Overblog Suivre ce blog
Administration Créer mon blog
3 avril 2011 7 03 /04 /avril /2011 10:58

Lo « blues » del cronicaire

 

Pensi que deuriái pas mai agachar lo fenestron, escotar la ràdio o legir los jornals per çò que de far una o l’autra causa ma balha lo « blues ». E quand disi lo « blues », es un eufemisme !

Per se’n tenir pas qu’a vòstre jornal mai aimat, « Lo Pichon Blau d’Òut e Garona » que, mai o mens, es dividit en tres parts inegalas segon los jorns de la setmana e l’importància acordada als eveniments.

Prenèm l’edicion d’ièr, dissabte. Daissarai l’espòrt de caire non pas per desdenh mas pr’amor que soscrivi a çò que los comentators esportiu descrivon coma son « incertitud gloriosa »…

Sens vos far un discors sus las novèlas internacionalas, seretz d’acòrd amb ieu que i a pas de qué far jogar la fanfara. Lo jornal parla pas de la centrala japonesa de Fukushima ; benlèu per manca de plaça mas, mai segurament ,per çò que los jornalistas se son dich qu’aurián l’oportunitat de ne parlar pendent… d’annadas ! Nòstres doctors Fòlamor, qu’aiman de se ronçar suls micros e camèras, nos an pas – un còp es pas costuma – tornat far lo còp de Tchernobyl (Ucraïna-1986) mas an ça que la tornat dire que lo progrès implica qualques riscas e que, se volèm pas tornar a l’Edat de pèira, nos i caliá acostumar. E de prene estadisticas suls accidents dins las minas de carbon o enlòc mai. Mas degun ditz pas jamai que lo dangièr radioactiu es coma l’amor per Dieu : perlonga pendent de sègles e de sègles !

Nòstres jornalistas rendon compte de la situacion en Còsta d’Evòri ont Gbagbo s’arrapa al poder e dins l’Orient pròche (Libia, Yemen o Siria) ont los joves, mai que mai, dins la dralha de los « fraires » en Tunisia e Egipte, vòlon non pas lo poder necessàriament mas un pauc d’espaci per poder respirar melhor dins una societat claufida d’interdiches e de tabós impausats per un monde d’òmes vièlhs, barbuts o pas.

N’acabarai amb las novèlas localas, bonas o marridas. Se vei que cadun fiula coma o sap e cada viloteta – oficialament : vila – e vilatge prenon vida lo temps del compte rendut d’un eveniment pichon acompanhat d’una fòto ; gràcias a la Tela e a la fòto numerica, es vengut mai aisit a totes de far saber a la premsa qu’òm existís. ;

Mas los « dorsièrs » gròsses son consacrats al compte rendut d’un jutjament de viòl (cinc ans de preson) e als « restos du cœur » que, dempuèi 1985,  ajudan los que n’an besonh ; Al començament, Coluche voliá far vergonha als òmes politics e los metre en fàcia de lors responsabilitats. E de qu’es arribat ? Se i son acostumats – e nosautres tanben ! – e  aquò los permet de lausar l’abnegacion dels volontaris cap als « deseiretats de la vida ».

« Sénher president – senator, deputat, etc – vòstre discors sus la lucha contra la misèria a fach una impression fòrta… Prendretz un pauc mai de dessèrt ?… »

 

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne, dimanche 3 avril 2011

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
28 mars 2011 1 28 /03 /mars /2011 16:01

Lei e escomenge…

 

Que venem de prénguer un pauc d’avança « suu sorelh » ; ua rason de mei tà nse har vàder optimistas per un còp qu’am d’avança sus quaucomet ! En escotar los qui nse govèrnan o los qui ac vòlen har a l’eleccion qui veng, que podem constatar que lo « víver ensems » e deminga d’ua faiçon dramatica. Ne se passa pas ua jornada sens que un o l’aute e pronóncie un escomenge cap aus autes. E quan ne son pas los politicians, que son las associacions de tota mena qui acorneran paraulas, imatges o sons qui, segon eras, portar tòrt a un o a l’aute. A l’exemple deus Estatsunidencs, tot qu’es bon tà demandar ua decision de justícia tà obténer ua reparacion morau e subertot materiau. Que nse indignam e que criticam, damb rason, los imams o los mollahs quan lançan ua fatwa contra los mescredents occidentaus, copables d’arrefusar lo pòrt de la burqa o quaucom mei. Que hèn, mantuns còps, los nòstes defensors autoproclamats deu republicanisme ? La lenga francesa que proclaman la lenga mai clara, mai precisa de totas ne seré pas autan clara o precisa coma se ditz ? Las eleccions cantonaus qu’estón l’escadença de verificar çò que vengui d’escríver. Lo « front republican » – expression que se pòt discutir – ne semblè pas d’aver lo medish sens tà Copé, Juppé o Fabius. Copé, la votz deu son mèste, que considèra que n’a pas a prénguer partit quan Juppé accepta, a la condicion que lo candidtat e sia « respectable ». Lo quite Prumèr ministre qu’avó un avís diferent deu president en tot díser qu’avèva dit tot parièr ! La velha d’aqueras eleccions, lo ministre Guéant qu’anonciè ua lei de mei sus la laïcitat en tots los lòcs publics. Comprenga lo qui pòt ! E se los nòstes elegits e muishavan un pauc mei de respècte taus autes, n’anaré pas melhor ?

