Overblog Suivre ce blog
Administration Créer mon blog
12 août 2008 2 12 /08 /août /2008 11:24
Que-i-vau-n’i-vau-pas !

Un deus eròis de l’Orlando furioso de L’Ariosto, Rodomonte, qu’es passat a la posteritat tà designar un fanfaron, un ventabren, etc. E se ne credèm ua sinològa egrègia, qu’es lo chafre que s’a ganhat lo nòste president au prèp deus Chinés qui l’apèran : que-i-vau-n’i-vau-pas ! A maugrat de la propaganda, que s’an guardat lo sens de l’umor e pro de sens comun tà jutjar Nicolas Ièr. Los Francés qu’an podut constatar que, desempuish la soa eleccion, hè deu rodomonte a cada còp que pren la paraula e subertot dens las soas conferéncias premsa : « Qu’èi decidit de… », « los Francés que m’an elegit tà… », « ua petita nacion [Irlanda] ne pòt pas… » etc. Se, au començament, lo monde qu’èran agradivament (sic) susprés, ara n’i a pas que los sons amics tà créder – o har semblant de créder – çò que ditz e çò qu’anóncia… A  nòste, « l’oposicion de governament » socialista que passa lo son temps a’s pelejar e a har declaracions ninòias quan cadré qu’amuishèssen que l’avenidor de França e’us interèssa ! Que son donc los deu dehòra qui an ua vista mei bona deu nòste president, un còp bling-bling, un còp revisitat per Carlita, un còp… Los sons spin-doctors qu’an mancat la soa comunicacion e, desempuish la sembla-passejada de la hlama olimpica per carrièras a París, Nicolas Ièr qu’a totjorn hèit un pas en avant e dus en arrèr. N’angueré pas a la ceremonia de dubertura deus Jòcs olimpics sonque se los Chinés e hasèvan esfòrçs cap aus Tibetans e taus drets de l’Òme. Que i es anat a maugrat deu refús deus Chinés ! N’èra pas a China de decidir se devèva rescontrar au dalai-lama o pas ; l’ambaishador chinés que hasó las ussas e que serà la soa Carlita – es qualitat ? – qui'u rescontrarà. Las rodomontadas deu nòste president ne hèn pas servici a França !
Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
5 août 2008 2 05 /08 /août /2008 13:09
Que vs'èi dejà presentat uas fablas o contes de A. Tozy (1852-1911).
Aquí En Huretar tirat de Dens las sègas (1900) – Déns las sègos, contes gascons pur grands enfants –. Naturaument, que l'èi  hicat en grafia classica…
Qu'ac tòrni díser ; d'aubuns que diràn que tot aquò ne vau pas tripeta mès personaument ne soi pas d'acòrd e que tròbi que a sabut pintrar la societat deu parçan e las mòrs tanben en tot demorar leugèr e plen d'umor.
La nòsta societa qu'es vasuda "politically correct" e qu'es de dòu  har !


EN HURETAR                                                                        Yves Chaland (1957-1990)

