Overblog Suivre ce blog
Administration Créer mon blog
15 janvier 2008 2 15 /01 /janvier /2008 14:59
Me fau un plaser de far seguir aquel messatge del Joan-Loís Cortial que promòu la lenga amb un afogament extraordinari…

Association CULTURES MUSICALES
12290 Le Vibal
Tél 05 65 46 81 08
jlcortial@voila.fr


Bonjorn a totes e una plan bona annada.

Aquí de novèlas de : « CRIDALS, revòltas en país d'òc ».
« CRIDALS »… qu'es aquò ? Es un espectacle de cançons occitanas.
Foguèt la creacion oficiala del festival de l'Estivada de Rodés. E coneguèt un grand succés per sa creacion, lo dissabte 21 de julhet de 2007, que la « sala fin'amor » del festival ne veniá tròp pichona tant i aviá de mond ! undefined
CRIDALS es tanben un conte musical. Sus scèna, conti l'istòria d'una femna o d'una filha, testimòni d'un escat de revòtas en país d'òc. Atal dins d'a la Crosada contra los Catars entrò la novèla cançon occitana de las annadas 1970, en passant per la revòlta dels Croquants del Vilafrancat, dels Camisards de las Cevenas, 1907, puèi la Resisténcia a la « pèsta bruna », finissèm amb una valsa laugièra qu'evòca la revindicacion d'aquela debuta de sègle XXI, per una lenga plan viva.
ROSALINA, la cantaira de l'ex grop « FAI LUM » prèsta sa votz a aquela femna o filha que viu aqueles moments de nòstra Istòria. Es acompanhada pels sèt musicians e cantaires de la tropa de « CRIDALS ».

Ai escrich aquel espectacle coma un vertadièr « CRIDAL » de fièrtat. Uèi que sèm a la debuta del sègle XXI, e qu'un escat de joves prenon consciéncia de la dingitat de nòtra lenga, me pareis important de revindicar plan fòrt l'Istòria occitana vertadièra. DSC-0074.JPG
Ai causit d'o dire en cançons. L'idèa vos agrada ? Alara, se nos volètz sosténer … nos faretz plaser en nos venguent veire. E se l'espectacle vos agrada, puèi… seretz nòstres ambassadors : lo « boca a aurelha » es encara la melhora « pub ».

(Las fòtos son d'Andriu de Gavaudan
valent a dire de ieu !)


Aquí las datas :

vendredi 29 février    Villefranche de Rouergue    21 h 00    Théâtre
samedi 8 mars            Rodez                                  20 h 30    MJC
vendredi 14 mars        Saint Affrique                    20 h 30    Salle des fêtes
samedi 5 avril            Decazeville                         20 h 30    Salle Yves Roques

A lèu
Joan-Loís CORTIAL

Per ne saber mai sus l'estivada a venir, anatz sul siti…
http://www.estivada-rodez.com/
Repost 0
15 janvier 2008 2 15 /01 /janvier /2008 10:14
Estivada de Rodés (Avairon)

En despièch de l'omerta que sembla tocar los mèdias exagonals – levat los jornals locals – l'Estivada se pòrta plan e deu èsser la manifestacion màger d'Occitània autan per la freqauentacion coma per la qualitat e lo nombre dels artistas, comedians, escrivans, etc.
Haut o baish – coma dison en Gasconha – son entre quaranta e cinquanta mila los que venon a l'Estivada per descobrir un pauc de çò qu'es la cultura occitana…
Ongan, l'Estivada se debanarà del 21 de julhet al 26 de julhet… Notatz las datas dins vòsta agenda e portatz-vos, de quora en quora, sul siti de l'Estivada :
                                http://www.estivada-rodez.com/
Vos empacha pas pr'aquò d'anar veire los cantaires a d'autres periòdes de l'annada o de legir qualque bon libre en lenga occitana o tanben – es pas interdich ! – d'abonar vòstres dròlles a Papagai o a Plumalhon e de vos abonar a La Setmana, lo sol setmanèr d'informacions en occitan.
                                http://www.vistedit.com

Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Vida vidanta
commenter cet article
11 janvier 2008 5 11 /01 /janvier /2008 20:43
Que vse prepausi de legir Capvath la lana, lo sol libe de poèmas qu'escrivó Emmanuel Delbosquet (=Delbousquet en francés), damb l'estampèl de Perbòsc.
Qu'èi servat la grafia de Perbòsc per l'estampèl mès qu'èi mes los poèmas dens la grafia classica – grafia emplegada gaireben per tots au jorn de uèi..




ESTAMPÊL


ONT PERBÒSC PARLA
E MAI-QUE-MAI FA PARLAR

L’AUTOR
DE « CAPVATH LA LANA » 

        C’est en toi que le ciel de ton grand pays vibre
        Et ton cœur en entier s’est empli de ses voix.

                    Emmanuel Delbousquet
                    Le Chant de la Race




Sus un puèg de Las Landas subrondant coma una iscla dels grands orizons d’abets : Sòs [Òut e Garona]. Cap a-n-aquela antica ciutat anirà, dins l’avenir, la remembransa dels òmes del terraire que, conscients dels destins de lor raça, poiràn jamai s’empachar de pensar al trobaire que melhor que cap plus l’a pintrada, evocada, arborada en plen lum, en plena vertat tot al còp passionadament e serenament lirica :

Devant les grands plateaux de bruyère et de brande
Et les forêts de pins éternellement verts,
Sur ton rocher abrupt tu domines la Lande
Et telle que jadis tu dominais la Mer !
……………………………………………………
Antique Sos qui ne sais plus te souvenir !
Ton nom s’est effacé des pages de l’histoire.
……………………………………………………
Tes fils ont méprisé la langue de leurs pères
Et nul ne se souvient d’héroïques aïeux,
Mais dans mon cœur revit, en face de la terre,
Le double culte de la race et de ses dieux.
…………………………………………………..

S’es vertat qu’un trobaire se manifèsta e se revèla plenament que dins sa lenga mairala, — e cèrtas atal pensaba Delbosquet quand m’escriviá, sus un exemplari del Chant de la Race : « ces vers francimans, en attendant mes poèmes en langue d’Oc », — s’es vertat que « adoptar una autra lenga, pensar dins una lenga estrangèra, acò’s cambiar d’ama, morir a son pròpre engen », a ! coma es de deplorar que la mòrt age dalhat sus sas primas mosadas lo poderós obrier que veniá d’entreprendre, de tota son ama, son òbra veritabla, l’òbra maja qu’aviam lo drech d’esperar d’el !

…Que vòi dens la lenga mairana
Cantar peus aulhèrs e peus boèrs de la lana,
Lo gran país deu sable en bon parlar roman.

Aquí çò que soscava, aquí çò que disiá dins un de sos sonets occitans lo cantaire que, mens de tres ans aprèp, tombava sus la rega. Los màgers trobaires de la tèrra d’Òc sabon qu’amb aquel trobaire mòrt a 35 ans moriá l’esper segur d’una bèla segada.
En art, ont la personalitat es gaireben tot, l’òbra inacabada n’es jamai complida per un autre : la mòrt de l’obrièr causa donc plan una pèrda irreparabla. Sus tèrra, ont varalhan qu’una pausa tant de vanas amors e de vanas dolors, çò qu’es mai de plànger e de plorar, aquò’s la granda òbra qu’anava espelir al solelh dels sègles e que, per malastre, s’es avalida a jamai la lausa del cròs.

