Overblog Suivre ce blog
Administration Créer mon blog
17 avril 2012 2 17 /04 /avril /2012 11:34

Quand las urnas parlan…

 

Pendent mai d’un mes soi damorat a l’escart del rambalh electoral quitament se, per la magia de la tela e del wi-fi, ai legit las despachas o escotat las ràdios sus mon telefonet intelligent (!). Mas, dempuèi que soi tornat, lo revolum mediatic m’es tombat dessús. Devi far una confession : soi pas estrambordat per la fin d’aquesta campanha presidenciala. Los presics dels candidats « màgers » que se dison prèstes a governar lo país me convençon pas gaire e los dels candidats « mendres », malgrat que semblan mai convencèires amb d’idèas, a còps, originalas, me pareisson pas aver de possibilitat d’èsser aplicats ! Fa de lustres qu’aquò fonciona aital mas, a cada escasença, me pòdi pas empachar de pensar qu’avèm totes la memòria corta ! Cossí se fa que nos prometon totes de nos far la barba a gratis e que o cresèm ? Un còp, dos còps, vòli plan mas los autres ? Cossí se fa que sèm pas capables d’ausir un discors senat ? Cossí se fa que tornam elegir los que nos enganan ? Mistèri de las eleccions, de segur. Volèm de cambiament e de rompedura dins… la continuitat ! Sèm prèstes a de sacrificis a la condicion que tòquen los autres de’n primièr. Aimam d’entendre dire que França es un grand país que pòt revindicar una istòria millenària e que s’amerita un grand avenidor ; e – per afortir lor francitud (!) dins las dificultats presentas ? – mai d’un seguisson la mòda estatsunidenca en botar lo drapèl blau blanc roge en naut d’un mast. Son nombroses los que vivon dins l’illusion de la puretat d’una edat d’aur e que refusan de veire que, desempuèi de sègles, lo mestissatge – cantat pels poètas, analizat pels filosòfs e mes en avant per d’unes candidats (sic) –  es a l’òbra. Calriá pr’aquò que los elegits comprenguèsson qu’an pas carta blanca…

 

Editorial de La Setmana, n°864 

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
16 avril 2012 1 16 /04 /avril /2012 10:12

L'arlatenca del blòg… e de l'edicion occitana fins ara !

 

Semblariá que las causas bolègan. Sabètz coma son los editors benlèu ; quand pensan que quicòm es bon, son pressats de signar lo contracte mas aprèp dison que lo tèxte es pas bon o que i a de repeticions o que…

L'autor o los autors sabon generalament çò que fan e, per un trabalh d'aquela mena, an d'idèas sus la question… estant que, dins lo domeni lingüistic occitan, un autor deu, en mai de sa sciéncia (òc ben !), èsser un pedagòg e portar d'elements que, foguèsse dins lo domeni francés o anglés, se pòdon trobar dins d'autres obratges.

Benlèu tornarai un jorn sus la genèsi de l'afar que val lo còp…

 

Per far cort… se tot va plan los autors, òmes de fe (de fe, pas de fen !), vòlon creire los oracles que dison que l'obratge poiriá èsser sortit per l'Estivada de Milhau 2012…

E es pas la pena de far coma Tomàs !

 

** Los autors an idèa de cambiar lo títol e de l'apelar : La Desirada o Lo Novèl Vengut o (a vos de causir !)

 

De vos far esperar aital justifica las paraulas de Laozi (Lao Tseu en francés vièlh) que los autors an mes al començament de l'obratge :

 

 

木,

末。

臺,

土。

行,

下。

  

 

Hé bào zhī mù,

Shēng yú háo mò ;

Jiǔ céng zhī tái,

Qǐ yú lěi tǔ ;

Qiān lǐ zhī xíng,

Shǐ yú zú xià.

  

Laozi (v. ~570-~490)  Daodejing, lxiv.

 

 

 

 

Aquel arbre, que tos braces

son tròp pichons per ne far lo torn,

a grelhat d’una grana pichonèla.

Aquela torre de nòu estancas ven de

l’amolonament de motas de tèrra.

Un viatge de mila lègas

comença per un primièr pas.

Laozi (v. ~570-~490) Daodejing, lxiv. 

 

 

 

Bon ! En esperar que paresca vos balhi qualques expressionsde mai (quitament se la presentacion finala serà leugièrament diferenta) :

 

 

 

NAS n. m.

Part de la cara ont se tròban las cavitats nasalas, organs de l’odorat.

◊ A vista de nas « d’un biais aproximatiu ».

Copava e mesurava los vims a vista de nas, los entrefendiá, los fiblava dessús una ossamenta leugièira de bòsc jovenet. E lo panièr naissiá. 

J. Vedel, Contes de la castanhal.

dicc. tdf • Visto : a vista de nas.

Es una locucion adverbiala que s’emplega dins los contèxtes ont se fa una mesura, una apreciacion… Lo nas qu’es l’organ de l’odorat representa metaforicament l’apreciacion intuitiva, donc aproximativa. L’emplec del nom vista, que remanda a l’uèlh, mòstra que lo nas es considerat coma un organ de percepcion ; l’aproximacion es marcada tanben per la locucion A vista d’uèlh.

◊ Freg coma un nas | coma un morre de can « plan freg ».

De caminar dins la nèu, ai los pès freges coma un nas de can. Laissa-me sarrar un pauc del fuòc, que los me calfe un momenton.

Per una persona, lo nom morre designa lo visatge e, per una bèstia, la part anteriora del cap : lo nas e la boca. Aquesta locucion comparativa intensiva s’aplica a una persona, mai precisament a las extremitats dels membres : dets o mans, pès o artelhs, aurelhas… Lo nas del can es pres coma referéncia per çò qu’aquela part de son còrs, sens èsser vertadièrament freja, es pas jamai cauda.

◊ Alongar | Tirar lo nas « èsser contrariat, decebut ».

« Ai besonh d’un gafet, çò me diguèt ; se lo mestièr t’agrada[…] te prendrai a tu. Començaràs tot polidament a ressar, rabotar e tancar. » Alonguèri lo nas sens respondre.