 

Editoriau de La Setmana, n°810

 

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
21 mars 2011 1 21 /03 /mars /2011 16:13

Tirat de Dens las sègas (1900) [Déns las sègos, imprimerie Durey, Nérac] de Antony Tozy (1852-1911)

 

EN LIMACAR

Un ser d’aura de l’an passat
Quan l’angèlus estot sonat,
Mossur Curè de Sent-Bernat,
Gran limacaire,    4
Ua lutz a la man, quitèt son * presbitaire
Per se n’anar lo long deus taps
Har sa provision de limacs.
Lo temps èra crumós coma un cuu de padena ;     8
Sur la tèrra pas un brut, dens lo cèu pas un lugran ;
Nueit de lop e de ratapena,
Nueit de limac e nueit de can.
..........................................................
Ça que là, troçat dinca au cuu,    12
Mossur Curè partís a l’escur ;
E lo vaquí damb son falòt
En trèn de plear son sacòt.
Èra un plaser tant lo limac cornava ;    16
Ara un, ara dus, ara tres en un còp,
Se’n trobèt cinc sur un esclòp,
E dens son sac que’us entassava
A plens punhats    20

On tèlament èran honhats
Que lo sacòt que’n paisherava.
....................................................……………….
« Ça va bien ! ça va bien ! » ça hasè mon Curè ;
Mès vaquí que, contra un palhèr,    24
Que hascot, tot d’un còp, un gran pas en arrèr.
Qu’avè vist, bien apaturats,
Dus gròs limacs
Que cornavan pas de misèra.    28
Sans se troblar, damb sa candèla
Que’us esclarís. — E mon Curè
Que’t reconeish sa campanèra
Damb lo gran dròlle deu molièr.     32
« Per Nòsta-Dama-Candelèra,
Ditz lo Curè, e vse geinetz pas !
Entratz au mens dens la palhèra,
Seratz * bien milhor ende cornar.     36
— * Mossur, som venguts limacar,
Li responot la campanèra,
Mès que voletz, en tròbam pas.
— Limacar, vosauts, Diu Jèsus,     40

E dempús quan donc es la mòda
D’anar limacar dus a dus ?
Coneishi pas aquera * metòda,
E’m préngatz donc per un colhon     44
De’m har créser que van limacar suu palhon !
Anem, anem, cadun a soa,   
Tu, drollòt, de caps au molin,
Tu, Mariana, per entrar a toa     48
Jo que’t vau muishar lo camin. »
....................................................
E lo Curè damb la Mariana
Que se’n tornèt capvath la plana,
Lo Curè cargat de limacs    52
E la Mariana de pecats.
.......................................
Mès coma lo nòste Curè
Èra un tant si pus fimelèr,
Avant d’àuger hèit cranta pas    56
Que gahèt Mariana peu braç ;
E, possat per quauque demon,
L’atrapa en un braçat per l’i balhar un poton.
Juste en aqueth moment partiscot un lambrec,    60

Acompanhat d’un gròs toet
E d’un crum lo vente crebat
Que tombèt un gròs aborrat.
Aquí mas gents * oblijats de cercar    64
Quaucomet ende s’abritar.
Urosament, dens un esclaire,
Pincada sur un tapuret,
La cabana d’un lausetaire    68
E’us i apareish ; i van tot dret
E Mariana damb lo Curè
Que s’i enfilèn coma dens un plapèr.

E pendent qu’èran aquí a l’abric de la grèla e de la ploja, qu’entenón au luenh la campana de Sent-Bernat aviada a tota volada per son campanèr, gitar dens los aires sons tintaments desolats ende har caçar l’aura.

Çaquelà au cap d’un moment    72
Quan l’aura estot barejada peu vent
E tot calme dens la natura,
Mitat higa, mitat codonh
Sur la pòrta deu cabanon     76
Lo Curè muishèt sa cocura :
« Ò, Ò ! ça ditz, lo temps comença a s’esclarir,
Anem, Mariana, cau partir. »

Veigón lavetz la campanèra    80
Coma aurén vist un auseron
S’escapar liugèra, liugèra,
En se signar, deu cabanon,
Solatjada, car lo Curè,    84
Sur son sòrt plen de compassion
Dens l’ostalet deu lausetèr
Li avè balhat l’absolucion.
...................................................
E lo Curè quan quitèt la cabana,    88
Que’n sortiscot son sac vuèit a la man.
Pendent qu’avè confessat la Mariana
Tots sos limacs s’èran fotut lo camp.
E nòste praube limacaire    92
Que se’n tornèt a mieja nueit
E qu’arribèt au * presbitaire
Mitat croishit e lo sac vuèit.
A Sent-Bernat, un an après,    96
Que baptisèn un petit campanèr.

Qui estot content ? Qu’estot Mossur Curè.
(E lo molier ?)

Lo molièr ? Coneishèva a fons son mestièr.

 

 

 

 

 

EN LIMACA

Un se d’aouro de l’an passat
Quan l’antjèlus estout sounat,
Moussu Curè de St-Bernat
Gran limacayre,    4
Ua lutz a la man, quitèt soun presbytayre
Per s’en ana lou loun dous tats
Ha sa provisions de limacs.
Lou tems èro crumous como un cu de padeno,    8
Sur la terro pas un brut, dens lou cèou pas un lugran
Neyt de lout e de ratapeno,
Neyt de limac e neyt de can.
............................................................
Saquela troussat dinco aou cu    12
Moussu Curè partis a l’escu
E lou baqui dan soun falot
En trèn de plea soun sacot.
Ero un plase tan lou limac cournaouo,    16
Aro un, aro dus, aro tres en un cot,
S’en troubèt cinq sur un esclot,
E dens soun sac qu’ous entassaouo
A plens pugnats    20

