Overblog Suivre ce blog
Administration Créer mon blog
31 mars 2013 7 31 /03 /mars /2013 19:26

Quand « Nòstra Dama » ven « Bon Encontre » ! 

Vòli pas dire mas, coma lo temps es poirit, se vos podètz pas anar passejar en causa del freg o de la pluèja, vos demòra la possibilitat de far quicòm mai que de vos abrutir devant lo fenestron o de passar tot lo sant clame del jorn a far de jòcs amb l’ordenador !

M’anatz dire que vòstre léser me regarda pas e auretz rason mas vos pòdi benlèu conselhar la lectura d’un libre…

Aqueste mes de mars a vist se debanar la quinzenada occitana [en Òut e Garona] ont, un pauc pertot dins lo departament, i a agut diferentas manifestacions e animacions pertocant nòstra lenga d’òc : seradas cantadas o contadas, conferéncias, etc.

Qualques uns demest vosautres que me legissètz de quora en quora o cada setmana n’an profechat benlèu ; es pas jamai inutil de socializar al luòc de demorar dins son canton…

Una serada passada a dançar vos ajuda a manténer la forma fisica. Una serada a enténer parlar de las costumas d’autres còps vos permet de veire tot lo camin percorrut, pel melhor o pel pièger, desempuèi qu’èretz drollet o drolleta quand èra lo temps d’abans la globalizacion ont tot es dins tot e recipròcament !

E una serada a enténer parla de toponimia ? Ongan, aviatz aquela possibilitat, la possibilitat de conéisser la significacion dels endreches ont vivètz. Me rapèli d’una remarca de l’ancian president del conselh general, J.-F. P., que disiá qu’èra pas contra la notacion del noms de las vilas e vilatges en occitan suls panèus de senhalizacion se, per cas, èran de noms occitans !

Paure d’el ! Totes ne son, de noms occitans ; e vòli plan daissar la plaça al 0,1 % dels endreches que o son pas ! Vos sètz pas jamai demandar çò que voliá lo nom del luòc-dich ont demorètz o lo nom de la vila o del vilatge qu’es lo vòstre ? La transcripcion francesa amaga plan sovent son sens e son nombroses los que balhan un sens fantasiós. Lo Dictionari toponimic dels noms de comunas d’Òut e Garona que B. Boyrie-Fénié n’es l’autora ven comolar aquela manca ; n’auretz per d’oradas de bona lectura… O vos cal crompar lèu lèu !

 

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-garonne

Dimenge, lo 31 de mars de 2013

 

 


Repost 0
23 mars 2013 6 23 /03 /mars /2013 18:23

De tot un pauc… 

Vòli pas dire mas i auriá al mens una persona que legís la Cronica occitana ! Non, sabi que n’i a mai, de segur, mas, generalament, los legeires renon pas la pena d’escriure.

Quand sabon qual soi, fòrça gents me dison : « A ! es tu que fas lo cronicaire al Pichon Blau ! » E ieu, devi confessar qu’aquò me fa plaser sustot quand son compliments.

Ara, m’arribarà pas mai que soi estat traït pel jornal que m’a consacrat gaireben tota una pagina lo mes passat e que, desempuèi, aficha ma cocura al cap de la cronica.

N’anetz pas creire pr’aquò qu’ai decidit, après la parucion de l’article sus ma modèsta persona – article que balhèt l’idèa a FR3 Tolosa de me consacrar mai gaireben tres minutas – de n’esperar un autre per tornar a mon prètzfach de cronicaire coma las « cronicas » de las darrièras tres setmanas o poiriá far pensar.

Que  non pas ! E, coma al legeire susprés que compreniá pas brica çò que se passava, vos devi qualque explicacion.

Èri en vacanças – ieu que i soi totjorn ! – un pauc luènh de l’ostal e, coma èri pas segur de trapar Internet dins lo país ont me trobavi, aviái preparar a la lèsta tres tèxtes – un per setmana – per vos far companhiá.

Me perdonaretz, ne’n soi segur…

Benlèu o sabètz pas mas, coma l’apetís ven en manjant, las idèas me tornan quand comenci d’escriure mon exercici setmanièr, al darrièr moment coma de costuma. E, segon çò que nos porgís l’actualitat – las news en francés ! –, vos parli del papa o d’Euròpa o de quicòm mai.

