Overblog Suivre ce blog
Administration Créer mon blog
7 septembre 2014 7 07 /09 /septembre /2014 00:50

Ai vist trenta-sièis candelas… (2)

Vòli pas dire mas, dins un jornal de « província », es un privilègi de poder parlar de tot e de res.

Es aisit pel legeire de criticar un o l’autre mas es un pauc diferent quand las criticas son mesas « en letras de mòtle » coma se disiá – e se pòt dire encara de segur – pels libres. Los Latins disián : « Verba volant, scripta manent » ; çò qu’es escrich damòra !

E, dins las vilòtas e los vilatges, cada linha de vòstre jornal es espepissat per un fum de monde. Es aital que los vièlhs se tenon al fial de las novèlas localas ; se lor cal contar sus la television, pecaire ! ne sauràn mai sul popotin de tala o tala actriça o sus la vida sentimentala del rei de Moscovia que non pas de las gents del vilatge vesin.

Ieu, ai pogut – e o pòdi encar fins a anuèit – escriure en tota libertat çò que me passava pel cap. Me soi pas jamai pausat en « imprecador » mas ai dich mon sentiment sus çò que me pertocava.

Dempuèi 1979 fins a las annadas dos mila – arrestèri per rasons personalas –, cobriguèri tanben l’estagi de l’Escòla occitana d’estiu de Vilanuèva d’Òlt. Pendent una setmana, cada jorn, anavi a Agen portar las fòtos a desvolopar e escriviái mon article – en francés de segur – que deviá paréisser lo lendeman.

Ne profièchi per remerciar los fotografs René Dreuil, ara retirat, e Jean-Michel Mazet, que comencèt de trabalhar al jornal gaireben en mèma temps que ieu… Me vesián arribar amb dos o tres films a sèt oras del ser mentre qu’èran en plen trabalh que, o diguèri la setmana passada, un jornal se fa totjorn a la lèsta. Eles tanpauc, m’an pas jamai reganhat… Mercé encara.

Enfin, balin balan, levat pendent un an o dos ont desapareguèri de la colomnas pendent los meses d’estiu, en seguida del caprici d’una responsabla qu’aviá decretat que l’estiu conveniá pas a l’occitan !, vos soi vengut veire quitament quand èri a l’estrangièr… A ! lo fax, una polida invencion mèma s’es ara remplaçat pel corrièl…

Al moment que Lo Pichon Blau celèbra son centenari, ieu festegi mon trenta sieisen anniversari de Cronicaire de lenga occitana.

O ai pas jamai fach per la moneda – se sabiatz ! – mas es estat e es encara ma faiçon de « militar » per nòstra lenga e nòstra cultura. « Cadun siula coma sap » disiá lo poèta… Ieu siuli pas mas me servissi del calam…

A vos veire…

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimenge, lo 7 de setembre de 2014

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
1 septembre 2014 1 01 /09 /septembre /2014 00:48

Ai vist trenta-sièis candelas… (1)

Vòli pas dire mas, sens o far volontàriament, me l’ai mancat pas que d’un jorn. Qué ? Mon anniversari de cronicaire, pardí !

Lo 30 d’agost de 1978, inaugurèri una carrièra de cronicaire de lenga occitana al Pichon Blau [Petit Bleu] e la cronica pareguèt un dimècres. Al cors de las annadas, s’es passejada lo diluns e lo dimars e, ara, desempuèi qualque temps ja, pareis lo dimenge.

Me rapèli pas se i aviá una rason per que paresquèsse aquel jorn de la setmana ; benlèu èra perque podiái me liberar aqueste jorn per anar a ’Gen escriure mon article.

La sola exigéncia del cap redactor èra estada sa regularitat e m’i tenguèri… Lo primièr article, l’ai pas jols los uèlhs mas me sembla ben qu’èra titolat : « E son pècs los occitanos (sic) ? »

Aviái pas la pretencion de far òbra literària no jornalistica. Tot simplament, amb la fe del novici, pensavi que poiriái far bolegar las causas dins la premsa de l’endrech. E foguèri macat de veire que, tre lo primièr article, i aviá una pèca gròssa dins lo títol. Lo clavista aviá benlèu pensat que lo « los » èra d’espanhòl e aviá corregit « occitans » en pensant qu’èra una pèca ! L’ai pas jamai sabut e, de tota faiçon, macat o èri mas talament content e urós de veire mon nom de cronicaire en seguida de l’article.

Las primièras annadas, alternavi entre una cronica ont disiái mon vejaire e una cronica ont ensajavi de balhar d’informacions sus çò que pareissiá en lenga nòstra dins Agenés mas al delà tanben. Aquò me permetiá de demandar libres o disques en « servici premsa ».

