Overblog Suivre ce blog
Administration Créer mon blog
26 septembre 2014 5 26 /09 /septembre /2014 18:40

Zorro qu’es arribat…

« Zorro qu’es arribat, a… at… Lo país que serà sauvat… a… at ! » Qu’an rason lo mond que disen qu’es melhor d’ac díser en cançons mei qu’en discors o invectivas o que de har rasonaments ! De segur, l’avossi espiat suu fenestron, qu’aurí sortit lo men mocadèr ende eishugar lagremas.

Nicolas, àlias Zorro, que torna e s’adreça au pòble com la Verge a Bernadeta, urbi et orbi avant l’òra, mès en emplegar las tecnicas modèrnas. Oficiaument, ne torna pas sonque ende candidatar a la presidéncia de la soa « familha politica » mès lèu lèu, gràcia a las questions pertinentas e enganairas deu jornalista, que deu adméter – e que li’n còsta ! – que la question de la soa presidéncia es ja resoluda e que son retorn, après un pauc mei de duas annadas de silenci auto-impausat – e que li’n a costat ! –, es motivat per l’estat de França.

Qu’es un òme que coneish lo prètz de las causas e deus mots. « Qu’èi vergonha d’estar Francés quan vedi lo men país anar a la bambòla… Se jo n’ac hèi pas, qui ac harà ! » etc. A la lectura d’aqueras paraulas e deus comentaris que las acompanhan, qu’èi lo còr que pataqueja. França qu’es aürosa d’aver un òme politic a l’auçada d’un De Gaulle o d’un Clémenceau !

Los mèdia, qui son a la vida politica çò que la moneda es a la Borsa, n’an pas esitat a daubrir en gran estúdios e colomnas de jornaus ende balhar lo reclam que conveng a las paraulas d’un òme d’experiéncia qui n’emplegarà pas sonque lo plural de politessa s’es tornat elegir e qui ne se comportarà pas com lo mahutre qui disèva en conferéncia de premsa aus jornalistas : « B’es berogina, la mea Carlita, non ? »

Los sons « amics » a la candidatura de l’Ump qu’an ja demandat d’estar considerats tot parièrs per los mèdia.

Los mèdia que son independents, non ?

Editoriau de La Setmana, n°987

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
26 septembre 2014 5 26 /09 /septembre /2014 18:35

Londres contenta, París solatjada…

Vòli pas dire mas los Escoceses que pensavan tirar camin tot solets i deuràn renonciar… per un temps !

L’Anglés çaquelà a agut la paur de sa vida. Pensatz ! Fasiá plan mai de tres cents ans que Escòcia èra albergada ! dins lo Reiaume Unit e vaquí que d’individús avián decidit qu’èra pro.

L’Anglés auriá degut se sovenir de la republica d’Irlanda, cent ans a, que venguèt independenta – mas demòra sièis comtats encara britanicas – al prètz de sacrificis enòrmes per sa populacion e l’armada d’ocupacion.

Mas l’Anglés es qualqu’un de pragmatic e daissa l’ideologia – las ideologias – als autres. Accèpta de daissar córrer l’estaca quand sons interèsses son en jòc.

Es pas per res que desempuèi un brave brieu, lo Reiaume Unit es compausat de quatre « nacions » e que los Franceses comprenon pas brica qu’ajan a participar a un torneg de las « sheis nacions », que, per eles, quatre son anglesas !

I a pas que los Angleses de contents del resultat d’aquel referendum. França, demest totas las nacions europèas es la qu’a polsat la mai fòrt.

Imaginatz lo tèrratrémol qu’auriá – e qu’a de tota faiçon – pogut balhar d’idèas a qualques autres : Corsega per exemple.

Quitament en seguissent de luènh totas aqueras peripecias escosesas, nòstres turiferaris de la « nacion per excellencia » son estats a la pena, coma se ditz.

E avèm agut totas menas d’articles per nos dire que, un comportament aital èra pas possible en cò nòstre per çò que digun podiá pas aver d’idèas aital.

E l’argument màger : de tota faiçon, lo problèma pòt pas existir en França que França es pas qu’un sol pòble, unit coma los dets de la man dempuèi las originas del país (sic).

Es pas la pena d’abordar los problèmas relatius a Euròpa e la crenta de Brussèlas d’aver a acceptar un país separat d’un autre ja membre del club.