I a quauques ans d’aquò, entau prumèr de l’an,
Un ivèrn rigorós hasèva un fred de can ;
Tot s’èra engorgorit dens la freda natura ;
Un vent de nòrd glaçat copava la figur
Las gents, ende avançar sur un parquet de glaç,
Marchavan coa lis en mesurar sos pas.
La tèrra qu’avè pres sa camisòla blanca
E l’ausèth ganit sur la branca 
Crebava petit a petit.
Lo fred dumpús un mes qu’ac avè tot transit ;
Los cans, los quites cans acropits aus cornèrs,
Avèn dumpús longtemps desertat los palhèr
Enfin hasèva un fred qu’ac desolava tot,
Qu’èi dit un fred de can ; hasèva un fred de lop.
.......................................................................
Çaquelà un matin, l’arpit au cap deu nas,
Un baston a la man, un sac devath lo braç
Sortiscoi de Nerac sens tambor ni trompeta
Ende anar huretar los plapèrs de Cameta.
Dejà dumpús longtemps qu’èra estat decidat
E Cameta bien soent que m’
« Venga donc, ça hasè, quan hasque un pauc de fred.
Venga passar un tantòst ; porteràs lo huret ;
Qu’angueram huretar. Los lapins a milèrs
Se son gitats dens mos plapèrs.                                 24
Qu’èi bèth los esclarir, a la seson deus freds
Que’m vengan lecar los caulets.
Que n’i a mèma qu’an pres mon ostau per plapèr.
Ger matin, qu’èi vist borra au trauc de l’aiganèr. »   28
Cameta qu’èra estat talhur
E qu’èra renomat per un famús mentur.
Çaquelà, que’m pensèi, jogueràs deu malur
Se t’empòrtas pas per ta pena                                    32
Quauque bèth lapin de garena ;
E, dens aqueth espoèr, burlavi los camins
En me véser dejà lo sac plen de lapins.
……………………………………………………
Cameta qu’avè lo son ben                                         36
Entre Tiròt e Torrabren.
Un tròç de vinha, un prat, un ostau bien propet,
I aperavan a Tartaret.
Qu’èra aquí, qu’au celat, damb sa hemna Marieta,   40
S’èra retirat mon Cameta.
Se trabalhavan lo ben, hasèn quauqua jornada,
S’engreishavan un pòrc que’us i hasè l’annada.
La vinha en plen rapòrt los balhavan lo vin ;        44
Amassavan prampó de blat endeu molin ;
E’us i manquè pas ren. Enfin èran urós
En víver aquí tots dus a l’abric deus jalós.
……………………………………………………
Aquí-me donc partit de caps a Tartaret                  48
Damb mon sacòt e mon huret ;
Tremblavi de trobar la cosina un pauc freda.
Traversèi lo casau, viste passi la cleda,
Truqui, quauqu’un que lèva lo shisclet                  52
E que’m tròbi devant Marieta
En tren de netejar un polet.
« A ! Mon Diu !, ça digot, quin bon vent e vs’apòrta ?
Entratz viste, barratz la pòrta,                                56
E vse vésam pas soent pr’ací ;
Aprochatz-vos deu huec. » — Tot en díser “merci”,
M’assietèi au cornèr e demandèi Cameta.
« Tómbatz bien mau, ça ditz Marieta,                   60
Qu’es anat aqueste matin
Har mòler turguet au molin ;
Mès son onze òras, pòt pas tardar,
L’atenderatz en vos cauhar. »                                64
Marieta, en díser aquò, que botèt lo metau ;
Jo, los pès sur un caminau,
De còrna d’uelh qu’espiavi Marieta.
Era, los braç troçats en bona cosinèra,                   68
Talhuquèt son caulet dens ua grana escaudoèra ;
Aprèps aquò, gahèt un talhuc de confit
E lo metau en hascot son profit.
« Pensi, ça ditz, que vam minjar de bona sopa      72
Los caulets èran tots torrats.
— Los lapins, ça digoi, los an pas tots minjats ?
— Los lapins ! que’m respon, i a jorns que n’am pas mèi.
I avè plan autes còps un vielh tròç de plapèr         76
On se tiravan de la ploja
Mès, ende bastir lo cortil de la troja,
Cameta, l’aute estiu, que l’a tot desmolit. »
En aqueth mòt damorèi tot sesit.                           80
« Coment ? I a pas lapins ací, a Tartaret ?
E jo que soi vengut exprès damb lo huret.
— Qu’ètz vengut huretar, ça me digot Marieta,
Aquò qu’es un torn de Cameta ;                           84
Quin mentur ! Envitar las gents a huretar
A Tartaret. Ò ! n’am pas fenit de plorar. »
E arríser, arríser petit
De’m véser aquí tot interdit.                                  88
En mèma  temps s’apròcha ende ajulhar las sopas ;
Jo me lèvi ende’m recular
E vaquí que’n me revirar
Li foti, sens ac vóler har,                                       92
Un gran còp de cap dens las popas.
Mès Marieta se troblèt pas.
........................................................................
Cau e vse díser qu’avant d’aver esposat Cameta
Marieta qu’avè mei d’un còp,                               96
Sens vaishèth e sens palanqueta
Passat l’arriu de Tòca-m’ac
Son pair qu’èra estat cosinèr
Li avè deishat en eretatge                                    100
Un bèth borit dens lo corsatge
E per rostit un bèth darrèr.
Tanben de Hius a Sent-Cerici,
Renomada per sa valor,                                       104
Qu’avè rendut mei d’un servici
Sens jamès pèrder la calor.
Tanben sans se fachar que contèt colhonadas :
Qu’avè coneishut tot Nerac                                 108
On avè passat dètz mesadas
Goja a l’entrepòt de tabac.
Me racontèt un tas d’istoèras.
Jo que la deishèi devisar.                                      112
Lo temps passèt en penhiquèras
E son òme tornava pas.
Mijorn sonèt, pas de Cameta ;
Mijorn e miei, pareishot pas.                                116
« Tan pis per eth, ça ditz Marieta,
Qu’es ua òra ; que vau trempar. »
........................................................................
Que dinnèm cap a cap, mingèm bien d’apetit
Que nse sadorèm de confit ;                                120
Bevom quauques bèths còps, trinquèm, tornèm trincar :
A la santada  de Marieta,
Trinquèm a Tartaret e trinquèm a Cameta.
En minjar lo dessert que’n tombèi quaucomet    124
E tot en ac cercar toquèi un gròs molet.
Mès Marieta tot en shisclar
Serviscot lo cafè ; calot tornar trincar
E per finir de ns’alucar                                        128
Nos vaquí en trèn de dançar la polcà.
..............................................................................
Quan marchan d’aqueth pas, a mens d’estar un piòt
Son solides totjorn d’arribar en quauque lòc.
Coma dívatz pensar, que la tenguèi cotada,        132
E hardit, hardit los potons.
Un torn de mei qu’es descohada ;
Un aute torn, la tengui peus cujons.
Ma foi, lavetz, quoique estosse gualharda          136
Marieta qu’avot bèth bramar
Dens un darrèr torn de polcà
Que nse n’angom tombar au hons de la solharda.
..........................................................................
Qu’avè sonat per jo l’òra de huretar.                  140
........................................................
N’ei pas mei qu’aquò a vse díser.
Cinc minutas après n’atz pas besonh d’arríser
Cinc minutas après, qui paria un escut
Que tot en huretar lo plapèr de Marieta              144
Qu’avèi hèit Cameta cocut.
...........................................................
E aprèps àuger hèit los adius a Marieta
Que m’entornèi tot en shiular
E de luenh en me revirar                                    148
Devant la pòrta de Cameta
Que veigoi Marieta plorar.
....................................................
Dus mes après sur la plaça deu blat
Que trobèi Cameta a Nerac.                               152
« E ben, ça ditz, a Tartaret
Quan vòs tornar damb lo huret ?
Marieta m’a plan dit qu’un jorn èras vengut ;
Pòdas créser qu’èi arrigut.                                  156
Anem, me’n volhes pas, torna d’un còp de pè ;
Qu’èi tornat bastir lo plapèr.
............................................................
— Escota, li digoi, qui ave lapins o non
M’as atrapat un còp, qu’es pro,                           160
Mon huret qu’aima la calor. »
.......................................................................
Mès lo dimenge aprèps, vaquí que mon Cameta
Que me tornèt cercar ; qu’avè tuat lo pòrc.
« Quan seré pas, digot, que pr’amòr de Marieta    164
Damòrem pas fachats ; boti qu’èi avut tòrt.
Se vengas pas que’t pani la casqueta. »
E que’m calot seguir per damorar d’acòrd.
................................................................
Dempús, lavetz, au plapèr de Cameta,                168
Qu’ei avut bèth pausar borsas devant lo trauc ;
Deu diable s’èi portat un lapin a l’ostau.