M’an conselhat mai d’un còp de parlar de la vida vidanta agenesa o dels environs ; ai pas jamai volgut per çò que coneissi pas pro Agen per ne dire los petits secrèts e los petits defauts – lo Pichon Blau [le Petit Bleu] a la rubrica del Flaneur per aquò qu’es, de mon punt de vista, remirabla – e que demòri a la campanha.

L’ai pas fach exprès mas soi partit al moment de la quizenada occitana en Òut e Garona ; aital, avètz podut seguir benlèu una manifestacion – o mai – del programa qu’èra fòrça variat : cançons, danças, toponimia…

Avètz pas tot perdut.

 

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimenge, lo 24 de mars de 2013

 

 

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Vida vidanta
commenter cet article
23 mars 2013 6 23 /03 /mars /2013 18:19

Normalament, serai tornat pel dimenge que ven. Per me far perdonar mon escapada, aqu1i un tèxte d’Antony Tozy (1852-1911), felibre neraqués de tria…

 

 

 

 

LOS CODONHS 

 

Un pairòt de codonhs suu cap,

La vièlha Jani de Tausieta,

A Nerac, tota guilhereta,

Se’n vengot un matin ende’us véner au marcat.

Qu’èra ua vièlha escrusiva

Damb qui calè marcandejar.

Tot li èra bon­; tot li serviva.

Hasè pas que ploriquejar.

Qu’auré venut, s’èra estat la mòda,

Lo seniçon endeus ausèths ;

Ende prüas de reina-clauda

Qu’auré venuts petaprüets.

Ende era, tot èra profit...

Hasè son diu de la moneda ;

E d’un agland de la surreda

Qu’auré volut tirar un ardit.

.............................................

Aquí-la donc sus la petita alèa

Damb sos codonhs arruats sus un banc,

Tot en velhar que’n montar la marèa

Li amièsse quauque gormand.

...............................................................................

Un òme s’aprochèt : « Aqueths codonhs, combien ?

— Là, mossur... quaranta sòus. Son pas chers ? Pensi bien

Çaquelà quaranta sòus. — M’atz pas bien espiat ?

Botatz-vos los au codonhat... »

Ua dama vengot : « Combien, aqueths codonhs ?

— Là, madama, pr’amor qu’es vos,

Se’us prenguetz tots, n’i a dètz quilòs,

Que vse’us dèishi per trenta sòus...

— Trenta sòus ! Ètz vasuda enguan,

Praubòta ! Tornerèi doman. »

Ua auta digot : « Son pas leds

Per véser, combien ne voletz­?

— Vint-e-cinc sòus, digot Jani.

— Que vse’n balhi vint sòus... — Nani

Aimerí mei los har confir. »

Aprèps aquò ua cosinèra

L’en ofriscot dètz sòus ; enqüèra

Se volè tocar son argent

Los i calè portar rota d’Agen­!

...............................................

Un recardèr, farçur de heras,

E’us auré pres a vint sòus s’èran francs…

Un aute digot : « S’èra peras

E vse’n balherí bien tres francs.

Mès codonhs... N’èi pas plaçament.

Adishatz donc. » Finalament,

La venta estot tan dificila

Qu’entà tres òras deu tantòst

Que se n’angot córrer la vila

E venot sos codonhs, tres sòus.

 

Moralitat

 

A fòrca de sarrar l’anguila

Demòra pas que pèth e òs.

 

 

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Literatura
commenter cet article
23 mars 2013 6 23 /03 /mars /2013 17:32

Coma soi a me passejar qualques jorns un pauc luènh de l’ostal, ai pensat que qualques vèrses d’un poèta occitan de Gasconha vos poirián far plaser.