F. Delèris, Memòris.

Lo vèrbe tirar a lo sens de « estirar, alongar » ; es emplegat transitivament. Aquesta locucion s’emplega per una persona e, generalament, sens cap d’autre element. Metaforicament, l’alongament del nas representa la decebuda o la vergonha. Aquò correspond a una desgaunhada de la cara qu’es la manifestacion exteriora d’un sentiment interior negatiu.

◊ N’amassar mai amb lo nas qu’amb una pala | una palhassa « Se trobar dins un ambient odorant de mal suportar o empudentit ».

Sul trepador doas o tres femnas fardadas fasián lo pè d’andèr ; quand passèt al ras d’elas, n’atrapèt mai amb lo nas qu’amb una palhassa.

Al fons de l’escalièr, i aviá la sot dels pòrcs ; quand passàvetz aquí davant, n’atrapàvetz mai amb lo nas qu’amb una pala. Aquela sot, la balajavan tot còp mas la lavavan pas jamai.

Lo subjècte es un nom que designa una persona. Aquesta locucion s’emplega per d’odors bonas que son de mal suportar per çò que son tròp fòrtas o per d’odors malas qu’enfèctan.

Per la relacion qu’es establida dins la locucion amb la pala (o la palhassa), lo nas qu’es l’organ de la percepcion olfactiva es assimilat a un aplech que servís per amassar de matèrias divèrsas (pala) o per las conténer (palhassa). D’un biais, lo nas es considerat coma un aplech qu’amassa las sentors, que sián bonas o malas. La locucion es iperbolica.

◊ Aver bon nas ◊ Aver de nas « èsser perspicaç, fin ».

Aguèrem bon nas de far aquela passejada ièr que lo temps èra al bèl ! Uèi fa pas que plòure !

As vendut l’apartament abans que los prèses baissèsson ; as agut de nas !

dicc. dpf • Nas : aver de nas.

tdf • Nas : aver de nas, aver bon nas.

dgo • Nas : aver de nas.

Aquestas locucions s’emplegan per una persona ; quand s’emplegan per un animal coma lo can, designan sa capacitat a sègre la traça dels animals salvatges. S’emplegan mai que mai al passat per çò que marcan la capacitat de preveire. Aver bon nas se pòt emplegar en construccion absoluda o èsser seguida d’un infinitiu complement introdusit per la preposicion de. Lo nas qu’es l’organ de l’odorat representa la capacitat d’apreciar e, per alargament, la capacitat de preveire : la perspicacitat.

◊ Aver lo nas cròi | lo nas fin « aver un bon flaire ; aver una bona intuïcion ».

De l’ostal de Relhon, res s’èra pas sauvat, res ! […]E n’i aviá juste qualques jorns qu’èra assegurat coma cal. Se podiá dire que, per un còp, aviá agut lo nas cròi, lo Felipassa, el que, d’abituda o laissava tot que trigossèsse.

E. Mouly, E la barta floriguèt.

E lo rainalhon qu’aviá agut lo nas fin s’en­filava, ventre a tèrra, vèrs lo bòsc dels Agaçats… e degun lo tornèt pas veire dins lo país de paur d’aquelas abelhas.

J. Bessou, Countes de la tata Mannou.

Aquesta locucion s’emplega per una persona. Lo nas es l’organ de l’odorat ; per alargament (aplicacion a çò qu’es pas material), lo nas representa l’intuïcion. Un nas cròi es plan segur un nas plan desgatjat e donc eficaç, per oposicion implicita a un nas tampat (enfleumat) que percep pas las sentors. Dins la varianta, l’adjectiu fin s’aplica pas a la morfologia del nas mas a sas bonas capacitats olfactivas.

◊ Aver qualqu’un dins lo nas « supor­tar pas qualqu’un ».

Sabi pas perqué mas lo professor de latin m’aviá dins lo nas ; a cada cors, me questionava per veire s’aviái fachas las preparacions e s’aviái estudiat lo vocabulari.

Lo subjècte es un nom que designa una persona. Aquesta locucion es pas de bon explicar. Benlèu es ligada, per transfèrt d’una realitat materiala a una realitat umana, al fach de presar (aspirar pel nas de polvera de tabat), çò que pòt provocar d’esternuda­ments.

◊ Aver quicòm jos lo nas « aver quicòm al ras e o veire pas ».

« Sabes pas ont es passada l’agulha ? La tròbi pas.

— L’as jos lo nas ! Te calriá crompar de lunetas ! »

Aquesta locucion s’emplega per una persona. Benlèu s’explica pel fach que lo nas es una eminéncia sus la cara. Se pòt que lo nas, qu’es l’organ de la percepcion olfactiva, siá un substitut dels uèlhs, organs de la percepcion visuala. Se pòt tanben que, per iperbòla, la locucion marque la proximitat d’una causa al respècte dels uèlhs.

◊ Aver | Far quatre palms de nas « èsser confús, vergonhós après una malaventura, una infortuna ».

El que pensava de se regalar amb un bon cibièr de lèbre èra tornat de la caça sens res. Aquò li arribava pas sovent. N’aviá quatre palms de nas !

dicc. dpf • Nas : n’aver quatre palms de nas.

tdf • Nas : aver quatre palms de nas.

Lo palm es una mesura de longor (22 cm apr’aquí) : aquò representa la longor d’una man dobèrta, de la cima del det gròs a la cima del det coïc. Aquesta locucion s’emplega per una persona ; pòt èsser completada pel pronom adverbial ne que representa la causa de la vergonha. Lo nombre quatre es pas de bon explicar. Metaforicament, l’alongament del nas representa la decebuda o la vergonha. La locucion es clarament iperbolica.

◊ Baissar | Penjar lo nas « èsser aclapat per la lassièra, lo despièch, la vergonha ».

Quand sortiguèt de la Gendarmariá, penjava lo nas ; veniá d’aprene que passariá en correccionala : lo vesin qu’aviá tabassat èra vengut portar planh.

dicc. dgo • Nas : baissar lo nas.