« Manuèu deu Bosquet » : atal  es signat lo mandadís (datat de « Sos-en-Albret », lo 12 de junh 1908) de mon exemplari de Miguette de Cante-Cigale. Es a-n-aquel moment, — un an abans sa mòrt, — que lo bèl romancièr de la Landa aviá fermament resolvut de tenir la promessa facha en me mandant son Chant de la Race.
A la mèma tempora, m’escriviá una longa letra qu’enclaus un brave pauc de sa pensada : es per aquò qu’èstar plan de ne citar aicí qualques passatges ont Delbosquet escapola sens se’n trachar un tròç de son testament felibrenc :


Sos, ce vendredi [fin de mai, ou juin 1908]

Ah ! mon bien cher ami, que j’aime votre lettre pour tout le bien qu’elle me fait ! Je l’ai trouvée — parmi d’autres — au retour d’une journée entièrement passée dans ma propriété d’Espagne, où je suis allé me griser d’air pur après les longues semaines de travail et les fastidieuses corvées « d’épreuves et d’envois ».
………………………………………………….

D’hésitations ? — au sens où vous paraissez l’entendre — je n’en ai jamais eu.
La terro d’Oc publiait de moi, il y a quinze ans, un sonnet gascon, et si, à cette époque déjà lointaine, je n’ai pas continué « dans ce sens », c’est que :
1° ma culture française m’obligeant à penser en français, je ne voulais pas m’exposer à ne donner que des traductions… ;
2° je ne voulais marcher qu’à coup sûr dans une voie bien difficile et ne m’y engager qu’après avoir mérité par ailleurs l’attention d’un public assez nombreux et lettré. A cette heure, après dix ans de vie quasi rurale, durant lesquels j’ai assez parlé mon dialecte pour pouvoir penser en gascon, — à cette heure, après avoir, par des lectures, le jeu incessant du thème et de la version oraux, reforgé ma langue, j’ose annoncer un livre écrit, non pas en roman, non pas en patois, mais dans un dialecte dont tous les mots sont naturellement choisis parmi les plus purs, les plus pittoresques, les plus usités aussi dans les pays du sud de la Garonne, — et je suis certain d’être compris par les Béarnais, les Médocains, aussi bien que par les gens de notre région du Marsan, du Gabardan et de l’Albret.
………………………………………………….
Je n’ai employé que les mots dont je me sers usuellement avec nos paysans, certains de mes amis — et ma bonne vieille aïeule maternelle, qui les prononce plus volontiers que les mots francimans. Seulement, après avoir hésité entre l’
e et l’o final (qui voisinent ici), j’ai opté pour l’a, encore en usage dans quelques coins de l’Armagnac et des Pyrénées. L’a me semble donner plus de noblesse au mot. L’a est plus féminin que l’o et son seul aspect donnera une certaine unité à ce dialecte que je voudrais avoir l’honneur de fixer en empruntant à tous nos dialectes de Gascogne, comme je vous l’ai dit plus haut, leurs mots les plus purs ou les plus beaux.
…………………………………………………….

Aquela letra, que pòrta pas de data, es datada d’esperela, coma los grands trabalhs del campèstre, per aqueste passatge de la fin : « J’ai un article à faire — et d’autres lettres — et une prairie à faire faucher. » Mens d’un an aprèp, Manuëu dou Bousquet èra capelat de tèrra dins lo cementèri de Sòs.
Es a Sòs, ont es nascut e ont es mòrt, qu’a passat la maja part de sas dètz primièras e de sas quinze darrièras annadas ; entremièg doas pontannadas, i a lo temps de sos estùdis, faches mai-que-mai a Toloza, e de son aprendissatge literari.
Es a l’ombra de la bazilica romana de Sant-Sarnin, dins un vièlh ostal alandant sas fenèstras sus un òrt ont de trelhas, de roziers e de lauriers verdejan o rosejan per dessús las parets qu’a rimat sos primiers bordons : En les Landes (1892) ; mas es al ostal de Sòs qu’an espelit : Le Mazereilh (1901), Margot (1903), l’Ecarteur (1904), le Chant de la Race (1908), Miguete de Cante-Cigale (1908).
Pauc aprèp son maridatge (1895), volguèt tornar-mai s’acampestrar dins sas landas natalas. De quand en quand, rarament, fasiá una escorreguda à Toloza, ont aviá de fidèls amics, mas ont repairava gaire ; jamai quitèt sons pinhadàs per anar demorar longa pausa endacòm mai, — e jamai friutèt d’anar veire Paris.
Delbosquet aimava Toloza ; a belament pintrat son flum, sos píbols, sos òrts, tota son encantadura de las suaudas albas e dels luscres emporporats :

O Ville pourpre !…
O Ville glorieuse !…
Tu m’as donné le rêve ardent et nostalgique ;
Tes femmes ont l’orgueil de notre acte antique
Et tes lauriers en fleur l’odeur des cheveux bruns.

Mas dira dins d’autres poèmas :

Dans cette ville aux briques d’or, sous l’azur tiède,
Le long du fleuve et des jardins de lauriers noir,
Le nostalgique amour du ciel natal m’obsède
Que laisse aux cœurs déçus le long soleil du soir.

Je revois, par delà les couchants magnifiques,
La Lande aux horizons déserts comme les cieux
Et ses sombres forêts de pins hiératiques
Dont la tristesse a mis un rêve dans mes yeux.
………………………………………………………..

Ainsi mon cœur épris d’un unique voyage
Evoque, chaque soir, à la mort du soleil,
Une rase bruyère où, sur un marécage,
Entre les troncs des pins, luit un éclat vermeil…
………………………………………………………..

Me voici revenu au triste et beau pays
De bruyères, de pins, et de champs de maïs,
Et de forêts de surriers blancs aux grands troncs rouges,
Où les brebis, parmi le sable de la route,
Broutent les thyms en fleur et vont, pendant des lieues,
Sur des plateaux déserts de lande rose et bleue…

Aquel amorós passionat de sa tèrra mairala se remembrava coralament de son origina carcinòla. Es çò qu’a dich dins son sonet Lous Aujols, e a escrich, dins una nòta publicada per l’Anthologie des Poètes du Midi :

« Mon père est issu d’une vieille famille du Bas-Quercy : les de Fénelous, dont une branche fut, en 1848, appelée de Fénelous du Bousquet, ou plutôt, en dialecte quercinois : Delbousquet, du nom de sa propriété. Mon grand-père paternel garda ce nom seul, après l’avoir accolé à celui de Fénelous. Ma mère est de souche mi-paysanne, mi-bourgeoise du pays landais ».

Tot çò que podèm apondre an aquela nòta, es que los aujòls pairals de Delbousquet an viscut a Parizòt en Roèrgue e apèi a Cailús en Carcin, vilòtas totas vesinas, e que dejà entà 1760, e a córrer d’aquí, mai d’un membre d’aquela familha a quitat lo nom de « Fénelous du Bousquet » o « Fenelous del Bousquet » per gardar lo nom sol de « Delbousquet ».

N’es pas aicí l’endevença de mençonar longament çò qu’es estat apelat « l’Ecole de Toulouse » aquela aplegada d’ardits jovents que de 1892 enta 1904 an menant lor bolèga aventurosa e avelana, e que dempèi se son tant escampilhats en sieguent divèrsas aviaduras : los uns se son fòraviats dels camins occitans ; los autres i son demorats fidèls, e mai d’un qu’ai pas besonh de nomar a belament ondrat e parat Toloza, — sens per aquò renonçar al francimand per s’armar de la « pluma aguda » que recomandaba Pèire de Garròs

        Per l’hono deu pays sostengue
           
E per sa dignitat mantengue ;

d’autres, ambe Delbosquet, tombats en plena jovensa, trèvan las alleguedas dels Aliscamps. Al temps ont trecolava lo sècle passat, ont albejava lo que vivèm, qualques-uns d’aquels jovents an dubèrt lo tal d’una novèla arada, an luchat per aquels pensaments de decentralizacion, de regionalisme que se son dempèi tant espandits al solelh. Essais des Jeunes, — l’Effort, — le Midi fédéral, — Le Revue provinciale : estapas del camin que menèt los melhors — e entre totes Delbosquet — à l’ombra del cloquier, al còr de la tèrra patriala, al Felibrige, a l’occitanisme integral.