Lo jacobinisme de nòstres elèits aparisenquits es l’encausa – pas la sola ! – dels problèmas que rescontra de mai en mai nòstre (sembla-) democracia.

Lo pòbla a drech a la paraula a la condicion que se cale.

An pas comprés que lo mond de las regions volián totes montar a París e que volián èsser considerats. L’independéncia, se ne parla pas tròp mas l’autonomia, òc ! Aquela autonomia que s’aniriá plan dins una Euròpa de las regions…

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimenge, lo 21 de setembre de 2014

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
26 septembre 2014 5 26 /09 /septembre /2014 18:31

Produch fòra sòl…

Nos arriba a totes e a cadun d’aimar pas quicòm, quitament de l’aver en òdi, e d’inventar totas sòrtas de rasons per se virar l’afar. Podèm practicar la politica de l’estruci, mas marcha pas per tot. Podèm tanben far intervenir de pròches per resòlver lo problèma a nòstra plaça mas aquí tanpauc es pas totjorn possible subretot quand avèm a far a l’Administracion qu’exigís de « tractar » amb la persona concernida.

Ne i a, coma ieu, que son de procrastinaires e qu’espèran lo darrièr moment per complir una taca. E qaund s’agís de moneda, vos disi pas !

Mas, personalament, o comprenguèri, longtemps a, e, per pigresa autan coma per ma tranquillitat d’esperit, adoptèri lo prelèvament automatic pels pagaments regulars als diferents servicis de l’Administracion.

Vòli plan admetre que mon actitud es la de qualqu’un qu’a pro de moneda per aver pas a se far de lagui – pel moment ! – per la fin del mes ; es vrai que devon èsser mai nombroses los que ne son a comptar los centimes e a far d’envolòpas per las despensas que tornan regularament.

Aquò per vos dire que soi estat susprés d’entendre, pel primièr còp dins la boca d’un òme politic, que sofrissiá de « fobia administrativa » ! Subretot quand n’avèm aprés un pauc mai pels mèdia : qu’èra deputat socialista e qu’aviá un ròtle important dins una comission pertocant l’onestetat civica ! que sa femna aviá un pòste important al prèp del president del Senat, sens parlar de la rèsta…

Òm poiriá parlar d’audàcia e de mesprètz de sos electors (e dels autres). O cresi pas. Es son que lo resultat de l’ensenhament dispensat per l’ENA, escòla que fornís cada annada de produches fòra sòl que passan directament dins la nauta administracion e puèi fan de politica per servir un pairin.

Pròche del pòble, qué !

editorial de La Setmana, n°986

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
15 septembre 2014 1 15 /09 /septembre /2014 10:53

Un centenari plan verd encara…

Vòli pas dire mas foguèt una bèla fèsta… levat pels discorses… longasses !

Vòstre jornal – nòstre jornal – festegèt donc sos cent ans dijòus passat en recampant dins la sala dels Illustres de la comuna d’Agen un fum de mond.

I se poguèron veire los abituats d’aquelas manifestacions, non pas los curatopins, encara que… mas las gents de çò que se ditz « la bona societat » d’Agen. Que sián òmes o femnas, sètz segurs de los trobar se los volètz veire sens prendre un rendètz-vos !

I se poguèron veire tanben, demest los invitats los que an bailejat lo jornal a una foncion o a una autra : cap-redactors e jornalistas ara a la retirada o partits trabalhar enlòc mai.

Faisá plaser de los tornar saludar quitament per ieu que me soi batejat la fantauma del Pichon Blau.

Desempuèi En Pourre, los ai naturalament totes coneguts e costejats. Me vesián arribar cada setmana e m’isntallar peer escriure mas pensadas prigondas ! sus l’anar del mond e de la societat.

Los jornalistas tanben que me disián : « Andriouu » e me demandavan de qué anavi parlar « aquesta setmana ».

Ieu, pauròt, o sabiái pas que, generalament, las idèas me venián un còp seitat davant la pagina blanca.

Urosament, i a totjorn agut qualque eveniment local, regional o autre per me balhar l’inspiracion.

Lo comportament de nòstres elegits, lo cinisme de qualques uns que pretendon servir « lo pòble » mas que doblidan pas de se servir en fasent lor l’adagi : « Caritat plan ordenada comença per se meteis », los eveniments benuroses o malastroses, etc. la matèria es totjorn estada pro abondosa per poder causir un subjècte.