Moralité

Vous avez beau faire et beau dire,
Les maris nous font toujours rire.   
                   172
Si, par hasard, on va les visiter
Ils sont toujours chez le meunier.
Et, pour le bien de leur moitié,
Ils deviennent par habitude
                               176
Des tyrans de sollicitude.
Allez-y peu, ils viendront vous chercher ;
N’y allez plus, ils sont sans pitié.


(caco)grafia de l'autor

EN HURETA

Y a quaouques ans d’aquo, en t’aou prumè de l’an,
Un hiouèr rigourous hasèouo un fret de can,
Tout s’èro engourgourit dens la fredo naturo
Un ben de nord glaçat coupaou la figuro
Las gens, en d’aouança sur un parquet de glas,
Marchaouon couolis en mesurar sous pas.
La terro qu’aouè pres sa camisolo blanco,   
E l’ausèt ganit sur la branco
Crebaouo petit a petit.
Lou fret dunpus un mes qu’at aouè tout transit,
Lous cans, lous quites cans acroupits as cournès
Aouèn dunpus lountems desertat lous paillès
Anfin azèouo un fret qu’at desoulaouo tout,
Qu’ey dit un fret de can, hazèouo un fret de lout.
...................................................................
Saquela un matin, l’arpit aou cat dou nas,
Un bastoun a la man, un sac debat lou bras    16
Sourtiscouy de Nerac sans tambour ni troumpeto
End’ana hureta lous plapès de Cameto.
Deja dunpus lountems qu’èro estat decidat
E Cameto bien souen que m’aouè embitat ;    20
« Vengo dounc, sa hazè, quan hasque un paou de fret.
« Bengo passa un tantos : pourteras lou huret,
Qu’engueran hureta. Lous lapis a milès
Se soun jitats den mous plapès,    24
Qu’ey bèt lous esclari, a la sesoun dous frets
Qu’en bèngon leca lous caoulets,
Que gny’a mèmo qu’an pres moun oustaou per plapè,
Je matin qu’ey bis bourro aou traou de l’ayganè. »    28
Cameto qu’èro estat taillur
E qu’èro renoumat per un famus mentur.