Aquí la seguida de la setmana passada del tèxte de Dastròs (sègle XVII) que passèt sa vida a Beaumont-de-Lomagne (Gers) 

AU LEGIDOR GASCON (seguida e fin)

 

N’ajatz pas páur que lo lop miule,

N’ajatz páur que lo gat gorriule

Vos augetz lo lop udolar

Vos augetz lo pòrc gorriolar,

Vos augetz sol lo gat que miula,

Vos augetz lo mèrle qu’eishiula,

E per leishar lairar los cans,

L’aso brama, e non laira pas ;

L’arrosinhòu dab melodia

Canta, e l’agaça qu’escorria,

Per qué ? per çò qu’a cada ausèth

Son cant, coma son nin l’ès bèth,

Cada ausèth aima son ramatge,

E cada pòble son lengatge.

París non parla pas flamant,

Ni Brucèlas lo francimand,

Ni Roma la lengua arabèsca,

Ni la Mèca la romanèsca.

Parlan sarrazin a Madrid ?

Com Espanhòl lo long deu Nil.

Londras a la lengua turquesa

Coma Constantinòpla l’anglesa.

Atau que diurés, tu, Gascon,

Contentà’t deu lengatge ton

Au champs, au mercat, a la taula,

Deplicant la santa paraula

Entrotinant en sa joentut

Tos mainatges a la vertut.

Tè ? Legish me un pauc deb paciénça

Tu non trobaràs pas gran sciénça

En mi, perçò que non i a punt,

Mès veiràs a cada punt

Que tota sòrta de doctrina,

O de leis, o de medecina,

O de la que tracta de Diu

S’aginare tan plan acion

D’ua man saberuca e genèca

Que’n la Letina, ni’n la Grèca.

Se tu’m vòs legir dab leser

Tu i trobaràs mès de plaser

E mès de gost que tu no’t pensas

Mès que m’acabes si’m començas.

Gascon, no’m digas pas de non

Gué que no’t hèu pas desaunor

Puish que dab paraulas pro sòbras

Jo’t descrivi de Diu las òbras,

Los eloments, e las sasons,

Dab sas vertuts, e sas rasons,

Bèra e plan preciosa matèria

Ben que la forma ne sia leria (l’erio)

E que t’ac dig en bon crestian

Enbadas siri Caperan

Si no’n sonc digne, Diu me’n haça

E puish qu’au Cèu que’m donga plaça

Atau haça a tu, legidor,

Ça ditz D’Astròs ton servidor.

 

Cronica occitana (especiau !)

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimenge, lo 13 de mars de 2013

 

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Literatura
commenter cet article
23 mars 2013 6 23 /03 /mars /2013 17:28

Coma me’n vau passejar qualques jorns un pauc luènh de l’ostal e que soi pas segur de poder croniquejar coma a l’ordinari, ai pensat que qualques vèrses d’un poèta occitan de Gasconha vos poirián far plaser.

Dastròs es un òme que causiguèt de fargar una òbra en lenga occitana de Gasconha e, quitament se la lenga es pas totjorn aisida al jorn de uèi, se fasètz un petit esfòrç, veiretz qu’es pas complicada…

 

 

AU LEGIDOR GASCON

 

Elàs ! Ben hès-tu mala suna,

Que mon encontra t’emportuna

E n’ac vesi que’m das deu nas

Autanlèu que’t cag’ intre mans ;

Lo bèth prumèr mòt de mon titre

Me hè prénguer per un belitre,

Jo’t hèu tot lo hasti deu mon

Per çò que jo parli gascon,

Tu huges en gita’m lahòra.

Torna, torna, frair, e demòra,

N’ajas honta d’augir ton frair

Parlar la lengua de ta mair.

Crei-me, Gascon, n’ajas vergonha

De nòsta lengua de Gasconha,

Ni de l’augir, ni de’n parlar

Coma a Lèitora, e a Sent-Clar.

Gue qu’es la sola legitima,

Qu’es la flor, la pèrla, e la prima

Que parla lo gascon corau,

Lo gascon blos e naturau,

En un mujolet de sèt legas,

E sas vesias son de pègas

Que se hèn un salmigondís

D’Estaragués o de Mondin,

Deu Riberenc, o deu Gavacho,

Deu Lanusquet, o d’aqueth macho,

Lengua pedaçat de hilhuc,

Que mahereja cada truc.