Oun tèlomen èron ougnats
Que lo sacot qu’en pacheraouo.
...........................................................................
— Ça va bien ! ça va bien ! sa hazè moun Curè,
Mè baqui que countro un paillè    24
Que hascout, tout d’un cot, un gran pas en arrè,
Qu’aouè bist, bien apaturrats
Dus gros limacs
Que cournaouon pas de misèro.    28
San se troubla, dans sa candèlo
Qu’ous esclaris. — E moun Curè
Qu’et recounech sa campanèro
Dan lou gran drole dou mouliè.    32
— Per Nosto-Damo-candelèro,
Dits lou Curè, etze jeynetz pas !
Entratz aou mens dens la paillèro,
Seratz bien millou ende courna.    36
— Moussu, soun benguts limaca,
Li respoundout la campanèro,
Mè que boulètz, en trobon pas.
— Limaca bous aous, Diou Jesus.    40

E dempus quan doun es la modo
D’ana limaca dus a dus ?
Counechey pas aquero metodo,
En prengotz doun per un couyoun,    44
D’en ha creze que van limaca sou pailloun !
Anen, anen, cadun a souo,
Tu droulot decats aou moulin,
Tu Mariano per entra a touo    48
Jou quet baou mucha lou camin.
...........................................………
E lou Curè dan la Mariano
Que s’en tournèt catbat la plano,
Lou curè cargat de limacs,    52
E la Mariano de pecats.
...........................................……..
Mè coumo lou noste Curè
Ero un tan si pu fimelè,
Aouan d’aouge hey cranto pas    56
Que gahèt Mariano pou bras,
E poussat per quaouque demoun
L’atrapo en un brassat per li bailla un poutoun.
— Juste en aquet moumen partiscout un lambret,    60
Accoumpagnat d’un gros touet
E d’un crun lou bente crebat
Que toumbèt un gros abourrat.
Aqui mas gens oblijats de serca    64
Caoucoumet en de s’abrita.
Hurousomen, dens un esclayre,
Pincado sur un tapurret
La cabano d’un laouzetayre    68
Ous i apparech, y ban tout dret,
E Mariano dan lou Curè
Que s’y enfilèn coumo dens un plapè.

E penden qu’èron aqui a l’abrit de la grèlo et de la ploujo, qu’entenoun aou louen la campano de St-Bernat, abiado a touto boulado per soun campanè, jita dens lous ayres sous tintomens desoulats ende a cassa l’aouro.

Saquela aou cat d’un moumen    72
Quan l’aouro estout barejado pou ben
E tout calme dens la naturo
Mitat higo, mitat coudoun
Sur la porto dou cabanoun    76
Lou Curè muchèt sa coucuro,
Oh ! oh ! sadits, lou tens coumenço a s’eclari,
Anen Mariano, quaou parti.
Beygoun labets la campanèro    80
Coumo aouren bis un aouseroun
S’escapa liougèro, liougèro,
En se signa dou cabanoun,
Soulatjado, car lou Curè,    84
Sur soun sor plen de coumpassioun
Dens l’oustalet dou laouzetè
L’y aouè bailla l’absolussioun.
............................................……...
E lou Curè quan quitèt la cabano,    88
Qu’en sourtiscout soun sac bouey a la man.
Penden qu’aouè confessat la Mariano
Touts sous limacs s’èron foutut lou can.
E noste praoube limacayre    92
Que s’en tournèt a miejo neyt
E qu’arribèt aou presbitayre
Mitat crouchit e lou sac boueyt.
A St-Bernat, un an aprè,
Que batisèn un petit campanè.    96
Qui estout counten ? Qu’estout moussur Curè.
(Et lou mouliè ?)
Lou mouliè ! Counechèouo a founs soun mestiè.

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Literatura
commenter cet article
21 mars 2011 1 21 /03 /mars /2011 15:52


Politica de la guèrra « justa »…

 

França es tornada a la Una dels mèdia gràcias a… Nicolas Ièr, en carga del G8-G20 pendent qualques meses. Degun a pas oblidat que, lo darrièr còp, faguèt rampèl a Pótin e sauvèt la patz en Georgia (sic). Aquesta còp, es son amic d’un còp èra, Mouammar Kadhafi, que li balha l’oportunitat de mostrar que França es una nacion que compta. Vertat es que lo president del « poder de crompa » es estat contrariat per la Crisi ; vertat es que lo president del « viure ensems » a vist lo debat sus l’identitat nacionala, menat pel ministre Besson, lo Ganelon de servici, prene la virada previsibla d’una xenofobia anti-araba. Los propausses logorreïcs an pas jamai fach una politica e una politica es pas jamai estada facha de l’instantaneïtat que nos a valgut un amolonament de leis securitàrias. L’« accident » – catastròfa puslèu – de la centrala nucleara de Fukushima (Japon), en seguida del tèrratrem e del tsunami, es una pèira de mai pels opausants a la politica francesa dins aquel domeni mas la politica nucleara francesa es totjorn estada un domeni mai que reservat, per l’Esquèrra tanben. Per astre, las palinodias del duce libian permetràn a nòstre president – es çò qu’espèra – d’afichar benlèu un succès que, de mon punt de vista, demòra ça que la problematic. Enfin, los mèdia parlaràn en ben del cap d’orquèstra que mena lo combat per la naissença d’una democracia libiana al mens tant que la coalicion, formada après una decision de l’ONU, demorarà unida – ai de dobtes ! Coma los Neozelandeses de Christchurch, las victimas japonesas del tèrratremol passaràn lèu a la trapa mediatica e politica, levat se l’« accident » nuclear ven catastròfa, e encara ! Òm tira pas cap de beneficis d’un tèrratremol ; d’una guèrra « justa », se pòt. E nosautres, gemicam…