Faguèri a-n aquela epòca tanben comptes renduts en francés de libres que tractavan de la matèria occitana al sens larg.

Ma lenga escricha occitana es pas jamai estada un modèl de literatura mas, après qualque temps, ai abandonat la recension dels libres e disques e me soi mes a parlar del temps que passa en abordant gaireben totes los subjèctes locals, regionals, nacionals…

E foguèri pas jamai censurat ! A si, un còp pel cap redactor Francis Millard per çò qu’aviái parlat de la situacion en Polonha ; èra l’epòca de Solidardrnosc e de Lech Walesa. La rason n’èra que lo jornal ne’n parlava pas en francés. Aviá pas tòrt benlèu !

(de seguir)

Cronica occittana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimenge, lo 31 d'agost de 2014

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
1 septembre 2014 1 01 /09 /septembre /2014 00:46

Los grands parents e las vacanças !

Vòli pas dire mas las vacanças d’estiu son, mai que las fins de setmana, lo moment mai important que los grands passan amb lors felens.

Es costumièr pels parents de dire : « Per las vacanças, anaràs – o anaretz, se n’i a mai d’un ! – en cò de papí e mamí, e plan mens sovent : “pepé e memé”. »

Naturalament, per aquò dire, i a mai d’una condicion a remplir e la mai importanta es que los grands viscan encara e que sián en bona santat.

La segonda es que los grands demòren a la campanha si que non i a pas d’interès màger a daissar son « HLM » per s’anar engabiar dins un autre. Vertat es qu’una granda majoritat del monde que demòran dins las vilassas al jorn de uèi son nascuts dins de vilatges e de vilatjòts e que, se son anats pèrdre a la capitala lo mai sovent, es per çò qu’es pas qu’aquí que i aviá de trabalh.

Me rapèli del primièr ministre, M. Barre, qu’aviá dich que caliá pas aver paur de daissar son país de naissença e que, de tota faiçon, i aviá pas cap de causida ! Caliá que los obrièrs en cèrca de trabalha anguèssen la ont n’i aviá, es a dire las vilassas e lors banlègas agradivas, sens comptar los loguièrs a bon marcat (!), lo temps passat dins los transpòrts e autras menudalhas.

Fuguèt un temps que los parents disián aquò, subretot per far plaser al papet e a la mameta qu’avián – e qu’an totjorn – lo drech de profechar dels drollets. E mai d’un còp, èran eles que demandavan : « Alara, quand le me pòrtas ? »

A l’ora d’ara, mab las dificultats economicas que vivèm, las causas an cambiat e son los parents que son demandaires.

Generalament, aquò se passa plan quitament se pòt èsser mai dificil ara qu’un fum de familhas son recompausdas.

E puèi, i a una autra dificultat. Es una lapalissada de dire que los joves de 2014 son pas coma lors parents. A l’epòca, se sabiá qu’a la campanha, i aviá que lo campèstre, o gaireben, per s’amusar. Lo campèstre son los prats e los bòscs, las bèstias, lo vilatge, etc. E los drollets èran uroses de se poder passejar en tota libertat.

Ara, es plan diferent. Òm fa seguir a la campanha tot que fa lo cada-jorn de la vila : ordenador portable, tauleta, telefonet intelligent, etc. tot qué ! E lo soleh, quand mòstra sa cocura, a pas partida ganhada fàcia al fialats socials.

Los grands an pas la tòca facila que, senon, se fan acusar d’èsser despassats e las disputats ancians-modèrnes son pas raras.

Mas anguetz pas lor dire que lors drollets son insuportables ! Non, los grands los aiman totjorn autant !

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimenge, lo 24 d'agost de 2014

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
1 septembre 2014 1 01 /09 /septembre /2014 00:44

Confusion del temps e dels… genres !

Vòli pas dire mas, ongan, se jòga : « De qu’ai fach al Bon Dieu ? » a totes los estatges !

Solide, es una faiçon de parlar mas podèm pas dire que los vacancièrs en cèrca de solelh son estats recompensats. Los autres tanpauc, me diretz… E « nòstras » mèdia nacionals de nos anonciar cada matin la qauntitat de pluèja tombada lo jorn d’avant o esperat pel lendeman.

Meteorologia, t’aimi ! Pendent que te fasèm l’aleta per que siás un pauc mai misecordiosa, parlem pas de res mai ! Nòstres politicians son a l’imatge de la metèo : mesclan tot !