Delbosquet felibre, Delbosquet trobaire occitan : ailàs ! aquels mots evòcan una òbra longament soscada e cogitada — e arropida per la mòrt, una prima sèga anonçant vanament curbizons e sègas avenencas.
Es al temps del Midi fédéral e de la Revue provinciale que Delbosquet se mesclèt als acamps felibrencs e se reconesquèt pauc a pauc ciutadan del Empèri del Solelh — « sentiguèt al fons de son còr s’arborar las remembranças que restacan l’òme, per totas sas tilhas, à la tèrra ont es nascut, ont trabalha e sosca ». Aquí-lo paraire ardent de sa lenga mairala, retrobada suls pòts dels pacans e dins las òbras dels mèstres occitans. Escotatz, per tròces mòses, çò que ne ditz :

« Biffons d’abord le mot patois, tout à fait impropre (en ce qui concerne nos dialectes du Midi à peine altérés : Gascon, Languedocien, Catalan, Provençal), et protestons… contre l’ignorance de certains journalistes parisiens qui croient que notre langue d’Oc est une langue morte, une langue aux fleurs séchées, qui ne renaîtront plus… Ce n’est point l’heure encore de « classer pieusement dans un grand herbier national » une langue qui vit, puisque huit millions de Français la parlent — et puisqu’elle a produit des œuvres admirables… Il faut apprendre aux enfants à ne pas rougir d’elle, — et dès qu’ils auront ouvert un seul livre dont le texte sera gascon et la traduction française, dès qu’ils auront écrit une seule ligne composée de mots de cette langue qu’ils n’osent plus à cette heure que parler tout bas, loin du Maître d’École, le grand pas sera fait, le seul qui importe, le seul qui coûte. Le champ de l’intelligence du peuple Méridional sera élargi considérablement… Il n’est pas, à cette heure, un seul épicier dans l’aisance qui ne rougisse d’entendre son fils « parler patois ». J’ai vu de ces gens reprendre vertement leur enfant coupable de s’exprimer en excellent gascon et l’obliger à construire péniblement une phrase de français, d’ailleurs incorrecte, — et cela parce que l’on n’apprend pas (à l’École) à traduire les mots de l’une dans l’autre langue et que les enfants ignorent leur correspondance et leur valeur. Si les dialectes disparaissaient, nos Méridionaux peu lettrés ne parleraient qu’un français altéré de plus en plus, une sorte d’argot sans nom. Pendant un siècle peut-être, ces dialectes écouleraient « leurs infiltrations » dans la langue française, en altéreraient le sens, et c’est alors, alors seulement, que le peuple parlerait un « patois » fait des déjections de la vieille langue d’Oc et de toutes les impuretés de la nouvelle. Je n’en veux pour preuve que les pays suburbains et ceux, nombreux dans le Nord, l’Est, l’Ouest et le Centre de la France, où les dialectes régionaux ont disparu. Dans le Midi, nos paysans et demi-paysans usent tour à tour d’un français à peu près correct et du parler local, — à côté duquel le langage d’un Berrichon ou d’un Champenois, de même classe sociale, n’est qu’une sorte d’argot sans saveur. Et la même observation peut être faite au sujet de la classe dite supérieure dans les mêmes pays. Les bilingues s’expriment avec plus d’aisance et de correction. Car le meilleur moyen de conserver au français sa pureté, c’est de laisser vivre, à côté, une langue assez différente pour qu’aucun mélange direct ne se produise, une langue assez riche pour se suffire à elle-même et vivre de sa vie propre. C’est par amour pour le dialecte maternel que je parle dans mon pays de Gaascogne, autant que par respect pour la langue de Ronsard, de Racine et d’Anatole France, que je dis cela. J’ai toujours eu le double culte de ces langues qui se complètent l’une l’autre, comme la Gascogne complète l’harmonieux groupement des Provinces françaises… »

Delbosquet aviá dich, dins son Ode à Mistral :

Je n’ai pas oublié ma langue maternelle,
Ô Maître dont la gloire a lauré le haut front.
Dans ma lande d’Albret aux forêts éternelles,
Les bouviers m’ont appris la natale chanson.

Et mon cœur, à jamais fidèle à cette terre,
Où je puise le rêve avec le souvenir,
Est rempli de l’orgueil d’y vivre, solitaire,
Jusqu’à l’heure où les Dieux diront : il faut mourir !
……………………………………………………
Mais, hélàs ! si mon cœur ardent et nostalgique
Ne sait plus dans sa langue exhaler sa douleur,
Il porte en lui le deuil de notre gloire antique,
L’impérissable amour de ce passé qui meurt !

Quals poèmas auriá congrelhats dins sa lenga lo grand trobaire del Chant de la Race ? De segur, de poèmas mai bèls encara : aquí çò que sabiá dins lo trefons de son èime e de son còr ; aquí sens manca un dels pensaments qu’asorniguèron d’amaror los darriers jorns de sa vida.
Lors fidèls amics del trobaire an arremozat tot çò qu’an poscut d’aquela òbra à pron pena començada qu’anonçava atal :

E que bau, cambian-me d’aret couma lous bouès,
Laura dret e pregound mas nauèras arrègas.

Tala qu’es, avèm volgut salvar aquela obreta del desbrembier ; aquest libret es lo relicàri que servarà la remembrança del felibre de Capbat la Lana ?
Publicam aquelas tròbas sens i cambiar res. Obra escapolada, non acabada, ni per lo fons ni subretot per la fòrma. Lo vocabulàri coma la grafia son encara trastejants, mal segurs ; mas l’escrivan es fermament aviat sul bon camin. I a de consonas finalas que son quora supremidas, quora mantengudas o restauradas : l’autor escriu bor e bord, blan e blanc, parla e parlar, pregoun e pregound, etc. Avèm respectat aquels mescòrdis grafics, e duscas à la curioza irregularitat (volguda o non) d’aquel mannat bordon de 11 pèds que non sèm gardats d’alongar d’una sillaba :

Que verdejan, que blanquejan los grans cams.

E ara, qual perseguirà l’òbra entamenada per l’autor de Capbat la Lana ?… Aquí qu’ai vist una estèla novèla espelissenta al cèl felibrenc, e m’agrada majament de la saludar en escrivent aicí aquestes bordonets francs e gais, fresques e clars coma un cant de benarric sus sa branca :

Au païs de moun pay,
Y a ta beroyas lanas !
L’anhesta, las abranas
Lourissen dens u ray…

                        Antonin PERBÒSC
                    Montalban, 22 de Julhet 1924.
 
Que seré ua bona causa, a còps, que los que se proclaman « escrivan d'expression occitana » e se pausèssen la medisha question o avossen las medishas esitacions tà escríver en occitan que sia de Gasconha o d'endacòm mei !

Aquí qu'atz los poèmas de

Capvath la Lana

A PROSPER ESTIEU

Be, dinc’ adara s’èi escriut en franciman
Prosa e versets, que vòi, dens la lenga mairana,
Cantar, peus aulhèrs e peus boèrs de la lana,
Lo gran país deu sable en bon parlar roman.

Que dirèi la planhença eternala e la grana   
Estenuda d’aqueras pièdas qu’aimi tant
Quan lo sorelh devara entau cèu arrajant
Las carras d’aur dens lo desert sablut d’abrana.