Sabi pas se los « Illustres » se son congostats dels discorses dels uns e dels autres mas la lei del genre foguèt respectada e nòstre jornal e los que lo fan cada jorn avián pas jamai recebut de compliments mai bèls.

Per acabar, poiriái parodiar Ronsard e dire a l’intencion del legeires del Pichon Blau : « Quand seretz vièlh, vièlh, lo ser a la candela, diretz parlant del Pichon Blau, parlava de nosautres del temps qu’èrem mai joves ! »

Cronica occitana

Le petit Bleu de Lot-et-garonne

Dimenge, lo 14 de setembre de 2014

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
12 septembre 2014 5 12 /09 /septembre /2014 09:23

Ara, camisa sens pèth…

« E l’atz legit ? — Que non pas ! qu’es ua vergonha ! ua saloperia ! — jo, que l’èi devut legir, que voletz ; que soi jornalista. »

Dens aquesta passa, ne i a pas besonh de balhar mei de precisions e los mèdia que relaian la navèra en tot prénguer la postura d’ua rosèra ofensada. Mès que sabem tots que lo dever prumèr d’un jornalista qu’es d’informar… E los qui, quauque temps a, hasèvan la pòta davant los títols de la premsa people e de la fòtos panadas de l’òme deu casco d’escóter suu cap n’an pas volut aqueste còp passar a costat deu libe d’ua consòr, qu’estó pendent quauques annadas au mei pròche deus secrets de l’Estat pr’amor qu’èra embedded a l’Elisèu e lo jorn e la nueit ! Peu prumèr còp o guaireben, un testimòni seriós – es jornalista a Paris Match – qu’es capable de balhar precisions suu cossí deu perqué. N’es pas exactament un « libe de rason » coma los d’un còp èra, ça disen, mès que’u podem har hisança, un jornalista, quitament ua hemna jornalista !, ne’s dèisha pas anar au sensassionalisme ; los hèits, sonque los hèits ! un professionau ne pegueja pas jamei damb l’etica de la profession ! Curiosament, levat quauques excepcions, las reaccions mei hòrtas cap a l’autora que son vengudas d’autas hemnas. Que comprengan la reaccion d’ua hemna enganada, nat dobte ! Mès de liurar atau un sarròt de confidéncias hèitas « suu coishin » ne’us pareish pas convenent. Qu’es que los protagonistas ne son pas sonque individús sens notorietat com jo o vos ; lo « mahutre », segon la hemna còrmacada, qu’a un ròtle de prumèr plan e responsabilitats de las granas.. Enter pèth e camisa, sovent ua tresau que s’invita ! ! Longtemps a, la jornalista F. Giroud qu’escrivó : « Ne’s tira pas sus ua ambulància ». L’etica qu’es mòrta, visca l’ataca !

Editoriau de La Setmana, n°985

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
12 septembre 2014 5 12 /09 /septembre /2014 09:22

Aquesta claror escura !

Per lor dintrada, nòstres elegits, quals que sián lors sentiments, son encara mai ninòis que los drollets que tornan a l’escòla après las grandas vacanças. Encara que, ongan, la metèo politica es pas estada tròp favorabla. L’oposicion de drecha, levat la drecha extrèma, n’es a esperar que lo messia torne jos los vestits de Nicolas acompanhat de sa cantaira-maniquin. Nadal abans l’ora, qué ! Sos amics, los reis mages de l’Ump, los uèlhs levats cap al firmament, veson plan l’estela que lor deu mostrar lo camin mas, pel moment, ne son reduches a far de sus-plaça que sa lutz es trantalhejanta e que, tant qu’es aital, pòdon pas anonciar la « bona novèla » ! L’oposicion d’esquèrra, ajudat ara pels èx-ecologistas de govèrn, quita pas de tronar contra lo « capitani de pedalo » de l’Elisèu que, çò dison, coneis pas res a la manòbra ! Los quites socialistas sabon pas pus ont penjar lor lum ! Aqueste govèrn es socialista, social-democrata, liberal-democrata, de drecha ? Una cata i tornariá pas trobar sos catons ! Çaquelà, auriam tòrt de desesperar per çò que nòstre país regòrga d’òmes e de femnas politics prèstes a assumir la responsabilitat de califa o de vizir. Melenchon fuguèt un dels primièrs a dire qu’acceptariá la carga de primièr ministre, lo president li demandèsse ! Après son auvari, Nicolas aviá dich que « [fariá] de politica d’una autra faiçon » tot en damorant a costat de sos amics mas, gaireben dempuèi qu’es partit, estima qu’es son dever de sauvar lo país. Fillon, Lemaire, Bertrand… e Juppé, « lo mai bon d’entre nosautres » [Chirac dixit en…1995] e Marine Le Pen, l’autre ièr, qu’anoncièt, ela tanben, que fugiriá pas son dever, Montebourg qu’a tornat « prene sa libertat de paraula », etc. A grand país, grands « politics » !