Saquela, qu’en pensey, jougueras dou malhur
Se t’emportos pas per ta peno    32
Quaouque bèt lapin de gareno,
E dens aqueth espouèr burlaoui lous camis
En me beze deja lou sac plen de lapis.
.....................................................
Cameto qu’aouè lou soun ben    36
Entre Tirot e Tourrobren,
Un tros de bigno, un prat, un oustaou bien proupet,
Y aperaouon a Tartaret.
Qu’èro aqui, qu’aou selat, dan sa henno Marieto    40
Sèro retirat moun Cameto.
Se trabaillaouon lou ben, hazèn quaouquo journado,
S’engrechaouon un por qu’ous y hazè l’annado,
La bigno en plen rapport l’ous baillaouo lou bin,    44
Amassaouon prampou de blat en dou moulin,
Ous y manquè pas re. Enfin èron hurous
En bioue aqui tout dus a l’abrit dous jalous.
...........................................................
Aquime doun partit de cats a Tartaret                48
Dan moun sacot e moun huret,
Tremblaoui de trouba la cousino un paou fredo,
Traouersey lou casaou, biste passi la cledo,
Truqui, quaouqu’un que lèouo lou chisclet            52
E qu’en trobi deouan Marieto
En trèn de neteja un poulet.
— A moun Diou, sadigout, quin boun ben etz apporto,
Entratz biste, baratz la porto,                            56
Etze beson pas souen praçi,
Approutchatbous dou houet? — Tout en dise : merci,
M’assietey aou cournè e demandey Cameto.
— Toumbotz bièn maou, saditz Marieto,            60
Qu’es anat aqueste matin
Ha mole turguet aou moulin,
Mè soun ounzoros pot pas tarda,
L’attenderatz en bous caoua.                                64
Marieto en dise aco que boutèt lou metaou,
Jou los pès sur un caminaou
De corno d’oueil qu’espiaouï Marieto.
Ero lous bras troussats en bouno cousinèro,           68
Tailluquèt soun caoulet dens uo grano escaoudouèro,
Aprèts aco, gahèt un taillut de coufit
E lou metaou en hascout soun proufit.
— Pensi, saditz, que ban mintja de bouno soupo    72
Lous caoulets èron touts tourrats.
— Lous lapis, sadigouy, l’ous an pas touts mintjats.
— Lous lapis ! qu’en respoun, y’a jours que n’an pa mè.
Y aouè plan aoutes cots un vieil tros de plapè        76
Oun se tiraouon de la ploujo,
Mè en de basti lou courtil de la troujo,
Cameto l’aoute estiou que l’a tout desmoulit.
En aquet mot damourey tout saisit.                    80
— Coumen y a pas lapis açi, a Tartaret,
E jou que souy bengut esprès dan lou huret.
— Qu’ètz bengut hureta, samedigout Marieto,
Aco qu’es un tour de Cameto,                                84
Quin mentur, embita las gens a hureta
A Tartaret. Oh ! n’an pas fenit de ploura.
E arize, arize petit
D’en beze aqui tout interdit.                                88
En mèmo tems s’aprocho en d’ajuilla las soupos,
Jou me lèoui en den recula,
E baqui qu’en me rebira
L’y fouti, sans at voule ha,                                    92
Un gran cot de cat dens las poupos.
Mès Marieto se troublèt pas.
.........................................................………………………
Caou etze dise qu’aouan d’aoue espousat Cameto
Marieto qu’aouè mey d’un cot                                96
Sans bachèt e sans palanqueto
Passat l’ariou de Tocomot.
Sou pai qu’èro estat cousinè
L’y aouè dechat en heretatje,                            100
Un bèt bourit dens lou coursatje
E per roustit un bèt darè.
Tabne de Hious a St-Cerici,
Renoumado per sa balou,                                    104
Qu’aouè rendut mey d’un servici
Sans jamais pèrde la calou.
Tanben sans se facha que countèt couyounnados ;
Caouè counechut tout Nerat                                108
Oun aouè passat dètz mezados,
Gouyo a l’entrepot de tabat.
Me racountèt un tat d’histouèros.
Jou que la dechey debisa                                        112
Lou tems passèt en pegniquèros
E soun home tournaouo pas.
Mijour sonèt, pas de Cameto,
Mijour e miey parechcout pas,                               116
Tant pis per et, sadits Marieto
Qu’es uno oro que baou trempa.
.........................................................………………………
Que dinnèn cap a cap, mintjèn bièn d’apetit
Qu’enze sadourèn de coufit.                                120
Beoun quaouques bèts cots, trinquèn, tournèn trinqua :
A la santado de Marieto
Trinquèn a Tartaret, e trinquèn a Cameto.
En mintja lo dessert qu’en toumbey caoucoumet    124
E tout en at serca touquey un gros moulet.
Mè Marieto tout en chiscla
Serbiscout lou cafè ; calout tourna trinqua
E per fini d’enz’alluca                                            128
Nous baqui en trèn de dansa la polka.
....................................................................
Quan marchon d’aquet pas, a mens d’esta un piot
Soun solides toujtjour d’arriba en quaouque lot,
Couma diouotz pensa, que la tenguey coutado,    132
E hardit, hardit lous poutous.
Un tour de mey qu’es descouado,
Un aoute tour, la tengui pous cujous.
Ma foi labets quoiqu’estousse ouaillardo            136
Marieto qu’aout bèt brama
Dens un darrè tour de polka
Qu’enz’en angoun toumba aou houns de la souillardo.
........................................................................
Qu’aouè sounat per jou l’oro de hureta.            140
......................................................
N’ey pas mey qu’aço atze dize.
Cinq minutos après n’atz pas besoun d’arize
Cinq minutos après, qui pario un escut
Que tout en hureta lou plapè de Marieto        144
Qu’aouey hey Cameto coucut.
........................................................
E aprèts aouje hey lous adious a Marieto
Que m’entourney tout en chioula
E de louen en me rebira                                    148
Deouan la porto de Cameto
Que beygouy Marieto ploura.
..................................................
Dus mes après sur la plaço dou blat
Que troubey Cameto a Nerat.                            152
— E be ! saditz, a Tartaret
Quan bos tourna dan lou huret ?
Marieto m’a plan dit, qu’un jour èros bengut,
Podos creze qu’ey arrigut.                                    156
Anen m’en bouillez pas, tourno d’un cot de pè,
Qu’ey tourna basti lo plapè.
........................................................
Escouto, l’y digouy, qui aoue lapis ou nou
M’a atrapat un cot, qu’es prou,                            160
Moun huret qu’aymo la calou.
...............................................................
Mès lou dimeche aprèts baqui que moun Cameto
Que me tournèt serca, qu’aouè tuat lou por.
— Quan sere pas, digout, que pramo de Marieto    164
Damoren pas fachats, bouti qu’ey aüt tor
Se bengos pas qu’et pani la casqueto.
E qu’en calout segui per damoura d’acor.
........................................................
Dempus labets aou plapè de Cameto                      168
Qu’ey aüt bèt paousa boursos deouan lou traou
Dou diable s’ey pourtat un lapin a l’oustaou.


Moralité

Vous avez beau faire et beau dire
Les maris nous font toujours rire,                        172
Si par hasard on va les visiter
Ils sont toujours chez le meunier.
Et pour le bien de leur moitié
Ils deviennent par habitude                                 176
Des tyrans de sollicitude.
Allez-y peu, ils viendront vous chercher ;
N’y allez plus, ils sont sans pitié.



(Que n'i aurà autas… benlèu)
Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Literatura
commenter cet article
4 août 2008 1 04 /08 /août /2008 11:50
Un sorire enigmatic !