Deus bòscs e tostemps verds suu nòste cèu tan doç,
Lo herum qu’es montat dens mon còr pietadós,
Dab l’audor de la hlor deus pins e de las sègas.

E que vau, cambiant-me d’aret coma los boèrs  
En tot cantar los cants d’auts còps a hauta voès,
Laurar dret e pregond mas navèras arrègas…
                                                                                                    Deceme 1906


ESTIEU (Prosper) : (Fendelhas 1860 - Pàmias) Carrièra de regent. Damb l'Antonin Perbòsc, que trabalha a la reforma grafica qui devèva abotir a çò qu'es convengut d'aperar l'« ortografia occitana ». Que dèisha ua òbra abondosa tota marcada per ua preocupacion dicactica.
 
LO LARÈR
                                                    au cornèr

Quan lo vent d’ivèrn shiula a la hrièsta
Qu’aimi de setià’m, lo ser, au cornèr.
Un hòrt tros d’escop, un braçat d’anhèsta
Dab un soc de pin, hèn huec batalhèr.  

Que saunegi ’n chic en tot har bluhetas.   
La hlama que monta au cap deu carmalh.
Heurèr be’m platz mei que lo beròi mai.
Iròlas hasem e parlam hadetas.

Tot anèit en sèra e capvath la lana
Peus horrats espés e ser l’abranon   
Qui capèra enlà tota aquera plana
Lo temps qu’es passat sens paréisher long.

Qu’am hèit pèjuntar tres òras de tira
E los bons chivaus èran suserents.
Lavetz, a l’endret on lo carrei vira,
Los cans an gahat la lèbe peus rens. 

Ser la rasa lana am sonat la mòrt.
Que nse’n som tornats au mens de sheis lègas,
Seguint lo carrei dret com ua règa
E capvath la brana en balhar deu còrn.

Adara, estarit, mès lo còr en hèsta
E lo vente hart, setiat au cornèr,
Qu’aluqui la pipa au huec batalhèr…
Lo vent pòt shiular devath la hrièsta.
                                                Heurèr 1906
 
ENDEU MIQUEU DE CAMELAT
                               Sovenir de las Hèstas d’Eusa

Amic, qu’ès devarat de las toas montanhas
De cap aus frairs gascons, dens l’antica ciutat
Ende cantar l’amor de tas bèras campanhas
An son los gaves blus, Miquèu de Camelat !

As pareishut au miei de la hèsta hlorida :
En te véser, mon còr que n’a trucat tan hòrt
Que’m sentivi tota la carn encalorida
E qu’augivi cridar la to’ cigala d’aur.

Pr’amòr qu’avèi legit, en un ser, ta Belina
Devath un pin quilhat suu doc d’ua colina
An passavan, lavetz, las palomas en vòl, —

Qu’avèi guardat tostemps dens mon arma fiebrosa
La planhença de la cançon tant amorosa
Qu’a sabuda cantar ton praube còr en dòl !
                                                Eusa [Gèrs] — Aost 1904

CAMELAT (Miquèu) : (Arrens 1871 - Tarbas 1962) Qu'es lo gran escrivan modèrne de Gasconha, que son aventura literària veng en contrapunt d'ua existéncia modèsta d'un especèr de vilatge.
En 1893, que veng responssable de l'Armanac patuès de Bigòrra e fonda en 1896, damb lo Simin Palai (= Palay en francés), l'Escòla Gaston Febus (= escolo Gaston Febus). Que bailejarà longtemps la Revista de Biarn (= Bearn) e Gasconha.
A costat de trabalhs pedagogics – Garbas de pròsa (1933) ; Garbas de poèsia ; Literatura gascona de las primèras a uei lo dia –, que s'es escadut au teatre damb Lola (1924) e Gaston Febus (1936). En pròsa, qu'es lo cronicaire de Vita Vitanta (= Bito bitanto), Còps de calam, Los memòris d'un capborrut (1938).
Mès qu'es subertot damb los sons poèmas epics – Belina (1898) ; Morta e Viva (1901) que torna balhar au gascon, au travèrs d'imatges fulgurants e la rigor de la soa sintaxi, la soa plaça de grana lenga literària.
Belina (1898) : títol deu poèma e nom de l'eroïna d'aquesta òbra : lo drama que se notz sus ua tèrra dura, brutau ont la paur e lo malastre sont tostemps presents, qu'aufreish, au travèrs d'un testimòni precís de la vita agrèsta, ua sinfonia poderosa de votz popularas – tirat deu Dictionnaire historique, thématique et technique des littératures, Librairie Larousse, Paris, 1985.

ENDE HAR AUNOR AU PARLAR GASCON

Tan beròia damiseleta
Que’vs cau aprénguer lo gascon
Com au bòsc canta l’auseleta
Que’ns canteratz ua cançon.  

Suus pòts de las nòstas mainadas,
Aqueth parlar pareish tan doç
Qu’es estat, be quant i a d’annadas
La lenga d’aur deus trobadors.

Adara, at sabi, la drolleta
E lo gojat, qu’an tot arron,    
En tot cercar la vriuleta,
Vergonha deu parlar d’a son.

Mès ’n estar lonh, a l’escurada
Se’u tròba, capvath, l’amorós,
Que sap caità’se l’aulhada
Dens la lenga deus trobadors.
 
De segur, quan se’n va soleta
Per la lana, o pròche la hont,
Un aire de farandoleta
La perseguís ser l’abranon,  

E suu tap d’ua gran varada
Ajaguda au miei de las hlors
Sap respóner a qui l’a ’perada
Dens la lenga deus trobadors…  

    MANDADÍS

Vos que podetz, coma la Hada
Har cambiar ’n bon lo maishant gost,
Reina ! Cantatz a l’assemblada
Dens la lenga deus trobadors…
                                        Mai 1906
 
A L’ESCURADA

Las piadèras son hloridas
Au vent que laira de la mar.
Las toas anhèras esbarridas
Capvath la lana… Ça’i m’aimar.  

Qu’aneram sols a l’escurada
Suu camin de la gran palanca.
La nèit, enlà, s’es acarada…
La lua au cèu que serà blanca…  

Vesi pas nada lavadèra
Qui seguisse la piadèra,
Pròche las aigas esclaridas

Enten lahòra las campanas    
Tintar au ras de las abranas
Com’ tas anhèras esbarridas.
                        Novembre 1891
 
SUU BÒRD DEU TAP

Que verdejan, que blanquejan los grans camps.
Lo segle davit copader s’esplandís coma
Ua aiga de pesquèr dens la pregonda coma,
De cada part bordat de pins aus verds arrams. 

Un pilòt d’èrbas, d’arromecs, enlà, que’s bluha   
E lo hum monta blu suu blu lusent deu cèu.
Suu bòrd deu tap an l’anhèsta flaira lo mèu,
Un aret que lusís com un arrai de lua.      

De cap entà l’ostau, las vacas acaradas,
Lo boèr planta l’andeish. Dens las règas lauradas
An venguen de semiar, de tard, lo turguet blanc,

Qu’espia s’avançar, pènusa, mau cohada,  
E l’arríser suus pòts en véser lo galant,
La gojata beròia e per l’amor gahada.
                                                            Mai 1908
 
LAS LAVADÈRAS

Capvath aqueras piadèras,
En tot seguir l’arrec pregon
Qu’augiratz la bèra cançon :
Cantan tostemps las lavadèras.   

Plegant suu bòrd de la galua
Los linçòus perhumats e blancs,
Qu’espian se los sons galants
Arriban au clar de la lua.     

