de campanhas de sensibilizacion cap a la seguretat sus las rotas. E que i a ua constanta damb tots los ministres (sinistres ?) de l’Interior – ministres deus « trucacolhons » segon lo disedor M. Esquieu – es que vòlen tots har baishar la mortalitat rotèra. Ambicion de las bonas e mejans ende l’acompanhar : radars dens cada canton, shiulets gendarmescs a cada cairehorc, alcootèsts a la sortida deus night-clubs e enlòc mei… e, de segur, la limitacion de la velocitat. Mès ende aplicar aquesta mesura d’ua faiçon eficaça, que cau aver enqüèra mei de conta-ròtles… Lo ministre que pòt comptar sus uns grops de pression qu’an « fenestron obèrt » entà díser que « la velocitat tua » e que « cada quilomètre-òra de mens e sauva vitas umanas ». Aqueths lobbies que pensan, en acòrd damb uns ecologistas qui an motius autes, que l’automobila es lo mau absolut e los automobilistas, assassins en poténcia. Lo sénher Valls que digó la setmana passada que n’èra pas opausat a ua baisha generau de 10 km/h suu hialat rotèr a la grana satisfaccion deus aiatòllahs cossirós que la longevitat umana ne sia pas interrompuda per quate ròdas o ua platana. Jo qu’èi lo remèdi : tirar tots los veïculs de las rotas !

Editoriau de La Setmana, n° 928

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article

Presentacion

  • : Le blog de Andriu de Gavaudan
  • Le blog de Andriu de Gavaudan
  • : Actualitat en lenga occitana Lenga e cultura occitanas (occitan ancian e modèrne)
  • Contact

Recèrca