Tennis : acabat ; ciclisme : acabat. Pels afogats d’espòrt, se’n va temps de se preparar per las espròvas dels Jòcs olimpics que se debanan ongan a Beijing. Aqueles Jòcs son estats l’escasença per entendre parlar encara mai de l’Empèri del Mitan. Politològs, sociològs e autres « -lògs » de servici – sens doblidar los istorians egrègis – nos an porgit d’analisis a tengut per nos assabentar sus l’importància d’aqueles Jòcs pels Chineses e far l’exegèsi de lor sorire « enigmatic »  e autras chinesariás ! Economistas e drech-de-l’omistas an fach parièr, cadun dins son domeni : los primièrs per dire que caliá profiechar de l’eveniment per aumentar nòstres escambis comercials e los segonds per dire que ne caliá profiechar per plaidejar en favor de las victimas  del regim, que s’agisca dels Tibetans o dels dissidents chineses. Los organizators chineses dels Jòcs se son trobats mai d’un còp amb un sorire calhat encara mai enigmatic als pòts. O vegèrem pendent la passejada de la flama olimpica, en Euròpa principalament. Foguèron pr’aquò bravament sostenguts pel CIO que quitèt pas de dire que l’« èime olimpic » se deviá pas mesclar a la politica e qu’èra la noblesa de l’espòrt de s’enauçar al dessús de las garrolhas politicianas del dedins o del defòra… Nicolas Ièr, longtemps silenciós, o diguèt clarament quand respondèt a D. Cohn-Bendit al Parlament europèu ; la RealPolitik passa abans las « elucubracions » umanitàrias e los Tibetans son pas de comptar fàcia a la venda de centralas nuclearas. Après l’afar dels sitis de la tela blocats, lo president Hu Jintao diguèt que « los jornalistas poiràn comentar librament las espròvas olimpicas ». Sauvats ! Los mèdias exagonals nos poiràn informar ! Aurián degut far l’Estivada 2008 a Beijing…

Editorial de La Setmana, n°675

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
3 août 2008 7 03 /08 /août /2008 14:27
Aquí un conte de Leopold Dardy ; vasut lo 16 de noveme de 1826 a Agulhon (Òut e Garona), ordenat prèste lo 22 de deceme de 1849, qu'estó vicari a Nerac (Òut e Garona) dinc au 22 de deceme de 1858. Après un periòde cortet a Unet (Òut e Gaarona) , qu'estó nomenat curè de Durança (Òut e Garona) Que i demorè dinc a la soa retirada en 1901 e que moriscó lo 18 de deceme d'aquera annada.
Dardy (Jean-Guillaume-Leopold) que publiquè la soa Anthologie populaire de l'Albret (sud-ouest de l'Agenais ou Gascogne landaise) en occitan e en francés, Agen, J. Michel et Medan, 1891.
Ua edicion navèra qu'estó publicada en 1984 e 1985 : Antologia populara de Labrit / Anthologie populaire de l'Albret (dab un dessenh de cubèrta de Pertuzé) per l'Institut d'estudis occitans d'Òut e Garona. Los libes que's pòden crompar en çò de I.E.O.-I.D.E.C.O. a Pueglaurens.




LA HILHA DEU RÈI E LOS PERSECS

I avè un còp la hilha d'un Rèi que tombét malausa. Los mètges li hasèn pas solatjament ; sas gents comencèn de se dar torns, e de consurtar un devin deus prumèrs.
« Ende la guarir, digot lo devin, cau trobar sheis persecs. »
Èran entà Nadau e lavetz los persecs pindòlan pas mèi suus perseguèrs. Lo Rèi lavetz hit publiar que lo que li porteré sheis persecs se marideré damb la princessa.
I avè dens los maines deu Rèi ua veusa damb tres mainatges. Ce digot lo màger :
« Mair, vau véser a la hera de trobar persecs endeu Rèi. »
Se'n va a la hera, crompa persecs. En tot s'entornar tròba ua dama cronta la hont deu camin.
« Que pòrtas, men ? ce li digot la dama.
— Que pòrti, que pòrti, responot lo dròlle mau elevat, pòrti calhaus.
— Calhaus sian, men », ce li digot la dama en tot se revirar.
Lo drollat arriba hardit a soa damb son hatic, estèt bien confús quan vit sheis calhaus en plaça deus persecs dens lo pairòt. Lavetz lo segond volot anar cercar persecs. En trobèt, e s'entornèva esberit quan rencontrèt la dama a la hont.
 « Men, li digot era, que pòrtas en ’queth haudiòt ?
— Cròtas, li responot lo drollat insolent.
— Cròtas sian, men ! »,  li digot era.
Qui estèt confús ? Lo messatgèr quan sa mair trobèt lo pairòt tot embotumat de cròtas.
Lavetz lo coa-nis volot anar cercar persecs. En trobèt ; e coma s’entornèva hit rencontra de la dama sus la hont.
« Men, li digot era, que pòrtas aquí ?
— Persecs, Madama, ce li responot lo drollet ; a vòste servici se n’atz idèa.
— Persecs sian, men, digot era, t’arremercii, tu qu’ès valent. »
Lo Rèi content deus persecs, regretèt sa paraula quan vit lo drollat escansarit e peliu.
« Men, ce li digot, ès bien mendre ende te recaptar : te vau dar ua bona placa : me guarderàs un ligòt de lapins deus hurutgèrs e me haràs compte deu capitau sans n’escartar nat cap.
— ’Sagerèi, Mossur »,  digot lo praube messatgèr.
’Fèctivament, li dèn en gasalha un ligòt de cent lapins dens un carreton ; mès austanlèu que’us denvièt s'estugèn tots ; poscot pas joïr de nat. Se desolèva lo praube dròlle ; pensèva a se deishar morir de chagrin. Lavetz trobèt aquí la dama deu camin.
« E qué as donc, men ? »,  ce li digot era.
Li conta son malur.
« Cara-te, pegòt, li digot la dama, plores pas mèi ; te vau dar un shiulèt, quan voudràs barrar, n'auràs pas ende joïr de ton ligòt qu’a shiular tres còps coma aquò : giu, giu, giu e los lapins te seguiràn coma canhòts. »
Lo messatgèr shiulèt, austanlèu aqueths lapins tots au truc s’apilèn amassa a l'entorn deu dròlle que’us alempièva damb las mans coma gatòts, e d'eths-mèmas sautèn dins lo carreton. Susprés de non poder pas encurpar lo mainatge lo Rèi hit escanar quauque lapin : totjom lo compte se trobèt au capitau.
Lo Rèi avejat digot au drollet :
« T’èi promés ma hilha, pichon : mès se t’agrada d'aver fortuna, òr e argenteria te’n balherèi en per de la princessa.
— Guardatz-vos la princessa, responot lo gojatot esberit, e datz-me bens, escuts e maines. »