Aquesta locucion s’emplega per una persona. Per sinecdòca, lo nas representa la cara. Metaforicament, la cara baissada representa l’aclapament, la vergonha. Se pòt tanben que la locucion remande indirèctament a l’alongament del nas que representa lo despièch, la vergonha (cf. las locucions precedentas o seguentas).

◊ Barrar | Tampar la pòrta al nas a qualqu’un ◊ Barrar | Tampar la pòrta sul nas a qualqu’un « refusar, d’un biais bronc, a qualqu’un d’intrar ».

Quand las doas personas li diguèron que li volián parlar de la Bíblia e de la necessitat de s’ocupar del salut eternal, sens lor respondre, lor barrèt la pòrta sul nas.

Lo subjècte es un nom que designa una persona. L’evocacion del nas, qu’es la part mai proeminenta de la cara, mòstra clarament que la pòrta es barrada abans que la persona aja lo temps de virar l’esquina per se n’anar. Lo locucion implica donc una idèa de brutalitat.

◊ Far lo nas long « èsser confús, vergonhós ».

Fasiá lo nas long, lo paure Ricon, quand aguèt comprés qu’Albertina del Poget se maridariá pas amb el.

Aquesta locucion s’emplega per una persona e, generalament, sens cap d’autre element. L’alongament del nas que correspond a una mena de desgaunhada de la cara (cf. las locucions precedentas) representa la decebuda o la vergonha.

◊ Far lo nas long a qualqu’un « mos­trar a qualqu’un un sentiment de despièch ».

Los jorns que davalava pas a Laguepiá […], [Carmelà] besonhava per l’ostal, pels estables e pels camps. Malgrat l’argent que dintrava, Justina contunhava a li far lo nas long.

F. Delèris, L’Aucon.

Lo subjècte es un nom que designa una persona. L’alongament del nas correspond a una mena de desgaunhada de la cara ; es la manifestacion exteriora d’un sentiment interior de despièch.

◊ Far un palm de nas | quatre palms de nas a qualqu’un ◊ Tirar un palm de nas a qualqu’un « se trufar de qualqu’un ».

Terèsa èra mal capada e se fasiá sovent repotegar per la mèstra ; tanlèu que virava l’esquina per s’ocupar de qualque escolan, li fasiá un palm de nas o qualque desgaunhada.

Tant qu’auretz Nòstre Sénher amb vautres, anatz, / Poiretz a Ramonet far quatre palms de nas.

J. Bessou, D’al brès a la toumbo.

dicc. dgo • Palm : far un palm de nas a qualqu’un.

Lo subjècte es un nom que designa una persona. Lo palm de nas (una man dobèrta de la cima del det gròs a la cima del det coïc, lo det gròs pausat sus la poncha del nas) es un biais artificial d’alongar lo nas. Aquel gèst es un signe exterior de trufariá. Lo nombre quatre es pas de bon explicar ; benlèu es una iperbòla.

◊ Far un nas ! ◊ Far un nas d’un badaman « èsser confús, contrariat, decebut ».

Quand aprenguèt que l’autre candidat l’aviá batut d’un vintenat de voses, faguèt un nas ! Fins al darrièr moment, aviá cregut èsser tornarmai elegit.

Lo nom badaman es un sinonim de palm : representa la longor d’una man dobèrta, de la cima del det gròs a la cima del det coïc. Aquestas locucions s’emplegan per una persona. La primièra es generalament exclamativa e sembla elliptica : benlèu es una abracada de la segonda o d’una varianta correnta dins la lenga parlada : Far un nas coma aquò, amb un gèst de la man que precisa la longor, sovent d’un biais iperbolic. L’alongament del nas representa metaforicament la decebuda, lo despièch. Las locucions s’aplican a la contrarietat quand es plan aparenta (cf. las locucions precedentas).

◊ Se far tirar lo nas (per qualqu’un) « se far pregar ».

L’aspirator qu’èra tot nòu foncionèt pas que doas o tres minutas ; lo tornèri portar al vendeire. Se faguèt tirar lo nas per lo me cambiar : me sosteniá qu’aviái facha una falsa manòbra.

Aquesta locucion s’emplega per una persona e, generalament, sens cap d’autre element. Remanda a l’imatge de qualqu’un que l’òm pren pel nas per lo forçar a far quicòm que vòl pas far. Se pòt que la locucion siá estada facha sul modèl Se far tirar l’aurelha (per qualqu’un).

◊ Fotre quicòm sul nas a qualqu’un « dire a qualqu’un la vertat sens prene cap de precaucion ».

Coma lo sindic de quincanèla es un pauc reguèrgue, cap de creditor gausa pas demandar un estat precís dels comptes. Aquò pòt pas durar aital : un jorn o l’autre, me palparai pas per o li fotre sul nas.

Aquesta locucion s’emplega per una persona ; lo complement d’objècte dirècte es generalament un pronom neutre que remanda a d’elements precisats dins lo contèxte. Lo nas, qu’es una part de la cara, representa, per sinecdòca, la cara, lo cap ; Fotre quicòm sul nas a qualqu’un es « dire a qualqu’un la vertat cap e cap, dirèctament, sens biaissejar, sens finassejar ». Se pòt que la locucion faga referéncia tanben a la realitat : per mestrejar una bèstia recàpia : brau, aret…, amb un baston, òm li tusta sul nas qu’es una part sensibla.

◊ Lo nas li fuma pas plus « es mòrt ».

Lo paure Polita, pecaire, n’i a un brieu que lo nas li fuma pas plus ; se moriguèt al mes de julhet, l’annada de la calorassa.

Paumonista, tu ! S’èras estat paumonista, lo nas te fumariá pas pus a l’ora que sèm. Es pas lo pitral que te dòl mas lo papach, lo fafièr, se preferisses.

Cantalausa, Un còp èra. 