Aug, Aug l’ua coma quequeja,

Aug l’auta coma bedosseja,

Aug-los totas dab taus accents (tos)

Que’t hèn arreganhar las dents

Aquò son tot de fadurlòtas,

O de tròcis de bastardòtas

Que desondran la puretat

Que natura los avè dat.

E la nòsta sens orresia

Neta coma bèra bassia (passia)

N’a nat mescladís, ni nat fard,

Nat mòt estranh, ni bastard,

E auta puria se temònha

Que quau sortic de Babilònia,

Tan plan coma lo Castilhan,

Que lo Francés, o l’Italian,

Ni n’es en arren mès mermèca

Que la letina, ni la Grèca !

Tamoens que de son bèth estil

Se poiré formar un Vergil,

Un Demostèna, o un Omèra,

Si nòsta noncurància n’èra

L’endinh qu’avem e pauc de gai

De la lengua de nòsta mair,

Mes ingrats que las bèstias brudas,

Puish que totas, doças e rudas,

Guardan la vux que Diu lor dèc

Quan sur la tèrra eth las botèc…

 

Cronica occitana (especiau !)

Le PEtit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimenge, lo 3 de mars de 2013

 

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Literatura
commenter cet article
26 février 2013 2 26 /02 /février /2013 15:41

Ni chuc ni muc…

 

N’èi pas legit – e ne legirèi pas – ni lo libe ni las « bonas huelhas » de Belle et Bête de Marcela Iacub que ne coneishi pas.

N’es pas sonque un episòdi de mei dens la saga (!) d’un òme brilhant qu’estó un òme de poder e qui, un pauc avant la soa descadença – entà las rasons que deurem conéisher tots ara –, con·hessava qu’« [aimava] las hemnas sens moderacion » en ajustar, un drin provocator : « E alavetz ? »

Los mèdia que n’an hèit los lors caulets gras e los Germanopratins de servici que son estats convocats ende díser lo lor vejaire a perpaus d’aquera obra qui seré per d’aubuns ua pèira blanca dens la literatura e per autes un liberolàs qui mancaré a l’etica mei elementària, causa susprenenta de la part d’ua hemna qui es ua jurista plan renomada.

En aqueste sègle de « transparéncia », l’autora n’es pas la prumèra que relata las soas aventuras amorosas entremescladas de conversacions o confidéncias deu son aimador suu coishin o en béver un bon whisky. La vita privada que ven atau sus l’empont.

E ne sabem pas mei se l’intencion de l’autora es de provar qu’es ua hemna assumida que gausa anar en contra de l’opinion en préner un aimador qu’es estat expausat a la vergonha publica exagonau e mondiau o se, dens lo son esperit, i avèva en gèrme l’idea de venjar totas las hemnas (!) de l’escarni qu’avèvan patit d’aquera « bèstia » [cf. Belle e Bête] en tot se har un pauc de moneda gràcia a la notorietat de la soa mitat deu moment.

Los hialats sociaus que ns’a abituat a saber – e a véder – tot o quasi de las relacions, intimas a còps, deus uns e deus autes.

Ua question que’s pausa totun : perqué los mèdia – e nosauts ? – estiman mei lo perhum de l’escandal au dever d’informar ? « Trompetas de la renomada, qu’ètz plan mau embocadas ! » qu’èra faus ?

 

Editoriau de La Setmana n°908

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Literatura
commenter cet article
23 février 2013 6 23 /02 /février /2013 12:33

Lo vedèl d’aur e l’animalum… 

Vòli pas dire mas l’afar de las lasagne amb de carn de caval etiquetada « buòu » es per contunhar qualque temps encara dins los mèdia.

Se Gran Bretanha o França, an reagit lèu lèu en prenent de decisions mai o mens radicalas, l’escandal – e es un escandal ! – se limita pas a qualques païses europèus.

An trobat de carn de caval dins de produches identics fins a Hong-Kong se ne cresi las gazetas. Podèm totjorn nos trufar e dire que, foguèsse estat de buòu, auriá pas pogut córrer tant viste !