 

Editorial de La Setmana, n°809

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
14 mars 2011 1 14 /03 /mars /2011 00:04


Rambalh mediatic e politic…

 

Fin finala, qu’èm en un país formidable, que òc ! Gràcias a la tissa sondatgèra que n’èm venguts los mèstes, que coneishem tot deus sentiments deus Francés e lo son contrari. E lo tèrratrem de la setmana passada n’estó pas lo tèrratrem – doblat d’un tsunami e de miaças nuclearas hèra grèvas – en Japon mès lo qui segotí lo Landerneau mediatic e politic : la Le Pen davantejaré tots los autes candidats au prumèr torn de l’eleccion presidenciau a vénguer. Micros e camèras qu’an fixat tà la posteritat los comentaris deus tenòrs e responsables politics sens doblidar l’eroïna deu moment. A l’UMP, los elegits nacionaus, acarats a ua eleccion cantonau tà ua majoritat – acumulacion de mandats obliga ! – que son hèra embarrassats. Segon la doxasarkoziana, que deven denegar tota proximitat damb lo FN ; mès que saben plan que, tà estar elegits, e’us cadrà har amic-amic dab eth. Nicolas Ièr, mei rodomond que jamés, qu’ac a dit fòrt e mòrt : nada aliança damb lo FN ; e ne vòu pas enténer parlar tanpauc d’un desistiment « republican » en favor de l’esquèrra. Cornelian, non ? Au PS – a esquèrra en generau –, qui aurà totara autant de candidats declarats com de sòcis, que disen que n’es pas sonque ua fotografia a un moment m e los responsables que ne n’apèran a la responsabilitat de cadun e que sostenguen que trabalhan en tota quietud au lor programa tà l’avenidor deu país (sic). Que coneishèvam la dreta pèga, ara descomplexada, e los sons pas de gigant cap a la dreta extrèma per rasons evidentas de reeleccion ; l’esquèrra, qui pareishèva aver madurat dab l’exercici deu poder, que se i hè, desempuish 2002, tà demostrar que pòt har rampèu aus sos adversaris dens lo domeni de l’envuglèr politic. Lo nòste tsunami que serà sociau e politic…

 

Editoriau de La Setmana, n°808

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
9 mars 2011 3 09 /03 /mars /2011 00:04

Quítias per la paur ?

Desempuèi gaireben tres meses, los mèdia  fan lor Una amb l’Africa del Nòrd ; lo quite tèrratremol de Nòva Zelanda, tres setmanas a, capitèt pas de reténer nòstra atencion malgrat los centenats de victimas e los degalhs enòrmes que provoquèt. Los especialistas que, coma totes los autres, avián pas vist venir res, nos dison ara que bastava d’escotar la « carrièra araba » ; los poders totalitaris, installats dempuèi trenta ans o mai, ocupats a se servir - en luòc de servir – s’èran pas mainats que la joinessa, plan mai nombrosa que las autras generacions, n’aviá son confle de l’injustícia e de la corrupcion que proliferavan a totes los nivèls de la societat. Los joves, gràcias a la Tela, èran pas mai « país-centrats » mas o podián saber tot de çò que se debanava enlòc mai. Los païses tutelars d’un cop èra s’èran acomodats d’aquelas dictaduras per mantunas rasons ; èran una bona practica per de crompas d’armas e autras besucarietas e lors plajas èran un dels endreches mai presats per bronzacuolejar a bon mercat ! Sens parlar dels rapòrts d’amistat entertenguts per nòstres elèits d’un bòrd o de l’autre... L’immolacion per lo fuòc d’un jove Tunisian faguèt desbordar l’ola. Se Tunisia e Egipte son tombadas coma « fruches tròp madurs qu’an passat la sason » e se las replicas d’aquelas revolucions, inacabadas encara, se fan sentir dins totes los païses arabs, los eveniments de Libia nos venon rampelar que d’unes dictadors son prèstes a tot per se manténer al poder quitament en assassinant son pòble. Las nacions occidentalas, preocupadas son que de lors interèsses del cort tèrme,  son incapablas de prene una decision comuna. Sens parlar de l’ONU, lo « machin » de De Gaulle... S’enganarián se pensèsson n’èsser quítias per la paur !

 

Editorial de La Setmana, n°807

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
1 mars 2011 2 01 /03 /mars /2011 16:27

Léopold Dardy – curè de Durança (Òut e Garona) pendent annadas a la fin deu sègle XIX –que recampè dens la soa Anthologie populaire de l'Albret, sud-ouest agenais ou Gascogne landaise contes, arreproèrs e cançons… Que trabalhè tanben a un sarròt d'autas causas.

Los dus tòms – bilingües – (publicats en 1985 e 1986) que son normaument en venta a IEO-IDECO ; ne devon aver enqüèra.
 

Que contè en quate cants la vita deu Nòste Enric qui se hasèva aperar lo « molièr de Barbasta » e qu'avèva tà escais lo grand nas…
Qu'es un tèxte qui n'es pas totjorn/tostemps corrècte mès ne se ved pas quan es lejut/legit a votz hauta…
Lo nòste Enric – qu'aperavan tanben lo Reiòt quand èra joen – qu'es demorat « le bon roi Henri » dens la nòsta republica regicida, de segur, mès qu'aima totjorn de considerar lo president coma un rei e los elegits com la noblessa, etc.

Tà la lectura, que's cau sovenir qu'en Agenés, sia lengadocian sia gascon, lo son [k] e lo son [p] que son generaument realizats en un archifonèma [T] ; atau amic es prononciat [amit] e còp sec [còtset]. Qu'es important tà las rimas…

Aquí lo cant dusau…

 

Que devetz excusar las quauques pecas que demoran.