Aquesta locucion se presenta totjorn aital ; lo sol element que càmbia es lo pronom complement que precisa la persona concernida. Es pas de bon explicar. Benlèu i a una comparason implicita amb un ostal : quand la chimenièra fuma pas plus, aquò vòl dire que l’ostal es pas plus abitat.

◊ Se manjar lo nas « se cascanhar, se disputar ».

Aqueles dos, a taula, los cal pas metre un al ras de l’autre : son pas del meteis partit politic ; farián pas que se manjar lo nas e nos gastarián la serada.

Aquesta locucion s’emplega per de personas, doas al mens. La construccion pronominala marca la reciprocitat. La locucion es pas de bon explicar ; benlèu fa referéncia a d’unas bèstias coma los cans que, quand se baton, ensajan de s’agafar.

◊ Menar qualqu’un pel nas « aver una influéncia granda sus qualqu’un ; comandar qualqu’un ».

Fa lo vantussa davant los autres òmes mas se sap qu’a l’ostal la femna lo mena pel nas e pòdes creire que reguitna pas !

◊ Se laissar menar pel nas « èsser completament somés a qualqu’un ».

Siás soldat ! Deves escotar los que te comandan mas aquò vòl pas dire que te deves laissar menar pel nas !

dicc. tdf • Nas : menar per lo nas.

Per aquestaslocucions, lo subjècte es un nom que designa una persona ; dins la segonda, l’emplec del vèrbe laissar en construccion pronominala, seguit d’un infinitiu, es l’equivalent d’un vèrbe passiu. Las locucions s’explican plan segur per referéncia a las bèstias domètjas que se menan per una brida estacada a un cabestre (lo cabestre sarra lo cap e lo còl de la bèstia) o per una brida estacada a un anèl que passa dins lo nas (aquò se fa mai que mai pels braus.)

◊ Metre lo nas defòra « sortir ».

Uèi, se contunha de plòure coma aquò, metrem pas lo nas defòra. Deman, veirem !

Èran de piètres guerrièrs. Metián lo nas defòra solament lo matin afin de s’assegurar que lo Viet Minh aviá pas copada o minada la cauçada. 

F. Delèris, Memòris.

dicc. dgo • Metre : metre lo nas defòra.

Aquesta locucion s’emplega per una persona ; se tròba mai que mai a la forma negativa. Per sinecdòca, lo nas representa la cara. Se pòt tanben que lo nas siá pres coma referéncia per çò qu’es la part mai proeminenta de la cara.

◊ Metre lo nas | son nas pertot « se mainar, s’ocupar de tot ».

« La vesina voliá saber perqué lo mètge èra passat a l’ostal aqueste après-miègjorn ?

— Aquò m’estona pas : cal que meta lo nas pertot ! »

dicc. tdf • Nas : metre son nas pertot.

Aquesta locucion s’emplega mai que mai per parlar d’una persona tròp curiosa que se maina generalament de çò que la regarda pas. Lo nas es l’organ de l’odorat, donc, per alargament, un organ de percepcion ; implica la nocion de recèrca, benlèu per referéncia implicita al can que flaira, sentineja pertot quand cèrca una traça.

◊ Metre lo nas dins quicòm « se mainar, s’ocupar de quicòm ».

S’ai un conselh a te balhar, metas pas lo nas dins aquel afar que me sembla mai que fosc.

A partir d’aquel jorn, cap d’estampaire agèt pas mai lo drech[…] de metre lo nas, o de modificar qué que siá, dins lo tèxte compausat amb l’ordenador, que l’occitan, per un pauc totes los estampaires, demòra una lenga clavada.

Cantalausa, Sus las dralhas de la vida.

Aquesta locucion s’emplega per una persona que se maina de quicòm sens èsser concernida. Lo nas es l’organ de l’odorat ; l’odorat es una mena de percepcion sensoriala. Per alargament, la locucion s’es aplicada a la percepcion de realitats que son pas sensorialas. Se pòt que remande implicitament a l’imatge del can que solfina quand cèrca una traça o quicòm mai.

◊ Passar jos lo nas a qualqu’un « esca­par a qualqu’un ».

Soscava, soscava mas d’aquel temps un autre crompaire se presentèt e l’apartament que cobesejava li passèt jos lo nas.

Aquesta locucion s’emplega per una realitat concreta. Es pas de bon explicar ; benlèu suggerís l’idèa que la persona a pas sauput sasir una oportunitat per una manca d’intuïcion.

◊ Penjar al nas a qualqu’un « riscar d’arribar a qualqu’un ».

Se las emissions de CO2 contunhan, lo rescalfament del planeta nos penja al nas e serà seguit d’una montada del nivèl de las mars e dels oceans.

Dins lo vilatge, totes sabon que braconeja. Un jorn o l’autre, qualque caçaire gelós o malcontent lo decelarà : aquò li penja al nas.

Amb totes los cambiaments que se passan un pauc pertot e malgrat lo trabalh dels previsionistas, sabèm pas çò que nos penja al nas. 

Lo subjècte es, siá un nom que designa una realitat concreta, siá lo pronom demonstratiu neutre aquò, que remanda a un element del contèxte, siá lo pronom relatiu que son antecedent es lo pronom demonstratiu neutre çò.

Per comprene aquesta locucion, cal pensar que al nas es en realitat l’equivalent de sul nas. Çò qu’es plaçat al-dessús representa un perilh potencial, una menaça permanenta.

◊ Rafir lo nas « mostrar de malcontentament, de despièch ».

Quand la serviciala arribèt amb la sopa de coja, quauques uns rafiguèron lo nas mas, coma avián talent, ne mangèron e trobèron qu’èra pas meissanta.

Aquí[dins los plaçaments d’argent en accions], los nòstres païsans del Bornhal, tanplan emparticulats que seguèsson, rafissián lo nas. I comprenián pas res de res an aquel biais de far trabalhar son argent.

P. Gayraud, Una filha de l’an quaranta.

dicc. tdf • Rafi : rafir lo nas.

dgo • Nas/Rafir : rafir lo nas.