(que n'i aurà autes… benlèu !)
Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Literatura
commenter cet article
2 août 2008 6 02 /08 /août /2008 01:00
Un festenal d’escondons ?

La setmana passada, i aguèt un eveniment fòrça important pels païses d’òc mas tanben important dins la vida culturala exagonala.
Benlèu avètz pas entendut parlar de l’Estivada 2008 – quatrena biennala de las culturas dels païses d’òc –  de Rodés (Avairon). E cal notar que, entre doas biennalas, i a pr’aquò un festenal qu’amassa gaireben autant de monde coma per la biennala.
Ongan, aquela fèsta ramosèt encara mai de monde – mai de quaranta mila de segur – que las annadas d’abans dins un ambient coma se’n vei pas gaire enlòc mai e amb una particularitat granda : totes los espectacles, conferéncias, etc. son a gratis ! Sonque las « neurituds terrestras » son a pagar e es un plaser de poder descobrir la cosina de l’endrech siá a l’estivada siá dins los restaurants de Rodés.
E òc, a gratis ! En aquel temps de caréncia, es quicòm de notar.
Se los Occitans se fan un plaser de i anar, i a pas sonque eles ; las gents venon d’un pauc pertot e fan lo vai e vèni pendent tota la setmana del matin al ser ; lo qu’ensajariá de o veire tot o poiriá pas, aguèsse quitament lo don d’ubiquitat.
La gratuitat es una causa mas vòl pas dire que tot aquò còsta pas res. Es aquí lo « miracle » ! : Las regions qu’an la lenga d’òc en partatge pagan la venguda dels artistas e dels conferencièrs, etc. E de regions, aquò ne fa : Aquitània, Auvernhe, Lemosin, Lengadòc-Rosselhon, Miègjorn-Pirenèus, Provença-Còsta d’Azur, Ròse-Aups sens doblidar las valadas occitanas d’Itàlia e la Val d’Aran (Espanha). Aqueras doas darrièras regions an, mai que las autras benlèu, la consciéncia de lor occitanitat, en particular pr’amor que lor especificitat occitana es reconeguda per Roma (e la region de Lombardia) per la primièra e per Madrid (e subretot la generalitat de Catalonha) per la segonda.
Las regions balhan moneda mas tanben mantun conselh general et mantuna municipalitat per qu’aquesta fèsta siá una capitada.
Los organizators fan un trabalh formidable per ramosar totas aquelas gents. I a pr’aquò quicòm que me tafura : levat los mèdias locals dins las paginas localas, ges de mèdium nacional n’a anonciat abans o parlat pendent o balhat un resson après d’una manifestacion que recampa milierats de monde …
Mas devi èsser una lenga de sèrp e deu èsser la fauta als organizators qu’an planhut los sagèls per enviar l’informacion o alara los corrièrs que se son perduts. Si que non, pensatz ben que nòstres mèdias nacionals se serián fach un plaser de promòure aquel festenal, tot entièr consacrat a la lenga e a la cultura d’òc !


Cronica occitana pareguda dins
Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne
e La Dépêche du Midi (Lot-et-Garonne)
lo dimenge 3 d'agost de 2008


Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
28 juillet 2008 1 28 /07 /juillet /2008 09:58
Cadun sas crompas !…