 

Léopold Dardy : Enric Quate e lo carboèr de capchicòt (1)

Léopold Dardy : Enric quate e lo carboèr de capchicòt (2)

Léopold Dardy : Enric IV e lo carboèr de Capchicòt (3)

Leopold Dardy : Enric Quate e lo carboèr de Capchicòt (4)          ( Lo n°4, que l'èi tornat hicar pr'amor… que n'avèvi enveja !)

 

 

Enric quate e lo carboèr de Capchicòt         (cant dusau)

 

 

Aprèps lo jorn passat au castèth de Durança,

Ad aise damb lo rèi coma n'èra d'avança,

Capchicòt s'entornèt montat suu bèth chivau

Qu'avè promés lo prince en sopant a l'ostau.

Isabèu n'estèt pas deu recit estonada ;            2-005

Escotèt, damorèt coma a l'acostumada,

E coma se sabè çò que n'èra deu rèi,

S'esmavot pas d'arren. Lo ser, tota la nèit,

Lo carboèr parlèt deu reiòt, de son viatge,

De la mèra deu prince e de son entoratge,            2-010

Deus senhors, deus sordats, deu maine, deu castèth,

Coma avèn arrigut, quan lo rèi s'arrestèt,

De véser un carboèr damb eth que se portèva.

« S'avès vist, Isabèu, coma aquò li plasèva !

Quan estèm devarats, arrigón enqüèr mèi            2-015

Coma ac hasèi ací, de çò que'u tuegèi ;

Au parlar vesiat ma lenga èra virada ;

Tan mainatge coma es, vergonha n'avèi nada

De'u tuejar, ma foè, perqué d'eth ac volè ;

« Parla atau, m'avè dit, jo n'ac tròbi pas lèd. »            2-020

Mes calot m'entornar pr'amòr qu'èras soleta ;

T'èi portat quauque tròç de mistrac, de milheta.

Salin ! Quina joenessa a Durança èi jo vist !

« Vengueràs a Nerac sens àuger d'aute avís,

Ce m'a dit lo reiòt: entenas, on jo sii,            2-025

Entra. » Jo li digoi : « Reiòt, t'arremercii !

— Carboèr, me digot alavetz devant tots,

Demanda çò que vòs per Alons e per Gots !

Voudrés pas ua maison, un bèth tinèu, un maine ?

— Tè, ce li digoi jo, n'èi pas ren que me jaine :            2-030

Mès quand pòrti carbon a la vila, aus borgés,

Totjorn quauque emplegat, quate o cinc còps lo mes,

Me demanda los drets, que sabi jo ? l'entrada ;

A ! que soi avejat de pagar la passada !

Se pòdas me virar l'emplegat de l'entorn,            2-035

Mila doç ! quin plaser de li jogar lo torn !

D'entrar damb lo carbon sens enténer a la pòrta :

« Passa lo carboèr ! Combien de sacas pòrta ?

Carboèr, cau pagar ! » ... Lo Reiòt me digot :

«  Entreràs, Diu vivant ! Pagueràs pas du tot ! »            2-040

E lavetz l'Isabèu : « Mes portant un bèth maine,

Un tinèu atarnit, renda de capitaine,

Me sembla, vaudré mèi. — Mila doç, pas a jo !

Content es mèi que riche, e bens, fortuna, aunor

Son pas aqueth bonur d'entrar dens ua vila            2-045

Un carret de carbon sens pagar: mèi de mila

Èi pagat damb lo pair ; A ! se podè tornar

Coma seré content de poder se tornar

Cronta los emplegats ? Ne soi franquit adara ;

De passar sens pagar d'avança mon còr vara.            2-050

Vau preparar la carga e per Nerac partir ;

Aqueth jorn peu segur vau bien me divertir ! »

 

Coma en efèt angot a Nerac hèser viatge.

Hardit, escaluat quan entrèt au passatge,

S'espampèva renat, hascot petar lo foet,            2-055

Shiulèt ua fanfara, e's botèt lo berret

Sus l'aurelha, e tutèt dens un gran còrn de vaca

Per cridar lo carbon : n'auré balhat ua saca

Ende poder trobar dus o tres emplegats,

E joïr deu bonur de los véser mocats.            2-060

Se n'angot au castèth crumós coma ua agraula,

Damb lo foet a la man, la beaça a l'espaula,

Lo berret, la casaca, ampèlas suus esclòps.

Tustèt dus o tres còps a tot rómper : « Que vòtz ? »

Digot arreganhat sus l'ensolh de la pòrta             2-065

Lo portièr, bèth viton ; « I vatz pas de man mòrta

De tustar fòrt atau ! Quins patacs, Diu vivant !

– Quins patacs ! digot l'aute, e barres pas, pacant !

Se barras, lo qui vòu entrar cau ben que tuste !

Ès pagat per draubir ; draubís coma de juste !            2-070

Ganhas ton pan a l'ombra amèi n'ès pas content ?

Que s'èras carboèr, pensi, serés soent

Cochicós, biscaret coma un vielh pòcha-guena !

Mes per un tròç de pòrta on tiras nada pena,

Bien pagat, tant cridar ! N'ès pas lo rèi portant ? »           2-075

L'aute li responot : « Cuchiuc, parles pas tant

O vas anar dromir dens lo castèth a l'ombra. ››

L'espièva de tracha e d'ua mina sombra.

« Diga-me çò que vòs, o va te'n, lanusquet !