Editorial de La Setmana, n° 984

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
12 septembre 2014 5 12 /09 /septembre /2014 09:20

Carton roge ende tots !

França qu’es dens ua maishanta passa e ne i a pas nat besonh d’aver hèit estudis ende’s rénder compte que los qui son en carga dels afars exagonaus ne saben pas on penjar lo lum. Ne seré pas un problèma los autes avossen ua solucion. Mès que semblaré que, levat de repotegar e de díser que los qui nse govèrnan e son engatjats sus un camin bòrni, degun aja ua quita idea suu cossí deu perqué. La mea intencion prumèra qu’èra d’estigmatizar – mot a la mòda ! – los bramaires d’esquèrra de servici com lo Melenchon qui, ende jo, a maugrat de bonas ideas, hè lo rodomont dens l’exagòn en doblidar qu’es estat elegit – enqüèra urós per eth qu’èra lo prumèr sus la lista – ende estar un deputat europèu e arren mei. Lo nòste revolucionari de l’eisharpa roja autoproclamat n’es pas lo sol ailàs ! dens aqueth parlament a utilizar la moneda europèa – qu’es la nòsta tanben – ende la soa « petita enterpresa ». Desviament de la democracia ! Patatrac ! Suu men ordenador, qu’apareish l’« alèrta roja » : « Caduda deu govèrn… Valls presenta la demission deu govèrn. Qu’es tornat cargar de ne’n formar un aute. » Los rosquilhaires frondaires que cridan « Hosanna » e la dreta, extrèma o pas, que demanda eleccions generaus. E l’èx-ministre Montebourg, damb lo son pòrta-espalda Hamon, qu’es content d’aver hèit la soa revolucion. Que son nombrós los que saunejan d’estar Danton, Robespierre o quauqu’un mei. Los nòstes elegits que vòlen plan aver la benediccion d’un partit e que i demoran tant que las causas se passan plan si que non… Coratjós mès temeraris, nani ! Que m’agradaré que lo president hasosse eleccions generaus ; atau la dreta, coma ac ditz, que poiré har ganhar França (sic) e l’esquèrra somiar… aus matins qui cantan !

Editoriau de La Setmana, n°983

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
12 septembre 2014 5 12 /09 /septembre /2014 09:11

La fantauma del « Pichon Blau » !

Vòli pas dire mas vos devi avoar que soi estat susprés e onorat a l’encòp que la direccion del « Pichon Blau » me demandèsse d’escriure qualques linhas a propaus del centenari de vòstre jornal preferit.

Onorat per çò qu’es totjorn plasent de se veire distinguit per escriure un article de circonstància…

Susprés per çò que, dempuèi lo dimècres 30 d’agost de 1978, jorn de la Sent Fiacre e data de ma primièra cronica occitana, soi un pauc la fantauma del « Pichon Blau » quitament se, dempuèi l’an passat, ma cocura s’aficha cada setmana dens lo jornal.

Malgrat mon atge, e en tota modestia !, la fantauma que soi frequenta totjorn lo jornal amb sa cronica mas la redaccion s’es abituada a ieu e m’a adoptat dempuèi un brave brieu.

Cal dire que comencèri de frequentar los luòcs quan lo jornal èra enqüèra carrièra Voltaire. Mentre qu’aviái prés un rendètz-vos amb el per deplorar l’abséncia de nòstra lenga occitana dens las paginas del jornal, lo cap redactor de l’epòca, En Pourre, m’aviá daissat avançar a descobèrt se pòdi dire e m’aviá agantat, coma un innocent qu’èri, en me disent que, tenguèsse a d’occitan dins lo jornal, aviái pas qu’a escriure una cronica ieu meteis, la sola condicion estant que « siá pas tròp longa e que siá regulara ».