« Arren non se ven mas tot que’s crompa, l’aunor e la santetat tanben », que cantava dejà Jacques Brel… La corrupcion n’es pas ua causa navèra mas que sembla d’estar venguda quaucom de normau dens las relacions qu’entertenguen los « òmes de poder » e los « òmes al poder ». Dens lo domeni civiu, l’afar de l’IUMM (Union de las industrias e deus mestièrs de la metallurgia) qu’es « exemplar » ; Lo son èx-patron Denis Gautier-Sauvagnac qu’es mes en examen – mès n’es pas estat embarrat – pr’amor que la justícia e aimeré de saber a qué an servit los 21 344 691 euros prelevats suus « comptes especiaus » enter 2000 e 2007. Fins ara, l’omerta qu’es estada guaireben complèta de la part deus responsables ancians e En Gautier-Sauvagnac ne denega pas d’aver hèit profitar un sarròt de monde de las liberalitats de l’IUMM. Qu’a gausat declarar pr’aquò au jutge encargat de l’enquèsta : « Aqueths versaments que son estats fachs a de personas hèra aunorablas, ligadas a d’organizacions que hèn partida de la nòsta vita sociau, e ne pensi pas, vertadèrament, que sia de l’interès generau de procedir a un desbalatge complèt ». Aparentament, que’n profitavan – e que comencè plan abans l’an 2000 – partits e òmes politics, sindicats, enfin tota persona qu’acceptava – ça digó D. G.-S. – de « méter de fluiditat dens las relacions sociaus ».
Dens lo domeni politic, Nicolas Ièr – e los son amics – qu’a sabut hèra plan har promessas aus elegits o los miaçar tà que votèssen la reforma constitucionau e que s’i es escadut ! A esquèrra, que disen que Jack Lang votè la reforma contra la promessa d’obténer la carga de « defenseur des droits » – creat per la reforma – inamovible pendent sheis annadas e plan pagat !  Wait and see ! Qu’atz dit « republica bananièra » ?

Editoriau de La Setmana, n°674
Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
21 juillet 2008 1 21 /07 /juillet /2008 19:24
Manòbras presidencialas

Al moment que legiretz aquelas regas, saurem lo resultat de las manòbras eliseanas a prepaus de la modificacion de la Constitution française. La tactica de Nicolas Ièr – qu’a capitada fins ara – es de daissar pas polsar ni sa majoritat ni l’oposicion ; e son pas las qualques voses discordantas que venon trebolar lo jòc. Desempuèi la fondacion de la Vna Republica, la Constitution es estada modificada mantuns còps e quitament se, pels Occitans que sèm, l’annada 1992 foguèt a marcar d’una pèira negra, aquelas modificacions èran pas qu’a dòsis omeopaticas. Aqueste còp pr’aquò, l’entrepresa es autra pr’amor que mai d’un tèrç dels articles de la Constitution an tornats èsser escriches. Se seriá pogut comprendre que deputats e senators aguèsson volgut un pauc de temps per estudiar aquela reforma d’a fons e ne debatre abans de s’amassar en congrès per la decision finala. Ailàs ! la majoritat, menada per J.-F. Copé, impausèt sa vision sens jamai acceptar de l’oposicion – dividida çaquelà e sens tròp de nhac – un emendament important ; foguèron atal abandonats sus la « rasa lana » l’accumulacion dels mandats e autras besucarietas utilas al desvolopament de la vida politica. Tal com es, lo clientelisme, que siá presidencial o pas, contunharà de florir e prosperar.
Me diretz que cal veire lo veire a mitat plen e que nòstras lengas istoricas – « régionales » çò dison – e qualques autras son reconegudas coma part del « patrimòni de França ». J. Chirac, a l’epòca primièr ministre, aviá dejà dich qu’èran « coma los monuments istorics e [que] las nos [caliá] protegir » (sic). Los mai vièlhs se sovenon benlèu de la « reparacion istorica » de Mitterrand ; levat lo fach que se’n parlèt dins l’emicicle, crenti fòrt que serem colhonats un còp de mai !

Editorial de La Setmana, n°673
Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
12 juillet 2008 6 12 /07 /juillet /2008 16:54
Un òme de principis ?

Es ara vengut una sansonha ; Nòstre president, òme de la rompedura (!) es tanben un òme qu’a de principis, brave monde ! Fa totjorn tot çò que ditz o qu’a dich levat quand càmbia d’idèa…
Amb lo complèxe qu’an, a còps, los òmes de petita talha, Nicolas Ièr mòstra una vitalitat qu’es pas de creire. Vòl totjorn èsser al forn e al molin ; los autres son pas que d’incapables ! Seriá estat un bon subjècte per papà Freud e lo psicanalista que l’auriá en analisi seriá pas prèste d’acabar lo trabalh.
Pensàvem que son maridatge amb Carlita, lo tresen dejà, l’auriá apasimat e que l’energia que desplega en public seriá emplegada d’un biais melhor dins l’intimitat del cople. Mas es pas lo cas e, cada jorn, l’òme dels « cinc o sièis cervèls plan organizats », convida micros e camèras per far assaber al monde de França e del defòra tot çò que son cervèl a pogut somiar.
Pr’aquò, la rompedura sembla d’aver trobat sos limits quand tòca als principis de realitat o mai exactament als principis de la realpolitik. L’exemple mai recent es sa preséncia o non-preséncia a l’inauguracion dels Jòcs olimpics que se van tenir a Beijing lo mes que ven. Totes, avèm seguit las trebolacions de la flama olimpica en Gran Bretanha e en çò nòstre en causa de la politica chinesa a Tibet ; e, totes, avèm notat a l’epòca lo silenci embarrassat del logatari de l’Elisèu quand las associacions dels dreches de l’Òme demandavan lo boicòt de China e aplaudissián a la demarcha del conse de París que faguèt del dalai-lama un ciutadan d’onor de la vila.
La setmana passada, al rescontre del G7 – (+1) –
Nicolas Ièr anoncièt que seriá present per l’inauguracion dels Jòcs de Beijing, çò qu’estonèt pas degun levat qualques pegòts qu’avián gardat encara qualques illusions sus son coratge politic quand s’agís de politica internacionala. Sa « demission » fàcia a Beijing empachèt pas lo govèrn d'aqueste país de perseguir son cantatge en fasent saber que volián pas que lo president francés rescontrèsse lo Dalai-Lama… Nòstre coratjós president diguèt qu’èra pas a China a portar un  jutjament sus las relacions de França amb qui que siá… Còp de menton !
Avèm totas las rasons de pensar que la « morala » de
Nicolas Ièr plegarà un còp de mai…

Cronica occitana
Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne
dimenge lo 13 de julhet de 2008
Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
10 juillet 2008 4 10 /07 /juillet /2008 23:28
Asili politic !