- Çò que vòli, digot, pas au mens tu, crostet             2-080

Vòli véser lo rèi : au solide d'avança

Te prometi, salin, que danceràs ua dança,

Se pòdi véser anèit nòste amic, lo reiòt !

- Lo rèi, ce digot l'aute, ès-tu verriau, piòt,

De parlar d'eth atau, de vóler sa preséncia ?            2-085

- Tot carboèr que soi e de prauba paréncia,

Digot lo lanusquet, vòli véser lo rèi.

E que non l'augi vist jamès m'entornerèi ! ››

E coma s'avancèt ende passar la pòrta

L'aute cridèt : « Secors ! A jo, gardas ! man fòrta ! ››            2-090

E damb la cròssa a tèrra en colèra tustèt ;

Gahèt deu carboèr l'esclòp que s'esclatèt :

« Que m'as copat l'esclòp, rabanhaire deu diable,

Ce cridèt ! n'ès donc pas que de domau capable ?

E me vaquí pè-nus ! Mes m'ac pagueràs tot ! ››            2-095

« Lo carboèr ! ›› cridèt un que lo conegot.

E lavetz expliquèt au portièr çò que n'èra.

L'aute s'amodiscot : « L'as bien pecada bèra,

Ce digot, carboèr ! serés espatarnat

Se n'èras conegut. D'avança es condamnat            2-100

Lo qui passa la pòrta e fòrça la consinha.

N'angues pas cronta jo te guardar nada grinha ;

Podèvi te tuar : En per, tot çò qu'auràs

D'estrenas au castèth damb jo partatgeràsa

E passeràs totjorn. - Qu'ac harèi, digot l'aute ;            2-105

E se n'ac hèsi pas vòi que lo còth me saute ! ››

Lo reiòt arribèt que devisèva enqüèr.

Enric s'esglasièt : « Qu'ès aquí, carboèr ?

Ès benlèu tòrt ? Dirén que chancres, que torteges ?

Coma n'as pas d'esclòps en 'queth pè que carreges ?            2-110

- Lo sordat, digot eth, quan èi volut entrar

La pòrta deu castèth me volèva barrar.

E m'a copat l'esclòp damb sa gusa de cròssa !

Ara soi vergonhós, patut coma ua ròssa

En tan bona maison de'm véser descauçat. ››2-115

Damb un tròç de solièrs estèt lèu acapsat.           

Lo carboèr surprés de tant de bèras causas

Espièva pertot, passèva bèras pausas ;

Badèva aquí comblat. Daunas e mossuròts

Tots arrisèvan d'eth, ren qu'a véser sos pòts            2-120

Blus coma un cuu de gai ; la pelha que portèva

De cotonada blua a sos dits destintèva.

Bluïva e negregèva. Angot se permenar.

 

Devarèt au jardin devant de s'entornar ;            2-125

Veigot ua gojatòta esberideta, bèra

Que sauclèva arrosèrs au mitan deu partèrra.

Angot de caps ad era : « Adiu mia ›› , digot.

L'auta lo saludèt : « Pr'ací vesi de tot,

Digot eth, au jardin tot pareish en fortuna ;

La misèra au castèth jamès vos importuna            2-130

Damb un mèste tan brave ! ›› E sus aqueth devís

La mainada suspira e, sens parlar, somcís.

En camisa au sorelh damb un chapèu de palha,

Pè-nusa coma hè praubeta que trabalha,

Podè pas arrestar las lèrmas sus son sen            2-135

Deglanentas ; atau goteja doçament

La rosada deu ser sus la margarideta,

O quan l'aire au matin acocola l'aubeta.

E son còr malausòt aviat a tapejar

Lo son sen esmavut hasèva buejar            2-140

Coma los auseròts au nis s'an paur o pena.

« Praubòta, digot eth, un gran chagrin t'apena !

Tan trenda, atau plorar ! T'èi fachada benlèu ?

- Enténer parlar d'eth a mon ama èra mèu,

Responot la mainada ; ara parlar deu mèste            2-145

Balha a mon còr dolent sens qu'arren n'ac arrèste

Un pos que'u hè sagnar. Lo prince va partir.

Se marida a París ; A ! voudrí bien mentir !

Mes tot me ditz aquí, bon coma es e tan brave,

Que serà malerós, traït, e qui pòt sàber ?            2-150

Alavetz que'u voudrí deu bonur vesiat,

Lo vesi dens la pena a París engranhat ! ››

E de tornar plorar s'esmotit la praubòta.

« Es la mia Floreta a pr'aquí que sanglòta,

Digot d'escopament lo rèi qu'apareishot,            2-155

Perqué ploras atau, mainada ? ›› ce digot.

Poscot pas parlar mèi tant lo còr li batèva ;

Èra a véser a sos uelhs coma la regretèva.

Floreta sens respóner estofèt un sanglòt ;

Eishuguèt sos uelhs blus de son redon braçòt            2-160

E damorèt aquí suu sauclet apujada

Coma sus ua tomba un malbre de mainada.

Ditz a tot s: « Es ací qu'èi perdut lo men pair ! ››

Deu prince sòr de lèit, l'aimèva coma un frair.

De son còr, de son nom èra coma ua flor, la prauba ;            2-165

Flor que vit pas mijorn ; passèt a punta d'auba.

Lo prince jamès nada austant qu'era n'aimèt.

Jamès nada, a son còr, tan doç a(u)loregèt.

Lo praube carboèr de Floreta avè pena.

Lo prince lo mièt de caps a la Garena :            2-170

« La prauba, ce digot, èi jo regret de 'quò !

- Tè, digot Capchicòt, me charpiva lo còr !

T'aima aquera ! coma serés urós damb era !