Aquesta locucion s’emplega per una persona e, generalament, sens cap d’autre element ; pasmens, tot còp, pòt èsser emplegada amb un complement d’objècte segond que representa una persona : « Èsser qualqu’un, Lesin. Mai que totes, mai que lo director. Pas per se vengar, non. Per èsser saludat per aqueles que, uèi, li rafissián lo nas. » J. Bodon, Las domaisèlas.

Lo nas es una part de la cara ; lo fach de fronzir un element de la cara : nas, pòts… es la manifestacion exteriora d’un sentiment interior negatiu.

◊ Se trobar nas e nas amb qualqu’un « encontrar qualqu’un a l’imprevist ».

Quand sortiguèt de l’aiga amb sa nassa plena d’escarabissas a la man, se trobèt nas e nas amb dos gendarmas que l’avián velhat e que s’èran sarrats sens far de bruch.

Lo subjècte es un nom que designa una persona. Dins la lenga parlada, s’ausís la forma * nas a nas que sembla influenciada pel francés « nez à nez ». Lo vèrbe trobar, emplegat en construccion pronominala, marca lo caractèr fortuit, inatendut de l’encontre. La repeticion del nom nas insistís sul fach que doas personas se tròban una en fàcia de l’autra e se pòdon pas evitar.

◊ Tustar sul nas a qualqu’un « semon­çar, repréner qualqu’un ».

Aviam pas quitat de nos pelejar sus mar. En Euròpa, cada còp qu’aviam volgut levar lo cap, [los Angleses] nos avián tustat sul nas.

F. Delèris, Memòris.

Lo subjècte es un nom que designa una persona. Aquesta locucion es pas de bon explicar ; benlèu fa referéncia a la realitat : per far recuolar de bèstias de tira : buòus, vacas…, lor tustavan sul nas amb l’agulhada per çò que recuolar es pas un movement natural per una bèstia ; ça que la, lo nas es una part del cap fòrça sensibla.

 

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Lenga
commenter cet article
12 avril 2012 4 12 /04 /avril /2012 23:53

Tornèri la setmana passada de ma virada en America del Sud e ai trobat l'ostal coma l'aviái daissat !

Es a dire que digun aviá pas tocat los libres que me demòra a triar e a botar sus las laissas ; que me cal vos dire qu'ai fach de renovacion e que, ara qu'ai un ostal tot nòu, me cal tornar sortir tot dels cartons e de las caissas e trobar una plaça per cada item (es pas polit aquel mot ?)

Pensi que d'un moment vos parlarai d'aquel viatge o de qualques eveniments…

Aviái enviat en son temps una fòto a la Mela (Ma vida amb ieu) d'una Argentina polida, de segur, que viatjava amb la maire e la grand e que portava de pesuñas, es a dire de sabatas que l'artelh gròs es a despart dels autres ; seriá la mòda en Argentina autan pels òmes coma per las femnas.

Ai vist un fum de causas, encontrat de monde interessants e mon espanhòl val lo de las vacas… espanhòlas. Coma l'ai pas jamai estudiat, los progrèsses son Enòòòòrmes, me podètz creire !

L'America del Sud es luènh e cal un dotzenat d'oras de Madrid a Lima amb cinc oras d'escart orari dins un avion que i siás sarrat coma de sardas… Mas Peró es país formidable e Bolivia e lo Nòrd de Chile tanben…

A lèu de vos tornar parlar… per escrich !

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
24 février 2012 5 24 /02 /février /2012 00:18

Propaus d’avant-viatge…

 

Vòli pas dire mas… fa un bèl brieu que fau aquesta cronica, totjorn amb plaser o cal dire.

Vòli plan admetre que, a còps, soi un pauc embarrassat per vos parlar de la vida vidanta, la sola que m’interèssa vertadièrament, quand vesi, coma vosautres, las colhardisas que nos resèrvan los òmes politics – e, dins los òmes, meti las femnas, de segur !

Amb la multiplicacion dels mèdia, subretot sul fenestron que las canals an florit qu’es pas de creire, n’ai un confle, a còps, de veire gaireben totjorn la meteissa causa !

O sabèm qu’avèm una eleccion presidenciala a la fin del mes d’abrial mas es benlèu pas una rason per nos matrassar amb de novèlas que ne’n son pas o amb las frasòtas d’un o de l’autre dels candidats ; e quand son pas los candidats, son los pòrta-espaldas !

En mai d’aquò, los candidats, màgers al mens – o considerats coma tals – parlan pas mai als electors… non, comunican !

La comunicacion es venguda la clau dins totes los domenis, bailejada qu’es per los conselhièrs en comunicacion que o vòlon tot contrarotlar, dempuèi la badinada que sortís lo candidat per destibar l’atmosfèra fins als imatges que son fisadas après los mitins a las canals de television. Es un monde aseptizat, al mens en aparéncia.

Mas, bon ! valent coma soi – me fau lo compliment – vos entretèni de tot aquò en ensajant de gardar lo balanç a pauc près d’un biais equitable, çò qu’es pas aisit.

Per que vos parli de tot aquò ? Es que, pendent una bona mesada, me’n vau visitar los Perovians, los Bolivians e los Chilens. Pendent una mesada , me desintoxicarai de la politica politiciana exagonala ; encara que ne siái pas segur pr’amor d’Internet que permet de o conéisser tot del planeta !

Mandarai, en principi, ma cronica setmanièra e espèri de trobar causas interessantas a vos contar…

Coneissi pas res de totes aquels païses, levat benlèu Lo temple del solelh de Hergé, e ai pas preparat lo viatge en detalh ; una amiga l’a fach per ieu. Aital parti, l’esperit liure de tot prejutjat, amb l’aparelh fotografic que me fa besonh quand l’ai pas.

Brave monde, contunhatz d’escotar nòstres blagassaires professionals per vos ne far un idèa bona e corrècta ; ieu, ai dejà mon opinion aquí dessús.

E vos disi : « A la setmana que ven en principi, dempuèi Peró !