Setiada au miei de la banca,
La mei joena, l’aire amistós,
La boca plea de potons,
S’esventalha dab ua branca.

Be sembla estar damiseleta
Pr’amòr qu’a botat au capèth
Un flòc blanc, color de sa pèth
E tot un pè de vriuleta. 

E dens los fresc de l’escurada,
Son còs tot gòhe de calor
Caloreja com’ ua hlor
De sarpoth tralhat per la prada.
                                Heurèr 1908

* Caloreja : error de Delbosquet dens la grafia ; caloreja que vòu díser balhar calor. Lo sens que demanda qu'aloreja qui vòu díser sentir bon tà ua flor.

LOS AUJÒLS
                        Ende l’Antonin Perbòsc,
                              Aumatge amistadós


De la part deu men pair tiri de nòbla raça, —
Lo de la mia mair n’estoc qu’un mèste haur
Qui sabèva hargar lo dalh e la destrau, —
Mès tots dus, dens mon còr, tenguen parièra plaça.

L’un, lo Mossur, l’aut’, lo païsan, l’aunor de casa,
M’an deishat un laurèr tot vasut au casau.
E que’u hèi verdejar suu devant de l’ostau
Lo cap au cèu, lo pè tot recorrut de brasa.

Aquera brasa qu’es la deu nòste larèr :
Lo casso de capsús e lo pin de darrèr
L’an hèita en tot mesclar la dobla hlamba clara.

Brasa deus sovenirs, deus cassos carcinòls  
E deus pins lanusquets, be’t torneràs, adara,
Avitar, per ma voès, dens lo cant deus aujòls !

                                                                                                    Abriu 1908

PERBÒSC (Antonin) : (Labarthe 1861 - Montauban 1944). regent dens un vilatge de Carcin, que participa au grop L'Effort de Tolosa e qu'estó un amic de Jaurés e de l'escalpraire Bourdelle. Qu'escrivó hèra tard, après 1900, assiociant ua recèrca lingüisitica e etnografica – Fablèls calhòls (1936) – a la soa creacion poetica. Las soas òbras – Remembrança (1902), Lo got occitan (1903), L'arada (1906), Guilhem de Tolosa (1908), Las cançons del pòble (1923), Lo libre dels auzèls (1924), Lo segond libre dels auzèls (1930), Lo libre del campestre (1970) qu'an hèit sortir la poesia felibrenca deus sons quadres tradicionaus
– tirat deu Dictionnaire historique, thématique et technique des littératures, Librairie Larousse, Paris, 1985.

Qu'es vertat que Delbosquet moriscó hèra joen e qu'auré poscut escríver causas interessantas en occitan de Gasconha. Damb aqueste libe,  ne podem pas sonque aver ua impression deu poèta d'expression occitana que seré vengut…
Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Literatura
commenter cet article
10 janvier 2008 4 10 /01 /janvier /2008 23:07
Ipocrisia o morala politica ?
 
Ongan, la calendèr que ven donar rason a Nicolas Ièr qui vòu que los francés trabalhan mei : qu’avem ua annada bissextila ! Ne m’empacha pas de pensar qu’èm en preséncia de tota ua equipa d’ipocritas qui prenen mesuras quan saben que ne las respectaràn pas. Ne seré pas autan desesperant se l’oposicion – n’i avosse ua ! – e tenguèva un discors coërent e constructiu mès, per malastre, qu’es muda… Lo primièr ministre – òc, que n’i a un ! – qu’amuishè lo cap de l’aurelha la setmana passada quan digó que, tà aver ua pension complèta, e cadré aver cotisat au mens 41 annadas qui serén portadas a 41,5 annadas quauque temps après. Que seré mes aunèste d’anonciar  de tira 42 o 45 annadas o la supression de las pensions ! Tot parièr tà las 35 òras que vòlen suprimir a tota fòrça. Lo govèrn que balha aus partenaris dinc a la fin deu mes de mars – après las eleccions municipaus – tà trobar un acòrd si que non serà ua lei qui balharà aus acòrds d’entrepresa la legitimitat de la durada deu trabalh. Atau, los quauques uns qui, peu moment, an òras suplementàrias que seràn segurs de n’aver pas mei pr’amor que los patrons e’s pedaçaràn tà aver ua setmana pro longa tà estauviar aqueras òras… Que sabèvam dejà que la morala politica e podèva estar a geometria variabla mès qu’es ara la nòrma ; los nòstes elèits que viven sus un planeta diferent e que s’estonan que lo lor exemple – abséncia de civisme e ipocrisia – e sia seguit per lo vulgum pecus… Tà barrar lo trauc de la Seguretat sociau e apregondir los estudis sus la malautia d’Alzheimer, que nse demandan la nòsta participacion – forçada – en remborsar los remèdis cada jorn un pauc mens… Ipocrisia màger, Alzheimer que l’avem dejà tots, que contunham de votar peus medishs…

Editoriau de La Setmana no 645
Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article
9 janvier 2008 3 09 /01 /janvier /2008 00:00
Ne sauretz un pauc mai après…

Lo Conselh de la lenga occitana (CLO) foguèt creat qualques ans a per dire d'estudiar una nòma comuna als diferents parlars occitans…  Quitèt de s'amassar per rasons qu'interessan pas los que s'interessan pr'aquò a la lenga occitana.
Aviá pr'aquò preparat de preconizacions (mai d'un centenat de paginas) que foguèron difusadas pas que cap a de publics ciblats.
La còla dirigenta ven de decidir de publicar aquel document en linha, permetent aital una difusion mai larga…
P.S. Sabèm totes que quand s'agís de la lenga occitana, tot occitan o occitanista pretnd d'èsser un especialista al nom del principi que vòl que coma "mon papè la parlava…" mon avís a ieu deu èsser pres en consideracion ! NON !
Los qu'an participat a aquel document son d'especialistas reconeguts dins lor domeni e lor avís fan autoritat dins los mitans autorizats (coma se ditz).

Aconselhi donc al mond interessats d'aner veire aquelas preconizacions e de las telecargar eventualament per ne dispausar.
Numèro 6 de la revista Lingüistica occitana :
       
http://www.revistadoc.org
Las preconizacions graficas unitàrias del Conselh de la lenga occitana (a l'article de legir) :                 http://www.geocities.com/guilhem_nou
Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Lenga
commenter cet article
9 janvier 2008 3 09 /01 /janvier /2008 00:00
La pontuacion, per qué far ?

La pontuacion  – coma l'ortografia - es la sciéncia dels ases ! E jamai, ieu, l'engèni, m'abassarai  a aprene l'emplec d'aqueths signes que servisson pas a grand causa. Son d'asenadas que circulan…

Vaquí dos tèxtes cortets sens pontuacion e sens capitalas ;

césar pouyabère avait soixante ans c’était un haut vieillard robuste aux cheveux taillés en brosse sur un front étroit un grand feutre gris ombrageait son visage rasé au profil romain il tenait aux doigts un fouet de chasse à manche recourbé dont il se servait à cheval en toutes saisons bien qu’il ne chassât plus depuis cinq ou six ans mais il craignait la gueule des labris farouches pour les jarrets de sa bête quand il parcourait la lande ou les bois chaque matin à la pointe de l’aube il avait accoutumé de monter une jument grise d’espèce arabe à queue flottante aux sabots vierges du fer et dont le pas allongé le berçait durant des heures au milieu de ses pignadas

d'un daquòs afrontós qu'a l'onor de tots pòrta un còp mortinós d'un patac l'insolent la vida la perdiá mas mon atge aguèt pas la força que caliá aquel fèrre qu'uèi mon braç pòt plus sosténger lo fisi al teu pr'amor que punisque e que venge vai contra un gloriós mesurar ton coratge es pas que dins lo sang qu'òm bugada l'otratge crèba o tua Pel demai te vòli pas vantar te dòni per combatre un òme a redobtar l'ai vist tot capelat de sang e de polsièra trigoçar l'espavent dins una armada entièra ai vist per sa valor cent esquadrons romputs e per te dire enfin quicòm de mai ardut mai qu'un brave soldat mai que lo que los mena es...