Te vas abarrejar damb quauqua gitadera

Per estar malerós, per te véser traït.            2-175

- Los qui disan : Urós coma un rèi, an mentit, ››

Li responot lo prince,e suu bòrd de Baïsa

Alavetz arribèn ; un aire doç de bisa

Armigalhèva l'aiga aisida a se i portar.

Suu petit gabarròt quan parlèn de montar            2-180

Per anar suu revèrs on èra la Garena,

Lo carboèr digot : « Me derén per estrena

Los maines de Nerac, la vila, lo castèth,

Jamès me porterí dens 'queth petit vaishèth !

Cau pas parlar de 'quò : Bon Diu ! se chavirèva !             2-185

Praube de jo ! tant d'aiga ! ›› E lo prince arrisèva

Mès non shisclèva plus ; avè lo còr dolent !

« Es tan bon de's banhar, ce digot, au corrent !

— Peus qui sàban nadar, ce li responot l'aute ;

N'i a pas ren de mès bon per que la tinta saute.            2-190

Mes aimi mèi estar carmalhós que negat ;

E l'aiga me hè paur mèma  dens un varat. »

Lavetz, virèn suu pont per passar la ribèra.

Mon Diu ! coma lavetz la Garena èra bèra !

Aiga briventa, fresca i guitzèva deu ròc,            2-195

Arrosèva l'alea e cada pè de flòc.

L'arròc hasè redòu tot mantolat de gèira,

La verdura pertot tapissèva la pèira.

Carpolins, aseraus, trémols, hreishos, oloms,

Talhadís, cassos blancs coma tonèths redons,            2-200

Coma non se'n vèi pas hasèn ua permenada

D'un bèth sorelh de mai aqueth jorn vesiada.

Los aubres ennartats, entreclavats capsús

Hasèn en s'embraçant ua vota per dessús.

Lo sorelh reservat entrèva de suspresa            2-205

Coma a la glèisa, e quan per un trauc avè presa,

Èra un ager de flama en 'queth petit plaçòt.

L'aiga hasè tanben deu rebat arrajòt.

L'auseròt devisaire, estujat dens las brancas

Apausèva son nis dens las ombras mès francas ;            2-210

Cantèvan aquí tots coma anjolets de Diu,

Musicaires valents deu Mèste dont tot viu.

Aprèps la permenada entau pont s'entornèvan ;

Lo prince s'arrestèt e tots dus se carèvan.

Espièn dens Baïsa e sus l'aiga veigón            2-215

Lo vaishèth que passèva en un endret pregond.

Se portèva sus eth la prauba mainadeta ;

L'aiga damb lo vaishèth èra au pos de Floreta

Semblada au tapís blu dont jòga lo drollet,

Au breçòt on la mair jumpla son anjolet.            2-220

En se cresent soleta anèva a la Garena

On èra sa chapèla amatigar sa pena :

« Prauba, doçamenòt digot lo carboèr,

Dens 'quera aiga, soleta, e's neguerà, ma foè ! ››

Lo rèi contunhèt : « Vau quitar la Gasconha.            2-225

A París, ce digot, n'aurèi jamès vergonha

De véser mos païs. Vengueràs, Capchicòt !

Lo viatge es benlèu long e penible un chicòt

Mes te repareràs aprèps ton arribada.

De jo, men, ta maison serà totjorn aimada ;            2-230

Vòi te hèser senhor quan vengues a París.

Non seràs pas baron, ni comte, ni marquís,

Mes seràs de noblessa e tanben tos mainatges.

A París de ton reng te balherèi los gatges,

Pro d'argent ende'u ténguer e per víver en grandor.            2-235

Ne parles pas enqüèr de paur que lo senhor

D'Alons, pihèc, gelós, non te cerque riòta ;

Vòi pas que l'Isabèu, tan brava, la praubòta,

Se bargue de trabalh, vive de privacions.

Guarderàs lo ton carbon sens èste estifanhós            2-240

Haràs enqüèr carbon sens tirar tròp de pena. ››

E li dèt pèças d'òr au mens ua centena.

Lo praube carboèr pareishot apenat

Tot en l'arremerciant ; lo rèi au devinat   

Volot tirar la causa e sàber çò que n'èra :            2-245

« Qu'as donc ? ce li digot ; la soma es pas pro bèra ?

Quaucomet te hè pena, o te fachi  benlèu ?

- Non, ce li responot, per 'quera lutz deu cèu.

Soi content ; mes en 'queth que m'a draubit la pòrta

Èi promés de portar l'estrena mendra o fòrta,            2-250

De li'n dar la mitat. - Alavetz, Diu vivant !

Ce cridèt lo reiòt tot en s'esglasiant,

Cau a l'arrebohin li balhar son estrena !

La soma a partatjar que te balhe pas pena !

Es tota ende vosauts ; mes ent' aqueths valents            2-255

Es pro damb un barròt de'us i copar los rens.

Serà la part de 'queth. ›› E lavetz sus l'esquia

Deu carboèr pausèt, mes per badineria

Un bon barròt de leuge. « Adara, ce digot,

Au portièr coperàs los rens damb 'queth atot !            2-260

Vaquí ta part, diràs, jo que guardi la mia.

De cinc o sheis patacs hèi-li trenir l'esquia ;

Tusta per tant que cride ; apren aus farsluquets

Que son pas degordits coma los lanusquets.

E'u manques pas ! ›› Hardit, Capchicòt damb sa cana            2-265

Sus aqueth mòt deu rèi, prengot la mina crana

E tustèt a la pòrta ende tornar partir.