Dins la lucha entre gendarmes e sacamands, los gendarmas an costuma de dire qu’aquestes an totjorn una longor d’avança e que sabon s’adaptar en professionals que son ! N’es tot parièr dins lo domenis del dopatge ; i a totjorn la dròga que… qui… se tròba pas dins lo catalòg dels servicis concernits. E poiriam contunhar amb d’autres exemples.

D’en primièr, l’industria agro-alimentària es una industria ! Mossú de La Palice l’auriá dich tot parièr. Aqueste sector industrial manca pas d’avocats e se sap far entendre dels elegits, especialament dins una Euròpa que va a la mòda britanica, es a dire liberala o tras que liberala !

Los capitanis d’industria exagonals an per costuma de dire que, en plaça de los ensucar amb de règlaments e de règlaments que càmbian cada quinze jorns, l’Administracion seriá melhor inspirada de los laissar trabalhar per çò qu’es pas en damorant darrièr un ordenador dins un burèu climatizat que l’economia francesa serà sauvada.

Tot aquel brave monde se trufan de lors clients. Çò que los interèssan es de far de moneda en privatizant los beneficis e en fasent suportar las pèrdas per la poténcia publica, es a dire los Franceses. Vòlon plan profiechar de la libertat quitament s’es al dam de la dels autres.

E los sembla-intellectuals s’i meton tanben, eles que fan un roman de lor vida amorosa momentanèa amb un partenari conegut en esperant que los malhums socials los ajudaràn a venir celèbres e a « far » de moneda.

Lo mai porcàs dels dos es pas totjorn lo que se poiriá pensar !

 

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Cronica occitana

Dimenge, lo 24 dee febrièr de 2013

 

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
19 février 2013 2 19 /02 /février /2013 11:54

Amnesia e politica

 

Per se’n téner pas qu’a pichons diccionaris de referéncia franceses, la democracia es una « doctrina politica d’après la quala la sobeiranetat deu apartenir a l’ensems dels ciutadans ». Ne i auriá tres formas : una dirècta, una representativa e una participativa. Quitament se, en 2007, la dòna del Peitau presicava per una democracia partipativa e se de mai en mai d’elegits se’n reclaman, sèm pel moment dins un sistèma representatiu. E aquestes – « los melhors segon los electors » – representan la Nacion e lo pòble. Normalament, seriá al govèrn, responsable davant lo Parlament, de determinar e de menar la politica de la Nacion [Constitucion francesa, art. 20]. Sabèm pr’aquò que, dins la Vna Republica, d’entrada, non solament la politica estrangièra – claus del president – mas tot lo poder a mudat a l’Elisèu per la gràcia – o en causa ? – del sufragi universal. Es per aquò que, a cada còp qu’un ministre es questionat sus tala o tala mesura a venir, aqueste respon que serà votada per çò que « lo president l’aviá promesa » quand èra candidat. Una faiçon comòde pel ministre de dire que sosten la mesura o qu’es pas d’acòrd mas que la deu sosténer per solidaritat, etc. Encara que se pòsca notar una cèrta cacofonia deguda benlèu al besonh de qualques uns d’« existir »  per preparar lor avenidor politic. Mai lo temps passa, mai qualques mesuras emblematicas son en grand dangièr de tombar dins la trapèla del quinquenat, victimas de « las » prioritats del govèrn degudas a « La crisi » ; aital n’es del vòte dels estrangièrs a las eleccions localas e subretot del vòte sul mandat electiu unic, victima de la luta acarnissada d’unes elegits de la majoritat que sabon que, en politica, la procrastinacion es tras qu’utila. Los avèm elegits, non ?

 

Editorial de La Setmana, n°907

 

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
16 février 2013 6 16 /02 /février /2013 15:38

Lo caval es bona pasta ! 

Vòli pas dire mas las istòrias de caval semblan tornar de mòda !

Coneissètz totes l’istòria d’aquel caval, dotat de la paraula – coma lo gat dins Lo gat del rabbin o los animals de las fablas de J. de la Fontaine – que menava cada jorn son proprietari a la vila.

Quand esperava son mèstre, parquejat lo long del trepadaor amb la carreta, s’adreçava sens faiçons als passants per los dire qu’èra el qu’aviá ganhat lo prèmi de l’Arc de Triomfe o lo Derby d’Epsom qualques ans a, e patin e cofin.