 

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimanche 26 février 2012 ( à paraître le)

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
20 février 2012 1 20 /02 /février /2012 21:57

Las quitas valors se crompan…

 

Lo pichon Blau : Donc, vos presentatz ?

Lo candidat : De segur, ai totjorn cridat mon independéncia per rapòrt al sistèma ; cresi qu’es vengut lo temps de la revòlta contra totes aqueles partits qu’an confiscat lo poder als Franceses…

P.B. : Mas enfin, los partits que denonciatz an d’elegits e aquestes elegits se son presentats a las eleccions e son estats causits.

C. : Se nos en tenèm a la lei, avètz rason mas devètz admetre que, amb l’acumulacion dels mandats electius – e qualques autres –, son pas qu’un punhat a confiscar la democracia, malgrat que siá dicha representativa.

P.B. : Los sondatges vos comptan coma quantitat negligible…

C. : Vos arrèsti ! Los sondatges son pas qu’una fotografia de l’opinion al moment m ; en mai d’aquò, cal veire cossí son faches. E una causa de mai : vosautres, los mèdia, sètz totjorn a córrer darrièr los pretenduts pèisses gròsses. Faguèssetz  vòstre trabalh de jornalista d’un biais seriós…

P.B. : O fasèm ! O fasèm ! Mas podèm pas pr’aquò ignorar los candidats dels partits de governament per nos interessar pas qu’als pescòfis del dimenge que…

C. : E òc, un còp de mai, tombatz dins la trapèla. Los candidats que consideratz coma mendres, ieu dins lo cas que nos ocupa, son los que pòrtan las idèas novèlas que lo país n’a un grand besonh per se sortir de la fanga.

P.B. : E la candidatura vòstra es definitiva ?

C. : Non mas, per qual me prenètz ? Ai de valors a defendre que, fins ara, semblan pas d’aver aflorat los candidats que consideratz coma màgers. Nos demòra encara un parelh de meses e, qui sap, seràn tocat per la gràcia benlèu ! S’es vist d’autres còps… Mas soi pas de la raça dels mercenaris prèstes a se vendre per un croston de…. (sonariá del telefòn) “Desencusatz me un moment… Òc … Òc… Mercé plan… De qué vos disiái totara ?”

P.B. : Èretz en tren de parlar d’un croston de pan e de mercenaris…

C. : Òc ben ! Ai totjorn agut de principis e ne’n vau pas cambiar a l’ora d’ara… o, alavetz, calriá una circontància grèva, grèva…

P.B. : Aquel còp de fil ?

C. :  Èra lo candidat màger que me propausava d’èsser dins un governament sieu per defendre mas valors. Cresi que pòdi pas refusar…

 

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot et Garonne

dimenge, lo 19 de febrièr de 2012

 

 

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
17 février 2012 5 17 /02 /février /2012 15:36

Un problèma… un referendum !…

Vòli pas dire mas… mas amb aquel fred de lop que nos pela, las neurònas s’engrepesisson. Per astre, nòstres elèits exagonals demòran a la vila, generalament dins los ostals bels de la Republica e pòdon aital, sens cap de pensament de l’intendéncia, pensar als discorses e a las entrevistas que van far suls problèmas que pertòcan los Franceses !

Nòstre president tant aimat – que deuriá èsser candidat oficial aquesta setmana – a dejà fach conéisser la quintesséncia de sa pensada per lo quinquenat a venir al jornal de l’avionaire Dassault : se batre per l’emplec e, per aquò far, luchar contra los caumaires que refusan lo trabalh propausat, tròp contents de viure de l’assisténcia publica ! E, per far viure en plen la democracia, propausa de prene los Franceses per testimònis sus aquel sicut en organizar un referendum.

Nos cal saludar aicí lo pragmatisme d’un òme que s’adreça siá dirèctament al pòble siá a sa representacion nacionala quand sap que i pòt trobar una majoritat que l’agrada. Pragmatisme encara quand daissa son ministre – sinistre – dels Afars intèrnes paraulejar sus l’immigracion e d’unas « civilizacions » que serián mai civilizadas que non pas d’autras – perlongament, qui o sap, del discors de Dakar sus l’Òme african !.

Un president candidat se pòt pas comprometre quand invòca lo « viure ensemble ». Mas los quites elèits coneisson pas pus lo sens dels mots de nòstra lenga universala e seriá mestièr benlèu que l’Acadèmia francesa balhèsse una definicion mai modèrna del mot « civilizacion » per sortir lo ministre e sos amics del clòt lingüistic ont se son enfonsats.

N’avèm encara per gaireben tres meses a entendre nòstres « Churchill d’opereta » nos prometre d’un bòrd e de l’autre « de la sang e de las lagremas »

Editorial de La Setmana, n° 855

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
10 février 2012 5 10 /02 /février /2012 17:16

Quan ac vedetz en un film, que pensatz que lo realizator i va un pauc  hòrt, mès n'es pas sonque un film e que ridetz damb los autes…

N'avetz pas mei l'rríder aus pòts quand l'afar que vs'arriba, a vos !

Dimècres de matin, au sortir deu lièit, qu'angoi draubir los contravents de la sala de minjar qu'èran en espanholeta (n'aimi pas l'escur), guaireben nud com un vèrmi (que damori a la campanha e los mens vesins navèths que son a un centenat de mètres). La mea gata de tira que voló sortir pr'amor qu'avèva vist ungavèr-roi / còtharroi / ropit / bichau… ; jo, amic de las bèstias, que l'empachèi e que CLACÈI la pòrta-frinèsta darrèr jo… Qu'em trobèi per una temperatura-termomètre de -10°C e ua temperatura-ressentida de guaireben -17°C en pantalon e malhòt e sabatons sens arren : ni telefòn, ni clau d'ostau ni de veitura.

Per astre, q'èi ua veranda on i a totjorn quauquarren e que podoi assajar de trobar un vesin… n'es pas aisit qu'aqueth monde trabalhan ; fin finala après tribulòcis, que trobèi ua vesina que'm prestè lo son telefòn ende que posqui soar ua amiga qu'avèva un doble de las meas claus.