Lo 2 de julhet, la navèra que hasó lo torn deu monde : après guaireben sèt annadas de captivitat dens la sèuva amazoniana, Ingrid Betancourt que venguèva d’estar desliurada dab quatòrze autes ostages de las Farc. Los programas qu’estón interromputs tà que las gents poscossen seguir aqueste eveniment en dirècte, eveniment qui consacrava la victòria de la politica de fermetat deu president colombian Uribe cap a las Farc sus la de conciliacion e de discussions preconaizada per França. Qui pòt díser, subertot a nòste, que n’estó pas esmavut en véder Ingrid Betancourt – vestida de militar – e los sons companhs de captivitat ? B’èram urós d’aquera eishida favorabla a maugrat que las Farc deténian enqüèra un sarròt de presonèrs – d’aubuns desempuish un detzenat d’annadas – qui viven dens condicions dificilas. Qu’es çò qu’expliquè Ingrid Betancourt au cors de la conferéncia premsa qui tengó tanlèu arribada a la basa militara a Bogotà. Los comentators francés qu’èran tots impressionats per la soa energia mès soi estat escandalizat que d’aubuns pr’aquò la trobèssen un pauc « illuminada » pr’amor de las soas referéncias a Dieu e a la Verge. Tà qué l’i har repròchi d’ua fe que l’a permetut de subervíver ? L’actitud deu nòste president, per un còp, qu’es estada digna e n’a pas hèit deu « sarkozy » ! Ua question totun que demòra pausada. Nicolas Ièr qu’a dit mantuns còps que França acceptaré los « repentits » de las Farc suu son territòri a la condicion qu’abandonèssen tota luta armada e tota politica. Ne digó pas de non quand lo president Uribe li tornè demandar. Mitterrand qu’avèva hèit la medisha promessa a membres de las brigate rosse italianas e lo govèrn de dreta reneguè la soa paraula ! L’asili politic que seré a geometria variabla
?

Editoriau de La Setmana n°671
Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
3 juillet 2008 4 03 /07 /juillet /2008 09:00
Suzanne Citron qu'es ua istoriana de las seriosas qui pensa, dab rason, que la « França etèrna » n'es pas autant etèrna qu'aquò. Sa reaccion (corrièr deus legidors) a la publicacion dab Le Monde – qui se vòu un jornau de referéncia ! – d'ua istòria (sic) mei que tradicionau qu'es interessanta.

L'histoire de France « en plus du “Monde” » ?


Deux pleines pages du Monde, du 7 juin m'invitent à « redécouvrir 2000 ans d'histoire de France ». Sur la frise qui récapitule les grandes dates (…), j'aperçois tous les personnages qui, avant 1939, jalonnaient effectivement le parcours du Petit Lavisse de ma très lointaine enfance.
En cet an de grâce 2008, l'histoire que me propose mon quotidien préféré est strictement conforme au manuel phare de la IIIe République. Je « redécouvre » en effet les repères inchangés d'une histoire scolaire vieille de plus de cent ans, et dont les objectifs proclamés étaient d'unifier et d'assimiler les petits Français de métropole, des îles et de l'empire (colonial), quelles que soient leur origine et la couleur de leur peau. Je retrouve dans cette frise cette vision unique et linéraire du passé (…).
Baptême de Clovis, Charles Martel, Bouvines, Du Guesclin, Marignan, Austerlitz ne surprennent en rien  l'ancienne élève de l'école républicaine des années 1930.
En revanche, dite de la sorte, cette « histoire » a de quoi choquer la fidèle lectrice du Monde qui, depuis des décennies, a suivi, à travers son quotidien préféré, événements et commémorations. N'a-t-on pas commémoré, en 1971, le centenaire de la Commune, en 1985 le tricentenaire de la révocation de l'édit de Nantes, débattu en 1996 autour de l'exploitation du baptême de Clovis (…).
Pas de Vichy dans les dates repères proposées sur la frise cadeau. Point de guerre d'Algérie, ni de colonisation, ni de décolonisation. Pas le moindrre signe d'existence des Antilles. Pas de présence juive dans l'hsitoire, sauf mention du « J'accuse…! » de Zola ? J'avoue donc être choquée per cette caution du Monde à l'égard d'une histoire qui ignore la totalité des débats des chercheurs de ces dernières années et nie de fait les passés multiples d'un très grand nombre de Françaises et de Français d'aujourd'hui.

Suzanne Citron, historienne Paris
Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article

Presentacion

  • : Le blog de Andriu de Gavaudan
  • Le blog de Andriu de Gavaudan
  • : Actualitat en lenga occitana Lenga e cultura occitanas (occitan ancian e modèrne)
  • Contact

Recèrca