  
Que ne pensatz ? Vos agrada ? A mens d'èsser un adèpte de las experiéncias literàrias, devètz plan admetre que legir un roman o que que siá sens cap de pontuacion es  un plaser que l'òm se'n pòt passar…
   
La pontuacion permet de marcar, dins un tèxte escrich, los limits entre las unitats d'enonciacion, etc.
Vos vau parlar dels emplecs mai corrents sonque. I a signes simples e signes dobles (verguetas, parentèsis, croquets).
  
Lo ponch/punt (.) :
S'emplega per marcar la fin d'una frasa simpla o complèxa. Après lo punt, la frasa que seguís comença per una majuscula.
        Me'n tornèri. Lo paire èra dejà partit…
Mas lo punt s'emplega tanben dins las abreviacions – punt abreviatiu – o per destriar las letras d'un sigle : I.U.F.M., I.E.O.

Lo ponch/punt interrogatiu (?) ; lo ponch/unt exclamatiu (!) :
Lo primièr marca la fin d'una frasa interrogativa e lo segond la fin d'una frasa exclamativa.
        Ont vas ?
        Qu'es polit, aquel nen !

Lo punt exclamatiu se tròba tanben amb las interjeccions :
        A ! Filh de puta !

Lo punt-virgula (;) :
Marca una pausa intermediària de la votz. Dessepara estructuras independentas las unas de las autas :
        L'aimava pas ; s'èra totjorn malfisat d'el.

Los ponches/punts suspensius o los puntets (…) :
Marca que la frasa es incompleta :
        Lo lendeman, volguèt dire que…
Marca tanben una enumeracion qu'es pas acabada :
        Los vièlhs, los joves, los borgeses…
S'emplegan per remplaçar un mot suprimit o la part mancanta d'un mot :
        Aquela p… de veitura !

La virgula (,)
Son ròtle es de desseparar o d'isolar d'elements a l'interior d'una frasa.
        La rota de Bordèu, a la sortida deu vilatge, èra, a còps, bravament glissanta.
        Alina, Alina, despacha-te !
 
Los dos ponches/punts (:)
Pòdon introdusir elements qu'an un rapòrt amb çò que precedís, elements complementaris o un discors raportat :
        Vòlon pas manjar : an pas fam !
        Lo regent diguèt : « sabes ta leiçon ? »

La linheta (–) :
Servís a isolar o metre en relèu un mot o un grop de mots :
        Lo tipe – a qui auriam balhat lo bon Dieu sens confession – èra en realitat una crapula.


La barreta (/) :

Dessepara dos elements que s'opausan – espaci entre la barreta e los mots :
        blanc / negre
Dessepara dos elements que son equivalents – sens espaci entre la barreta e los mots :
        parli/parle/parlo

Lo jonhent/junhent (-) :
Mostra que dos mots son ligats :
        cura-aurelha ; sord-mut
        Trobatz-los

Las verguetas («  ») :
Son emplegadas per marcar la debuta e la fin del discors raportat ; e tanben per isolar un mot o una expression :
        « Adiu ! — Adiu, va plan ? — Òc, et tu ? »
        Coma se ditz « taula » en japonés ?

Las parentèsis ( ) :
S'emplegan per inserir un element accesòri (reflexion, comentari…)

Los croquets [ ]:
Son variantas de las parentèsis.
    
I a, de segur, d'autres emplecs dels diferents signes de pontuacion mas ai balhat pas que los emplecs mai corrents ; se los emplegatz coma cal, felicitacions… se non, vos poirà ajudar…

En apondon, vau parlar dels signes diacritics, que l'occitan n'es pas avar comparat a una lenga coma l'anglés que n'a pas cap !

Los accents grafics
Se plaçan sus qualques vocalas per marcar siá lo caratèr tonic siá lo caratèr tonic e lo gra d'apertura.
Emplegam donc l'accent agut que nos balha  á (levat en occ. gasc.), í, é, ú, ó et l'accent grèu que nos balha è, ò, à.
        avís, promés, individú, tabó
        complèt, daquòs, verandà
 
Lo trema (¨) :
Se tròba sus las vocaus e, i, u per senhalar que devon èsser prononciadas :
        poësia, atribuïr, flaüta
        lüèc (gasc.), prüèr (gasc.)
 
la cedilha (ç) :
        braç, doç, boçut

Lo ponch/punt levat o ponch/punt interior (·) :
Es un signe emplegat pas qu'en occitan gascon que permet de destriar lo digrama nh de la seguida de letras n e h quan la h ven d'una F latina :
        con·hóner (gasc.) = confondre (leng.)
        in·hèrn (gasc.) = infèrn (leng.)

Permet tanben de destriar lo digrama sh de la seguida de latras s e h quand un mot es fargat en ajustant lo prefixe des- a un mot que comença per una h :
        des·har (gasc.) = desfar (leng.)
        des·hèita (gasc.) = desfèita/desfacha (leng.)

P.S. Es bon de senhalar que aqueste ponch levat s'obten sul clavièr sens problèma.
• Los qu'emplegan un ordinator/ordenador Apple e, per consequent, lo sistèma Mac OS  e un clavièr Apple, sufis de preissar “ opcion + majusculas + F » per obtenir lo punt levat (·).
• Amb lo sistèma OS de Microsoft, cal anar furgar dins los caractèrs especials, seleccionar symboles e (texte normal) e traparetz lo signe entre
() e la () sus la setena  a drecha ; un pauc mai complicat benlèu mas los Gascons i tenon a lor punt levat e los Catalans tanben.

Bon, es tot per l'ora d'ara… (de seguir eventualament)

       

Repost 0
8 janvier 2008 2 08 /01 /janvier /2008 10:20
De la tipografia en generau