Tot qu'es tornat com avant mès que'vse prometi que ne hasèvi pas deu fieròt !

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Vida vidanta
commenter cet article
7 février 2012 2 07 /02 /février /2012 14:09

Fred e torradas…

 

Los mèdia, e los politicians en seguida, qu’an pres l’abitud de parlar deu recauhament deu planeta e de las economias a har entà consumar un minimum de CO; l’eleccion presidenciau que serà, de segur, ua escadença entà ne parlar. Mès – au mens a nòste ! – la natura ne hè pas politica e lo sol grop de pression  que coneish n’es pas sonque la pression atmosferica e l’anticiclòn deus Açòres. Desempuish un pauc mei d’ua setmana, lo monde que semblan s’estonar que nève o que posca hèser un fred de lop en ivèrn. Suu fenestron, cada canau que sia, qu’avem dret aus comentaris esclairats d’especialistas, esclairats tanben, sus las condicions meteorologicas a vénguer ; e, com n’arrestan pas lo progrès, qu’an oficializat un fred doble : lo fred indicat peu termomètre e lo fred ressentit. Que ns’abeuran de conselhs tanben sus çò que cau béver, sus la faiçon de se vestir, etc.  Qu’an quitament aviat ua campanha entà nos demandar de baishar lo cauhatge deus ostaus entà ne pas har sautar lo hialat electric nacionau ! Qu’ac a dit lo nòste president : « Los Francés que vòlen un president que’us protégia ». Qu’es un còp de fred tanben que tòca los país arabs. Qu’avèvam saludat lo « primptemps arab » e la « vaduda de la democracia » en Tunisia, Egipte… gràcia au pòble, damb comentaris que brembavan los de l’epòca deu « mur de Berlin ».  Mès quan parlan d’un primtemps, es que pòt i aver un abòr o un ivèrn tanben ! En aquestes país, las eleccions e los eveniments que segueishen ne semblan pas respóner aus espèrs de las democracias occidentaus. La nòsta democracia exagonau, fièra deus sos dus cents ans d’existéncia, qu’a enqüèra quauques ressauts, non ? Ne cau pas estar susprés se, en aquestes país, e deven patir quauques torradas de primtemps !

 

Editoriau de La Setmana, n°854

 

 

 

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
1 février 2012 3 01 /02 /février /2012 15:45

L'arlatenca contunha de se far desirar… mas seretz pas decebuts lo jorn que serà publicat !

Que volètz ? L'editor es l'editor e se sap que los autors i coneisson pas res a… l'edicion (sic, bissic, tresic)

 

Paciencia e longor de temps…

 

 

 

BANA n. f.
Excrescéncia dura que buta sul cap d’unas bèstias, còrna.


◊ Bana-bas,  bana-bassa  [n.] « persona que marcha cap baissat  ; persona sornaruda ; persona qu’es pas brica franca  ».
Me parles pas d’aquel bana-bas  ! Degun sap pas jamai çò que pensa. Veja, ieu me fariái pas d’aquel òme.
Dins la forma bana-bas, sembla que bas foncione coma un advèrbi  : banas viradas cap en bas  ; donc i a pas d’acòrd. A l’origina, aquel nom compausat s’aplica a un buòu o una autra bèstia banuda qu’a las banas viradas cap en bas  ; es l’equivalent de l’adjectiu baisson, -ona,  emplegat coma nom de buòu o de vaca e fargat sul radical del vèrbe baissar. — Aqueste nom compausat metaforic designa una persona. Per transfèrt del domeni animal al domeni uman, s’es aplicat a una persona que baissa lo cap. Aquela actitud fisica es interpretada coma una marca d’embarrament psicologic, una dificultat a comunicar o una manca de franquesa.


◊ Dur  coma  una  bana  |  coma  de  bana  «   fòrça dur  ».
Es mai que vièlh aquel pan, es de la setmana passada benlèu. Es dur coma una bana  ; lo calrà far trempar dins la sopa, si que non lo profitarem pas.
tdf • Bano, dur  : dur coma de bana.
Aquesta locucion comparativa intensiva s’aplica a una realitat concrèta, generalament una matèria, una substància. La bana es causida coma referéncia per çò qu’es una matèria dura  ; ça que la, es utilizada per fabricar d’objèctes utilitaris  : penches, cauçapès, margues de cotèls… o tanben d’objèctes decoratius.


◊ Gelat  coma  una  bana  « complètament gelat  ».
Mens dètz, aqueste matin  : la champa del fons del prat es gelada coma una bana, pas pro pr’aquò per que los mainats i pòscan patinar.
Dempuèi mai d’una setmana que la bisa negra bufa, la tèrra es gelada coma una bana  ; podèm pas plus desrabar los pòrres ni mai los topinambors. Aquesta locucion comparativa intensiva s’aplica a una realitat concrèta, generalament una substància liquida geliva, a una matèria (tèrra…) embeguda d’un liquid geliu coma l’aiga  ; per metonimia, se pòt aplicar tanben al contenent d’una substància liquida  : Lo nauc es gelat coma una bana. — La bana a pas cap de ligam amb lo freg  ; es presa coma referéncia per çò qu’es una matèria fòrça dura. Las matèrias gelivas venon fòrça duras quand la temperatura baissa bravament al dejós de zèro. La locucion se pòt explicar tanben pel fach que d’unas banas de color clara an un aspècte translucid que pòt revertar lo del glaç. 

 

◊ Sec  coma  una  bana  | coma una bana d’aret  « complètament sec  ».
Tres meses de secada  ! Sèm al mes d’octobre e avèm pas encara pogut desrastolhar ni tanpauc laurar per çò que la tèrra es seca coma una bana.
dpf  • Orét  : sec coma una bana d’aret.
L’aret es lo mascle de la feda  ; se sòna tanben marran, marrò, marròt, parròt… Es una bèstia que pòrta de bravas banas. Aquesta locucion comparativa intensiva s’aplica a una realitat concrèta, generalament una matèria qu’a tendéncia a se tressecar. — La bana es presa coma referéncia per çò qu’es una matèria fòrça dura  ; çò que seca ven generalament dur – cf. Dur coma una baa­naa­. La varianta Sec coma una bana d’aret sembla èsser una subremotivacion  : la bana d’aret es pas lisa mas rugada  ; un dels aspèctes del dessecament es la preséncia de rugas ligadas a un fenomèn de retraccion.