Pensatz ben que lo monde èran estomagats e, quand lo païsan tornava, li fasián compliment per aver una bèstia que parlava encara melhor que lo caval de Lucky Luke [Tornatz legir vòstres classics !].

El, en tornant prene las guidas, se contentava de lor dire : « O jogariái pas, mas a degut vos dire qu’aviá ganhat lo prèmi de l’Arc de Triomfe, non ? Vos lo cal pas creire ; es pas qu’un messorguièr. A fach segond, sonque ! »

Malurosament, dins l’afar de l’escandal de la carn de caval, lo caval i es pas per res ! Çò que sabèm ara es que lo caval – al mens la carn ! – es un animal que viatja fòrça e que coneis Euròpa melhor que non pas nosautres, Europèus en poténcia.

Dins la cas present, en partent de Romania, s’es anat « passejar » dins dos o tres païses del nòrd de l’Euròpa per tornar a Castèl nau d’Ari abans de s’anar mesclar amb de pastas, per far de lasagne – e autras causas – dins l’Èst de l’exagòn… E ne devi doblidar !

Al començament, sola una marca semblava concernida e sos produches foguèron levats de las laissas dels supermercats. Mas, davant lo rambalh qu’aquò menava – premsa, govèrn – un fum d’autras entrepresas de l’industria agroalimentària an lèu lèu fach assaber qu’elas tanben se trobavan dins una situacion equivalenta. E totas de denonciar l’engana !

Autres còps, disián que per far un pastís d’alauseta, caliá metre un caval per una alauseta. Los industrials an adaptat la recèpta e considerat que la « conquista mai nòbla de l’Òme » èra plan mai bona per lors beneficis que non pas lo buòu…

 

 Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimenge, lo 17 de febrièr de 2013

 

 

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
12 février 2013 2 12 /02 /février /2013 12:11

L’aulhèr que s’estanca…

 

Lo papa de Roma que renóncia au son magistèri. E los mèdia que dan l’abrandida a tots los especialistas, exegètas e enviats especiaus ende ns’assabentar, explicar, explicitar l’eveniment e las soas consequéncias…

La Glèisa catolica n’es pas abituada a las demissions ; los cardinaus que deven deishar la lor carga a ueitanta ans mès qu’èra entenut que lo papa e demorava en foncion dinc a la soa mòrt. Ua tau demission qu’es de segur saludada per tots, e peus mescredents tanben, com un acte coratjós e eminentament politic.

Se lo papa es elegit peus cardinaus amassats en conclave, que’s tròba, un còp en foncion, lo « representant de Dieu sus tèrra » e n’a pas nat compte a rénder a degun. Totun, qu’es lo líder de mei d’un miliard de catolics e que deu trabalhar non solament au raprochament enter las religions crestianas mas tanben a ua comprension mei bona damb totas las autas religions e especiaument, las religions deu Libe que son lo judaïsme e l’islam.

Qu’es vertat que, se lo papa es un òme de glèisa, es un òme politic tanben. Las soas presas de posicion, quinas que sian, autan com la politica de l’estat de Vatican que son analisadas suenhosament per las cancelerias. N’a pas sonque ua armada de guardas soïsses mès la soa diplomacia qu’es hèra activa.

En renonciar au son magistèri, Beneset XVI, aqueth papa conservador, qu’estona e que suspren subertot los cardinaus qui participan a l’eleccion deu papa e qui n’auràn pas tròp lo temps de har maniganças pr’amor que, se Dieu es dens totas las lors consciéncias, lo Diable que s’escon dens los detalhs de las tractacions – qui n’existeishen pas de segur !

Après la soa des·hèita, en 2002, Lionel que declarè : « J’abandonne la vie politique… » Mès Beneset XVI n’ensajarà pas de tornar, eth !

 

Editoriau de La Setmana, n°906

 

 

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article

Presentacion

  • : Le blog de Andriu de Gavaudan
  • Le blog de Andriu de Gavaudan
  • : Actualitat en lenga occitana Lenga e cultura occitanas (occitan ancian e modèrne)
  • Contact

Recèrca