N'estossi pas autan peressós – feniant se voletz –, que poirí har un sarròt de causas interessantas senon peu ben de l'umanitat au mens peu ben de la nòsta lenga e de la nòsta cultura… Mès qu'es atau, feniant que soi, feninat que demori !
Lo privilègi de l'atge – e la lectura de quauques libes – que m'a permés d'aquesir pr'aquò quauques rudiments de cultura e, sens me prevàler d'estar un especialista, que coneishi doas o tres causòtas…
A maugrat de quauques excepcions notablas, los libes que son publicats dens lo domeni occitan que son d'ua presentacion marrida, que sian libes dits de literatura o manuaus d'aprendissatge de la lenga o gramtica o vocabulari….
A qui la fauta ?
Que poirí díser que la fauta n'es a l'imprimeire pr'amor que, en teoria, es eth qui sap çò qu'es de bon har e çò qu'es marrit. Ailàs, levat dens quauques imprimarias granas, ont se pòden trobar obrèrs competents, la majoritat deus imprimeires de l'òra d'ara que's contentan de prénguer la disqueta electronica de l'autor… Aquera actitud qu'es de plànher quan pensam a las generacions e generacions d'imprimeires tipografs qui an trabalhat tà melhorar las polissas – fonts en anglés – de caractèrs e la presentacion deus obratges qui hargavan. Estar informatizat n'empacharà pas jamés qu'un libe sia d'ua presentacion marrida…
Davant aquera manca, que cau que los autors – los qui escriven, d'ua faiçon generau - e hàcian çò que deuré estar hèit per un professionau, e que sabi que n'es pas aisit! Los nòstes escrivans d'expression occitana qu'an un idea hauta deu lor engèni e, lo mei sovent, que pensan que n'an pas a pèrder temps sus aqueras menudalhas que son la pontuacion, los alineas, etc. E puish, desempuish que son informatizats – ua majoritat "microsoftizada" e ua minoritat "appleïzada" – que'us an dit que lo logiciau èra quaucomet qu'ac hasèva tot. Malaia !
Lo logiciau Word qu'es emplegat tà guaireben tots qu'es ua "usina de gas" tau qu'ua gata n'i poiré pas tornar trobar los sons gatons ; aqueth logiciau – mès los autes que son, a còps, parièrs – qu'es generaument parametrat tà un usatge estatsunidenc o anglés e mei estosse "localizat" en francés – customized in anglés.
Tà prénguer un exemple solet, l'alinea de paragraf qu'es en principi de un inch"pouce" en francés e que vau 2,54 cm – çò qui agressa l'uelh a la lectura d'un libe que la rega ne hè pas sonque dètz centimètres de long. Qu'ac cau donc parametrar en ténguer compte de la longor de la rega e de la hautor de la pagina… [Qu'avetz devut arremarcar que los inches nos an envadits e que los ecrans d'ordinators e de television son mesurats en inches [1 inch = 2,54 cm] e non pas en centimètres ; totjorn l'excepcion francesa !] Ne vòli pas entrar dens los detalhs que prengueré tròp de temps, au mens tà l'òra d'ara.
Que'm diratz que los qui escriven an dejà pro de problèmas atau e que ne pòden pas ac saber tot. Se un escrivan vòu que los sons legidors hàcian l'esfòrç de'u legir que li cau, eth, har l'esfòrç de balhar un tèxte plan presentat e, com aprenguen a escríver, que pòt aprénguer un pauc de tipografia.
Tà aver ua idea mei precisa de çò que pòt estar ua tipografia de las bonas, que sufeish de  huelhetar libes beròis – colleccion de La Pleïade en çò de Gallimard per exemple – e, dens un prumèr temps, de'us seguir.
Aquí qu'atz quauques libes ta vs'aidar a har que lo resultat de la vòsta imaginacion e deu vòste talent – lo vòste cap d'òbra, qué – sia partatjat per un nombre totjorn mei gran d'admirators de la vòsta pròsa o poësia o deu vòste manuau d'aprendissatge de la lenga o de la vòsta gramatica o deu vòste vocabulari… – qu'esperavan desempuish l'Edat Mejana…
  
Los libes de tipografia que son en francés pr'amor que ne n'i a pas nat en occitan (que i trabalhi mès… que soi feniant !).
Un còp legit un d'aquestes tres libes – o los tres, perque pas – que vse troberatz mens piòts :
Peyrousseaux (Yves), Manuel de typographie française élémentaire, à l'usage des personnes qui pratiquent la PAO sans connaissances en typographie, Atelier Peyrousseaux éditeur – 20 euro.
Martini (Éric), Petit guide de typographie, Glyphe & Biotem éditions – 9,45 euro.
Boman (Patrick), Laucou (Christian), La typographie, cent règles, Le Polygraphe, éditeur – 7 euro.

e se voletz apregonir :
Abrégé du Code typographique à l'usage de la presse, CFPJ éditions, 6e édition – 13 euro.
Ramat (Aurel), Le Ramat typographique, éditions Charles Corlet – 9,15 euro.
Lexique des règles typographiques, en usage à l'Imprimerie nationale – 14 euro.

e, tà acabar, un logiciau :
Prolexis, logiciau hèra util tà l'ortografia francesa e anglesa ; e òc, tà l'occitan nada ! arren ! niente ! nothing ! – e, tà nosauts hèra util tà verificar la pontuacion : punt (.), punt interrogatiu (?), punt exclamatiu (!), punt-virgula (;), punts suspensius o puntets (…), virgula (,), dus punts (:), linheta (–), barreta (/), junhent (-), verguetas (« »), parentèsis (), croquets [] e un sarròt d'autas causas…

E veiratz qu'en aplicar quauques règlas simplas, lo vòste tèxte que vse semblarà enqüèra mei "ginhèc" !
Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Lenga
commenter cet article
7 janvier 2008 1 07 /01 /janvier /2008 17:22
Bon, d'en primièr, vos desiri a totes, los qu'avètz l'amabilitat de venir sus aqueste blog una "Bona annada, plan granada e acompanhada".  Aquò dich pr'aquò, seretz  plan avançats !  Se, per cas, fa pas de ben, pòt pas faire de mal, coma disiá l'autre…
Sèm  generalament per las tradicions, tradicions que venon ara una curiositat dins lo mond que coneissèm.  Qu'es aquò qu'una tradicion que pòrta pas moneda a degun ? Es sonque un afar d'endarrierits que son pas capables de comprene que nòstra existéncia se deu resumir a una sola causa : far de moneda ! quitament se s'es pas jamai vist un còfre fòrt seguir un ataüc…
Los actes mai simples que fasèm devon, se ne cresèm los adèptes de la "modernitat", èsser evaluats, mesurats, pesats per dire de los modificar se de besonh.
Per n'aver una idèa, viratz-vos cap a una lectura novèla del Princilhon de Antoine de Saint-Exupéry, a l'endrech ont parla del mercadièr que quita pas de comptar e que sap sonque dire : "Soi qualqu'un de seriós, ieu, m'amusi pas a de farivòlas !" en contunhant de comptar "sas" estelas…
Paures de nosautres ! Los qu'exerçan lo poder - politic, economic, etc. – aimarián de nos redusir a numèros tot simples e nos faire servir a lor soleta ambicion : aver totjorn mai de poder, aver totjorn mai de moneda…
O sabi, aquels prepausses son pas que de filosofia de Cafè de comèrci ; ai la feblesa pr'aquò de i creire…
Fin finala, vesi que, se me i teni, poiriái venir un diarista coma tantes autres ; mas per, a cada còp, dire quicòm d'intelligent o, al mens, de pas tròp bèstia, cal pas somiar…
Tè, del moment qu'avètz agut lo coratge de me seguir fins ara, vos vau regalar d'un petit tèxte que vos'n ramentarà, plan segur, un autre, grand aquel ; l'autor s'apèla Antony Tozy [1852-1911] e visquèt a Nerac d'Albret (Òut e Garona) :
  
 LA MARMONA E L’ESCARIBÒT
  
Ua marmona espalancada
Sus la branca d’un codonhèr,
Per un escaribòt se veigot arrestada ;
E, miei mòrta de paur, que pensot pèrder pè.
« Qui t’a permés de brostar ma pastura ? »,
Ça ditz l’escaribòt, en s’avançar d’un pas ;
« Aqueth olom n’es pas ende servir au repàs
Deus vagabonds de ta natura.
Vas morir. — Mèste, ditz la marmona,
Que vòsta gloriosa persona,   
Reconeishe, en aqueth codonh,
Qu’aqueth aure n’es pas un olom,
E que, per consequent, brosti pas çò de son.
— Olom o codonhèr, ditz l’animau cornut,
S’agís pas de har tan de brut.
Dejà ton long discors m’a agusat las dents.
Que’t velhavi dempús longtemps.
Cau que’m vengi de tu. Arunan, ton papè
Que m’a brostat un gran surrèr
E ta sòr que’m lequèt lo mei gròs aserau
Qui’s vei, la-bàs, dens mon casau.
— N’èi pas ni sòr, ni frair, ni hilha ;
Soi tota sola de familha. »
Respon la petita en tremblar.
« Tot aquò me regarda pas,
Qu’ès ua volura, ua coquina.
Que’t vòi aprénguer a ’star orfelina. »
Sus aqueth mot, d’un còp de còrn,
L’escaribòt crebèt lo vente a la marmona.
  