Aital, totjorn prèstes a se ronçar sus un micro o una camèra s’acòrdan un pauc de repaus avant de tornar prene lo torneg de las paraulas mai pègas a propaus de tot e de res.

Sabètz que, per dire d’asenadas cada jorn, cal un entraïnament qu’es pas de creire. Es estonant lo nombre de candidats als prèmis passa-que-t’ai-vist o mai-bèstia-que-ieu-o-pòdes-pas !

Cal plan dire çaquelà que los mèdia los ajudan fòrça que an besonh de « personatges » per alimentar las informacions. E lo desir d’èsser vist sul fenestron o entenut sus las ondas es mai fòrt en cò dels politicians « en manca ». Prenètz, per exemple, Na Nadine Morano que foguèt elegida sus una lista uèmpe a las darrièras eleccions europèas. O podiá pas mancar qu’èra la primièra sus aquesta lista. Aparentament, Euròpa li laissa pro de temps per far conéisser son sentiment sul President en plaça e sul president en congèt del poder que fa tot son possible per tornar dins un jòc ont degun, e sustot a drecha, o vòl pas pus !

La Nadina donc nos fa partatjar sos comentaris sul fennestron, dins los mèdia e suls fialats socials. Es pertot aquela donzèla e son indemnitat de deputada europèa e totes los avantatges estacats a-n aquela foncion li permeton de se consacrar plenament a son activitat benevòla : lo retorn de son prince dins lo palais que considèra que li es estat panat.

Son una bona tièra de la drecha extrèma a l’esquèrra que se vòl radicala, de la familha Le Pen a l’amic de las bèstias, Méluche, a nhacar sens relambi la man que los noirís : Euròpa e a ne profechar per far de politica a l’ostal.

Confusion dels genres que pòt pas que portar tòrt als elegits serioses qu’an pas qu’un mandat, local, regional, nacional o reuropèu e que refusan l’ipocrisia e lo cinisme de los que veni de nommar !

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimenge, 17 d'agost de 2014

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
25 août 2014 1 25 /08 /août /2014 12:14

Aquí la seguida de l'art du truc

Le Truc, Journal humoristique, paraissant tous les quinze jours
1re année, no 3, [dimanche] 27 janvier 1884 — Rédacteur en chef : M. Philippe Truroy

L’ART DU TRUC [3]
Chant premier (3)


La nuance surtout est un point capital
Qu’il faut bien observer. Sur les bords du canal,
Allez un beau matin et demandez Narbonne 17.
32 Lui a un bon teint et volontiers le donne ;
Vous serez bien servi. Lorsque rien ne vous presse
À bien couper un as 18, exercez votre adresse.
Voilà du vrai talent. Ne truquez pas toujours
36 Un roi que l’on vous joue car, autrement, bonjour !
Tel qui vous joue un roi pour vous faire truquer,
Quatorze dans les mains, songe à vous ramasser.
Ne suivez donc jamais une marche uniforme
40 Et variez toujours votre jeu dans sa forme.
Soyez joyeux et froid, audacieux et prudent.
Tantôt soyez craintifs, tantôt montrez la dent.
Et sachez en un mot nous prendre pour modèle,
44 Emprunter à tous coups une face nouvelle.

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
18 août 2014 1 18 /08 /août /2014 09:22

Aquí qu'atz la seguida de l'Art du truc… de A. Tozy (1852-1911)

Le Truc, Journal humoristique, paraissant tous les quinze jours
1re année, no 2, [dimanche] 13 janvier 1884 — Rédacteur en chef : M. Philippe Truroy

L’ART DU TRUC [2] par Trucobus Ier
Chant premier (2)
Si, cependant, poussés d’une ardeur héroïque,
Vous rêvez d’acquérir une saine pratique
Qui dévoile à vos yeux les secrets du savoir,
16 Écoutez : en deux mots, voici votre devoir.
Primo, découvrez-vous, sans ironie piquante
Devant sa Majesté l’Académie truquante 15 ;
Secondo, écoutez, toujours plein de respect,
20 Les conseils paternels. Tertio, fuyez l’aspect
De ces truqueurs malsains dont le talent factice
Ferait au plus sanguin attraper la jaunisse,
Et qui, n’ayant, hélas pour eux, que le bonheur,
24 Se croient maîtres passés et n’ont pas de valeur.
De Philippe Truroy 16, suivez bien la méthode ;
Il vous enseignera le fringage à la mode
Et de quelle façon on doit élégamment
28 Bien mettre la nuance et saisir le moment.
Boileau fecit

(que seguirà)

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
16 août 2014 6 16 /08 /août /2014 16:12

Robòts umans…

Al mens dins mon ròdol, o vos diràn totes, los vièlhs : avèm un estiu poirit ! E los vaquí partits a parlar del temps passat qu’aviam de sasons vertadièras amb un primptemps, un estiu, etc. sens tornar dire, per un còp, çò qu’an vist e entenut sul fenestron lo jorn d’avant.