Lo portièr pareishot per lo hèser sortir ;

E coma li parlèt de partatge d'estrena

L'aute li responot damb ua mièja-dotzena            2-270

De bons còps de baston. Esclanchat e susprés

Lo portièr per cridar n'atendot pas los tres ;

Mès lo prince arribèt : « Manant, qu'as ton estrena,

Digot arreganhat ; te caudré la dotzena ;

Tengas un bon acompte, e per l'auta mitat            2-275

Jo te la balherèi coma ac as meritat. ››

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Literatura
commenter cet article
28 février 2011 1 28 /02 /février /2011 14:38


Mensonjas e politica…

 

Dimenge de ser, Nicolas Ièr qu’anonciè urbi et orbi suu fenestron qui èran los ministres navèths tà s’acarar aus desfís vaduts deu bolegadís revolucionari sus l’aute bòrd de Mediterranèa ; bolegadís, ça digó, qui poiré aver consequéncias de las granas deu nòste costat. Peu primèr còp, credi, e en dirècte, qu’avem assistit a ua reescritura de l’istòria immediata : L’èx-ministra deus Afars estrangèrs n’estó pas mençonada. Ne digó pas tanpauc qu’èra lo navau cambiament de govèrn desempuish 2007 e que lo darrèr n’èra pas estat sonque quate mes avant. Ua estabilitat digna de la quatau Republica ! Aquesta còp, de segur, qu’es lo bon, de govèrn, dab professionaus de qualitat com A. Juppé e C. Guéant… L’amic de longa, B. Hortefeux – qu’a hèit apèl de las soas condemnacions tà racisme – qu’es estat nomenat « conselhèr especiau » deu president e M. Alliot-Marie, forçada de demissionar, qu’es tròba ara sens emplec mès n’aurà pas besonh de córrer de tira a Pôle Emploi pr’amor que tocarà lo son salari pendent qualques mes enqüèra… Curiós totun qu’aquera « professionau », en carga,  desempuish annadas, de ministèris regalians, n’aja pas comprés que la soa perpausicion d’ajuda tà trucar « corrèctament » suus manifestants tunisians e seré mau acceptada per eths ! Curiós qu’aja pas comprés tanpauc que las soas mensonjas, vertadèras o per omission, e’u tornarén tombar suu nas ! N’a pas comprés l’èx-ministra que Nicolas Ièr èra lo sol a poder renegar la soa paraula o contar farivòlas sens nada consequéncia. N’èm pas segurs pr’aquò que ne i aurà pas mei problèmas, dab lo ministre Ollier qu’avèva dit que se n’anaré la soa companha estosse « demissionada » e A. Juppé qu’avèva declarat que la soa carga de conse de Bordèu e’u bastava. Alzheimer quan e nse tengas !


 Editoriau de La Setmana, n°806

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
21 février 2011 1 21 /02 /février /2011 11:33


Al cuol del bestial…

 

Quatre annadas an bastat per tirar nòstre president tant aimat al pus bas dins los sondatges ; de n’aver comandat un molon a pas cambiat las caussas ! President de la rompedura e del poder de crompa, es victima de La crisi de segur. A trobat de moneda per sosténer las bancas e lors produches toxics e a capitat se ne cresèm los resultats que venon de publicar. Los salaris mai nauts – directors e autres traders – an encar creissut, e los accionaris pòdon envisatjar l’avenidor amb fisança. Malurosament, sembla que i aja pas que los banquièrs e los patrons del CAC 40 a èsser contents. Per una majoritat de Franceses, la vida vidanta ven cada jorn un pauc mai dificila e son de milions a dever viura amb 750 euros al mes son que. Un fum d’agricultors ne fan partida. Es pas per res que lo nombre d’explechas agricòlas a demingat dramaticament al cors dels darrièrs decennis. En mai d’aquò, amb la presa de consciéncia de la finitud del planeta, pòdon pas pus emplegar los engraisses quimics e los pesticidis autan coma o fasián, conselhats qu’èran per las multinacionalas. La globalizacion de l’economia facilita pas la venda e son escanats pels gigants de l’agroalimentari… La corsa per l’eleccion presidenciala es entamenada e  nòstre president – que coneis de la vida rurala e de sa fauna son que çò que n’a vist e ne vei sul fenestron – a fach l’esfòrç de se « chiraquizar ». En consequéncia, la setmana passada, Nicolas Ièr anèt donc lor far visita al salon de l’Agricultura de París ; lor prometèt son ajuda e contèt d’astres coma n’a l’abitud ! Doblidèt pas, en visitant aqueles « Indians » de l’exagòn, de calinar lo cuol – excusatz : la cropa ! – de las vacas. Degun a pas reportat qu’aguèsse marchat sus un bosa per aver la crespina…

 

Editorial de La Setmana, n°805

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
16 février 2011 3 16 /02 /février /2011 14:54

La hilha que m'a enviat aquera video…

 

 

Kseniya Simonova qu'es la ganhanta de l'edicion ucraïnesa de « As d'engenh ».

Entà la finau, qu'a dessenhat ua animacion de l'invasion d'Ucraïna per Alemanha au cors de la segonda guèrra mondiau, dab los dits sus ua susfàcia de sabla.



   http://www.youtube.com/watch?v=518XP8prwZo

 Informacions sus la soa vita :


  http://en.wikipedia.org/wiki/Kseniya_Simonova

 

 

 

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Curiosa
commenter cet article

Presentacion

  • : Le blog de Andriu de Gavaudan
  • Le blog de Andriu de Gavaudan
  • : Actualitat en lenga occitana Lenga e cultura occitanas (occitan ancian e modèrne)
  • Contact

Recèrca