Moralitat
  
La reson deu mei fòrt n’es pas totjorn la bona,
Mès los febles an totjorn tòrt.


Vos deu rapelar quicòm, non ? Se sètz pas anat pro longtemps a las escòlas, demandatz a l'entorn de vos…
A lèu…

Bibliografia :
    
Saint-Exupéry (Antoine de), Le Petit Prince, avec les dessins de l'auteur, Gallimard,1946.
Saint-Exupéry (Antoine de), Lo Princilhon, revirat en lengadocian per Jòrdi Blanc, edicions Vent Terral, 1994.
Saint-Exupéry (Antoine de), Lou Pichot Prince, illustra di pintura à l'aigo de l'autour, revira en prouvençau pèr Andriéu Ariès, Edicions Edisud, 1995 [grafia mistralenca]

Saint-Exupéry (Antoine de), Lo Prinçòt, damb los dessenhs de l'autor, arrevirada entau gascon de'N Pèir Morà, Edicions Princi negre, 1995.


Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Vida vidanta
commenter cet article
6 janvier 2008 7 06 /01 /janvier /2008 01:17
Una Gramatica provençala per una Provença d’ara…
 
Lo dinamisme del CREO Provença es pas mai a demostrar. Ne calguèsse una pròva pr’aquò, la poiriam trobar dins l’edicion novèla, repassada e corregida, tirada a 2000 exemplars  de la Grammaire provençale de Martin (Guy) et Moulin (Bernard) publicada en 1998 a 3000 exemplars e agotada – aquesta primièra edicion estant un avatar de la Grammaire du provençal rhodanien et maritime (1983). Levat qualques apondons – dicunt los autors – la diferéncia principala residís dins las mapas en fin d’obratge que se pòdon legir plan melhor que non pas dins la primièra edicion e… dins la cubèrta – qu’a cambiada de color – ont lo títol es en francés e en occitan.
Per rasons pertocant la situacion « geopolitica » (!) en Provença, los autors an pas escrich lo mot « occitan » sus la cubèrta mas an pas vergonha de l’emplegar dins lo tèxte pr’aquò. Lor getarai pas la pèira que lo meteis problèma se tròba dins l’airal lingüistic gascon ont l'emplec del mot « occitan » – popularizat  sens nada vergonha dins los manuals per los Grosclaude, Lapassade, Narioo… e autres promotors de nòstra lenga qu'avián comprés que la lenga del cloquièr o la lenga de la « petita patria » èra una carrièra bòrnia – sembla fòrabandit e ont vesèm espelir de grammaires gasconnes o de méthodes de gascon, e mai aquela regression lexicala – replec identitari ? – se justifiquèsse pas ! Personalament, pensi que l’emplec de occitan lengadocian, occitan gascon, etc. deuriá èsser la règla quand los autors vòlon mostrar lor « particularitat » !
Lo partit pres dels autors de la Grammaire provençale/Gramatica provençala (et atlas linguistique en couleur) a pas cambiat e la lenga d’estudi es la lenga francesa… Nos ofrisson una presentacion airejada e doblidan pas jamai d’èsser clars e precís. Dins l’abans prepaus – qu’an conservat –, o disián dejà en 1998  ; amb aquel prètzfach, an volgut « escapar a l’isolament  del provençal, entrentengut un temps per un corrent de pensada ultraprovençalista, en lo tornar plaçar dins l’ensems sistemic e istoric occitan – reintegracion facilitada per l’adopcion de la grafia ‘classica’ » e presentar un « estat de la lenga mai confòrme a la realitat […] geolingüistica e sociolongüistica ».
De nòtas nombrosas en bas de pagina permeton als autors – sens subrecargar lo tèxte – d’apondre una precision o d’explicitar una causida. Enfin l’obratge s’acaba amb dos capítols que balhan las caracteristicas màgers del vivaro-alpin e del niçard.
Lo succès d’un obratge aital mostra a l’evidéncia que lo mond qu’aprenon l’occitan de Provença an besonh d’una aisina simpla mas fisabla. De senhalar que lo CREO Provença a tanben publicat un Diccionari provençau-francés e un Diccionari de basa francés-provençau, plan utils totes dos e qu’an una cubèrta bilingüa coma la gramatica…
Personalament, m’agradariá que la còla del CREO Provença se decidiguèsse a assumir complètament l’occitan provençau quitament se – o reconeissi plan volontièrs – mas remarcas son pas que parpèlas d’agaça quand vesèm lo trabalh que tomban !

* MARTIN (Guy) e MOULIN (Bernard) Grammaire provençale/Gramatica provençala (et atlas linguistique en couleur), Comitat sestian d’Estudis occitans, CREO-Provença – IEO, 2007, 196 p. – Calade Diffusion [Édisud].

** FETTUCIARI (Jòrgi), MARTIN (Guiu), PIETRI (Jaume), Dictionnaire provençal-français, L’escomessa – CREO Provença, 2003, 572 p. [Diffusion Edisud].

*** LÈBRE (Élie), MARTIN (Guy), MOULIN (Bernard, Dictionnaire de base français-provençal, CREO Provença, 2004, 268 p. [Diffusion Edisud].


Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Lenga
commenter cet article
30 décembre 2007 7 30 /12 /décembre /2007 15:54
Bona annada…
 
« Una de mai sus las espatlas ! » « Amb çò que venèm de passar nos cal esperar que la novèla sarà mai bona ! » Semblariá que las rasons per se regaudir foguèssen pas tan nombrosas dins un monde qu’es pas jamai estat autan ric mas ont las diferéncias entre rics e paures son pas jamai estadas autan fòrtas. Aquò manja pas de pan de desirar causas bonas a nòstres amics e coneissenças mas degun a pas jamai sauput l’avenidor … Dins lo domeni internacional, l’annada que ven de s’acabar a vist los conflictes màgers contunhar : Afganistan, Iraq… e un fum d’autres que degun ne parla pas mai coma lo de Chechenia per exemple. Europa – mas es pas causa novèla – es estada incapabla de parlar d’una sola votz cap als Estats Units mas tanben cap a Russia que, gràcias a son òli e a son gas, torna jogar un ròtle màger dins l’economia mondiala e los rapòrts internacionals. En America latina, una esquèrra, « populista » o « realista », sembla de voler prendre lo pas sus la politica tradicionala infeodada als Estats Units… En cò nòstre, l’eleccion de Nicolas Ièr e sa politica de dubertura cap a de personalitats d’esquèrra a portat la division dins aqueste camp e repotegadisses dins la majoritat. Lo president se compòrta mai coma un « novèl ric » o un arrivista que coma un òme politic elegit per lo ben comun ; lo president es un afogat dels sondatges que justifican son biais de far. Epòca novela, çò dison !
E nosautres, a La Setmana, avèm ensajat de vos parlar d’eveniments que la premsa « granda » (sic) passa generalament sos silenci, de vos balhar un esclairatge dels eveniments que revèrta pas necessàriament la posicion dels mèdia exagonals. Que desirar per l’annada novèla ? Una bona santat a totes e una Setmana amb un nombre mai grand de legeires.

Editorial de La Setmana no 643
Repost 0
Andriu de Gavaudan - dans Anar del mond
commenter cet article

Presentacion

  • : Le blog de Andriu de Gavaudan
  • Le blog de Andriu de Gavaudan
  • : Actualitat en lenga occitana Lenga e cultura occitanas (occitan ancian e modèrne)
  • Contact

Recèrca