Es curiós de veire a qual punt de descervelament sèm arribats, que siá a propaus del temps siá a propaus de politica o o de quicòm mai. Al delà dels qualques mots escambiats per cortesiá amb las personas de vòstra coneissença, lo mai sovent, lo monde se’n tenon als arguments « venguts » de París fins a lor sala de manjar.

L’uniformitat triomfa dins totes los domenis e lo monde protestan d’indignacion quand o fasètz remarcar. Al vilatge, ne i a de mai en mai que, nascuts al país çaquelà e que l’an pas jamai daissat, parlan non pas « ponchut » mas « coma a la television » ! çò que pòt donar de resultats curioses per çò que mestrejan pas encara completament los còdes dels parlars del Nòrd ; e m’arriba a ieu que soi aicí sonque desempuèi un quarantenat d’annadas de los far tornar dire lo nom d’un luòcdich o quitament d’un mot francés qu’ai pas comprés.

Après la fasi d’eradicacion de nòstras lengas istoricas, per noasutres l’occitan, e quitament se i a de resisténcias, ai plan paur que foguèssem dintrats dins una fasi d’eradicacion dels accents regionals e locals.

Contràriament a cò que nos volrián far creire amb las charradissas sus la descentralizacion, tot nos arriba de mai en mai pas que de París e… pas sonque » la toristalha » !

D’èsser de qualque luòc, per nòstres elèits, parisencs o aparisenquits, es una tara e una pròva d’inadaptacion a nòstra societat qu’exigís l’adaptabilitat de cadun : mestièr provisòri, luòc de vida provisòri, etc.

Los robòts son aquí…

Editorial de La Setmana, n°982

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
15 août 2014 5 15 /08 /août /2014 10:04

Qu'ac sabèvatz que lo truc èra un jòc de cartas… Jo non, enfin pas avant de tombar – que hè temps ja – sus aqueste tèxte d'Antony Tozy (1851-1911) que passè la soa vita a Nerac e qu'estó un bon felibre amb de tèxtes que vs'èi hèit conéisher un pauv [Reedicion en tres volums – (caco)grafia de l'autor , grafia classica e revirada en francés –a vénguer]

Lo truc que's jòga enqüèra dens los Pirenèus e deu costat de Niòrt (amb qualques diferéncias dens las règlas) ; que sembla estar perdut a Nerac (Òut e Garona) mès qu'es jogava al mens quan Tozy hasèva paréisher un « jornau » que n'èra lo sol redactor devath un sarròt de pseudonims…

(De segur, los quauques uns que'm legeishen que pòden portar entresenhas sus aqueth jòc se n'an qu'aquò m'agradaré.)

Le Truc, Journal humoristique, paraissant tous les quinze jours
1re année, no 1, [mardi] 1er janvier 1884 — Rédacteur en chef : M. Philippe Truroy

L’ART DU TRUC [1]

Chant premier (1)
C’est en vain qu’un joueur novice en ce palais
Tente de l’art du truc d’atteindre les sommets.
Si, lorsque ses parents l’ont mis à la lumière,
4 Ils ne lui ont fait présent de la bosse truquière,
Il restera toujours incurable et chétif ;
Et les sept 4 dans ses doigts demeureront captifs.
Or, vous donc qui voulez, brûlant de mille feux,
8 Suivre des vrais truqueurs le chemin périlleux,
Ne vous élancez pas trop prompts à leur poursuite ;
Il pourrait quelque fois vous en coûter des cuites.
Pratiquez le bésigue 5, l’écarté 6, le jacquet 7
12 Mais de jouer au truc n’ayez pas le toupet.

(de seguir)

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
12 août 2014 2 12 /08 /août /2014 14:19

Cultura, acultura, convivialitat e memòria…

Vòli pas dire mas los legeires del Pichon Blau an d’astre e o sabon pas benlèu !

Mon collèga Le Flâneur (Lo Landrejaire) ven cada jorn, amb sas remarcas sus Agen-même e los environs, far conéisser melhor la vila a sos estatjants e, dins lo meteis temps, donar qualques leçons de saber-viure als arlèris que devon aver una cervèla pas mai gròssa qu’un pese per far çò que fan : daissar la pobèlla defòra tot lo sant clame del jorn, degalhar pòrtas e murs amb lors tags, mancar de civisme, qué, etc.