◊ Anar  de  bana  ◊ Èsser  de  bana  « s’endevenir  ; aver lo meteis caractèr  ; èsser
complicis  ».
Lo Pèire de Tremolet e lo Justin de Fajas son totjorn anats de bana  ; ai pas jamai ausit dire qu’aguèsson agut disputa per quicòm.
tdf  • Bano  : anar de bana.
dgo  • Bana  : èsser de bana.
S’emplega per una persona  o per una realitat concrèta. Es totjorn al plural  : doas personas o doas causas al mens. Fa referéncia implicitament a un parelh de buòus jonches  ; los buòus son de bana o van de bana quand, jos lo jo, la bana drecha d’un passa jos la bana esquèrra de l’autre sens que se geinen.


◊ Se  far  una  bana  « se far una bòça sul front o sul cap  ».
Aqueste matin lo nòstre drollet es tombat dins l’escalièr e s’es facha una bana  ; per li apasiar la dolor, l’a calgut friccionar amb de tintura d’arnicà. Deman aquò se veirà pas plus.
tdf  • Bano  : se faire una bana.
S’emplega per una persona. La referéncia a la bana s’explica per la semblança qu’existís entre la bòça d’una bana que va sortir sul cap d’una bèstia jove e la bòça provocada sul front o sul cap per un pic.

 

◊ Portar  banas  « èsser trompat – en parlant d’un òme maridat o d’una femna maridada ».
Aquò s’acabèt per un radal davant la pòrta del Turlan e de la Parranca  ; cramèron doas popèias de petaç que los revertavan e lo monde dancèron a l’entorn una farandòla en cantant de cançons trufarèlas pels òmes que pòrtan banas. (Calelhon – E. Seguret, Nanet del rampalm)


◊ Far  portar  banas  a  qualqu’un  « trompar un òme maridat o una femna maridada ».
As pas paur, Riqueta, qu’aquò me balhe meissantas idèas e que, ara, sul vielhum, te faguèsse portar banas  ? (P. Gayraud, La sexològa)
tdf  • Bano  : portar lei banas.
S’emplegan per una persona, generalament un òme e, de còps, per una femna. La segonda presenta
una construccion factitiva amb l’emplec del vèrbe mièg-auxiliar far. — Per d’unas espècias animalas, las banas son un atribut del mascle – aret, boc… Logicament, las banas deurián èsser l’atribut de l’amant mas, per un transfèrt curiós, son l’atribut de l’òme trompat per sa  femna. D’aquel biais, la persona trompada es assimilada a una bèstia e ridiculizada.


◊ Tirar  de  bana  amb  qualqu’un  «   Agir, trabalhar en acòrdi e en complementaritat amb qualqu’un  ».
La municipalitat es eficaça per çò que lo Conselh tira de bana amb lo cònsol. D’un biais, l’unitat fa la fòrça.
tdf  • Tira  : tirar de bana.
Lo subjècte es un nom que designa una persona ; representa la primièra d’un grop de doas  ; lo complement preposicional representa la segonda. — Aquesta locucion remanda a un parelh de buòus jonches, quand las doas bèstias s’endevenon plan per tirar e son donc plan mai eficaças – cf. Anar de bana­.

 

 

Anèm, coratge ! sortirà…

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Lenga
commenter cet article
31 janvier 2012 2 31 /01 /janvier /2012 15:45

Entà quauques Yuans

 

Ne hè pas la « Ua » dens los mèdia que s’interessan a causas mei importantas com la tripla A o l’eleccion presidenciau. Periodicament totun, dens las usinas chinesas que trabalhan entà hargar los apèrs tecnologics de la vita modèrna, que i a accidents deus grèus que hèn victimas. Que’s sap que China harga guaireben tot çò que hè besonh au monde occidentau, de las joguinas de plastic aus ordenadors en passar peus escobets. Ua man d’òbra bon mercat – cada jorn un pauc mens totun ! –, nat sindicat, etc. China qu’a totas las qualitats necessàrias entà assegurar un aprovisionament regular e sens empach. Dens ua economia globalizada e ua competicion crudèla, los balhaires d’ordi e los financèrs ne’s pòden pas perméter da har pèrder moneda aus lors accionaris. Ne siatz pas estonats que la vòsta hilha sia muda ! Espiam adara a l’aute bòrd,  es a díser a nosauts. Que ne i a qui an servat benlèu los prumèrs ordenadors personaus : Atari, Commodore… ; e lo Mackintosh 128 que, damb la rata e  las icònas, a contribuit a popularizar « l’informatica entà tots ». Au jorn de uei, que sembla la preïstòria ; desempuish, l’innovacion que s’es estenduda aus telefonets, vaduts « intelligents » e, ara, cadun que vòu aver ua lausa – tableta – electronica.  Qu’èm tots esbalausits de tot çò que se pòt har damb era e los geeks n’esitan pas a crompar lo modèl mei recent. Que passan oradas e oradas a surfar sus la tela, a participar a de jòcs en linha, a recéber fòtos o documents au travèrs deus hialats sociaus, etc. Meravilha deu monde virtuau on cadun e comunica damb los autes en tot demorar a soa ! « Sèt cents milions de Chinés e jo… » que nse cantava J. Dutronc annadas a ; un de mei, un de mens, ne son pas de comptar ; la lor mòrt totun n’es pas virtuau…

 

Editoriau de La Setmana, n°853

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article

Presentacion

  • : Le blog de Andriu de Gavaudan
  • Le blog de Andriu de Gavaudan
  • : Actualitat en lenga occitana Lenga e cultura occitanas (occitan ancian e modèrne)
  • Contact

Recèrca