E, coma es una persona qu’a tot plen d’esperit, o fa amb umor, çò que, ieu, soi pas capable de far… subretot quand soi en colèra !

E i a ieu que, cada setmana, dins ma cronica, vos veni entertenir dels afars del mond o d’autres mai pròches mas en occitan.

Dins son bilhet de dissabte, lo Landrejaire fa valer los luòcs emblematics d’Agen-même, presats fòrt dels Ageneses e dels visitors. Aquò m’interessa a ieu que soi pas Agenés e que, fin finala, coneissi pas la vila quitament se i veni pro sovent.

Fa lo laus de las animacions ageneses e a plan rason ! Se devèm esperar que « nòstras » ràdios e « nòstras » tele nacionala ne parlan, aurem lo temps de secar sus pè ! Quitament, pendent la sason de las vacanças, París demòra, per tot aquel mond, l’endrech ont se passa quicòm, levat qualques vilas envasidas pels comedians venguts de París per portar la cultura als plocs que sèm – d’après eles !

Vertat es qu’es pas tròp aisat en província de la far gralhar, la cultura ! Al mens, la que sembla digna d’interès pels aparisenquits e franchimandejaires.

Las subvencions, se sap, van subretot a qualques grands espectacles parisencs e un chic a los de las vilassas ; vilatges e vilatjòts se devon petaçar amb qualques ajudas autrejadas per la comuna e lo benevolat es la règla.

Mas, en defòra d’Agen, avèm d’animacions tanben… Dins mon ròdol, las seradas mai presadas son las ont i a la possibilitat de manjar e de beure. Per d’unes, s’agís pas de cultura benlèu mas la convivialitat i es la règla, e dins la societat que vivèm es ja fòrça important. Avèm tanben seradas « culturalas » : teatre, cançons e autres… que permeton tanben als vilatgeses de se retrobar. Me cal pas doblidar tanpauc una activitat en plen desvolopaent aquestas darrièras annadas : los voidasolèrs ont cadun ensaja de se desbarrassar dels afars vièlhs e de ne crompar d’autres ! Mas, personalament, tròbi pas qu’aquò siá quicòm d’encoratjar per çò que, quand escampam o vendèm los afars vièlhs, escampam un pauc de la memòria nòstra… E un pòble sens memòria… es un pòble que morís o qu’es ja mòrt !

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimenge, lo 10 d'agost de 2014

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
6 août 2014 3 06 /08 /août /2014 16:57

Victimas e… engorgaments…

Los camins grands de las vacanças foguèron subrecargats mai que jamai la dimenjada passada e los amoroses de las chifras n’agèron per lor moneda en legissent que los engorgaments acomolats fasián una longor equivalenta a la distància París-Biarritz… Coma la democracia, las vacanças an un prètz ! E nombroses son los que vòlon pas pèrdre una segonda siá de lor locacion siá del rais del solèlh que deu èsser al rendètz-vos per satisfar totes los bronzacuol exagonals e… los autres ! Per totes aqueles, doblidats l’aumentacion de las talhas o del còst de la vida… Escotadas distrachament las relacions dels eveniments tragics a nòstra pòrta o… mai luènh : casudas d’avions, provocadas o malastrosas, amb lo desespèr de las familhas o dels amics ; guèrras civilas e lor cordelada de victimas, consentas o innocentas ; una finança, mondiala de segur ! e sos irresponsables que prenon las decisions unicament en foncion d’accionaris cada jorn un pauc mai glots de dividendes… An plan rason, de segur, que portar qualque atencion a las novèlas marridas sul camin de las vacanças, vos pòt far pèrdre lo manjar e lo beure. E, de tota faiçon, poirián pas arrestar la foliá sanguinària dels uns e dels autres que, per d’unes, semblan se far un plaser de se « destrusir » ! E, après tot, son los òmes politics que devon reglar aquò ; son elegits e pagats per aquò… Lo periòde estival es un moment particularament marrit per totes los que mòron jos las bombas o las balas d’un agressor qué que siá. En despièch dels imatges, los crits dels nens e de las autras victimas pòdon, encara mens que de costuma, traucar la muralha d’indiferéncia. Los borrèus p`don contunhar lor trabalh mentre que los líders occidentals commemòran a de reng lo centenari d’una declaracion de guèrra !

Edotirial de La Setmana, °981

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article

Presentacion

  • : Le blog de Andriu de Gavaudan
  • Le blog de Andriu de Gavaudan
  • : Actualitat en lenga occitana Lenga e cultura occitanas (occitan ancian e modèrne)
  • Contact

Recèrca