La paur d’èsser ridicul se refusavi aquesta proposicion faguèt que, sens i aver soscat en per abans per çò qu’èri pas vengut per aquò, acceptèri de tira e me botèri a frequentar la redaccion cada setmana per escriure sus plaça o portar la cronica occitana après aver adoptat lo nom jos lo qual escrivi encara uèi.

Seguiguèri lo desmainatjament, qualques annadas après, avenuda de Colmar e puèi encara al centre vila… coma los mòbles !

E puèi comencèri de far lo desplaçament un pauc mens sovent per çò que fasiái passar mon article per fax e, dempuèi qualques annadas, de segur, l’envii per corrièl.

L’evolucion de las tecnicas an plan facilitat las causas per çò que, al començament, los clavistas (òmes e femnas) devián sasir mon tèxte, coma los autres articles de segur, mas la dificultat es plan mai granda quand coneissètz pas la lenga que sasissètz. Los ai pas jamai entendut repotegar e ça que la, picar las vocalas amb un accent agut entre autras causas es pas una partida de plaser quand lo temps vos es comptat ! Es encara vrai anuèit quitament se las tecnicas ara son diferentas e fargar un jornal es encara – e serà deamn – una corsa contra lo temps.

Al fial del temps, prepausèri d’autres articles que la cronica e la redaccion prenguèt l’abitud de me sonar per cobrir los eveniments occitanistas mas, quitament s’èri labellizat « jornalista occitan », èra pas mon mestièr e « Andriu » èra pas totjorn disponible.

2014 ;, l’aventura se perseguís e, desempuish 1978, cada setmana, asseguri una preséncia occitana qu’es seguida per un fum de fidèles legeires del « Pichon Blau »… e lor ne soi recoineissent.

Cronica occitana pel centenari

Le Petit Bleu de Lot-et-Garona

Dijòus, lo 11 de setembre de 2014

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
7 septembre 2014 7 07 /09 /septembre /2014 00:50

Ai vist trenta-sièis candelas… (2)

Vòli pas dire mas, dins un jornal de « província », es un privilègi de poder parlar de tot e de res.

Es aisit pel legeire de criticar un o l’autre mas es un pauc diferent quand las criticas son mesas « en letras de mòtle » coma se disiá – e se pòt dire encara de segur – pels libres. Los Latins disián : « Verba volant, scripta manent » ; çò qu’es escrich damòra !

E, dins las vilòtas e los vilatges, cada linha de vòstre jornal es espepissat per un fum de monde. Es aital que los vièlhs se tenon al fial de las novèlas localas ; se lor cal contar sus la television, pecaire ! ne sauràn mai sul popotin de tala o tala actriça o sus la vida sentimentala del rei de Moscovia que non pas de las gents del vilatge vesin.

Ieu, ai pogut – e o pòdi encar fins a anuèit – escriure en tota libertat çò que me passava pel cap. Me soi pas jamai pausat en « imprecador » mas ai dich mon sentiment sus çò que me pertocava.

Dempuèi 1979 fins a las annadas dos mila – arrestèri per rasons personalas –, cobriguèri tanben l’estagi de l’Escòla occitana d’estiu de Vilanuèva d’Òlt. Pendent una setmana, cada jorn, anavi a Agen portar las fòtos a desvolopar e escriviái mon article – en francés de segur – que deviá paréisser lo lendeman.

Ne profièchi per remerciar los fotografs René Dreuil, ara retirat, e Jean-Michel Mazet, que comencèt de trabalhar al jornal gaireben en mèma temps que ieu… Me vesián arribar amb dos o tres films a sèt oras del ser mentre qu’èran en plen trabalh que, o diguèri la setmana passada, un jornal se fa totjorn a la lèsta. Eles tanpauc, m’an pas jamai reganhat… Mercé encara.

Enfin, balin balan, levat pendent un an o dos ont desapareguèri de la colomnas pendent los meses d’estiu, en seguida del caprici d’una responsabla qu’aviá decretat que l’estiu conveniá pas a l’occitan !, vos soi vengut veire quitament quand èri a l’estrangièr… A ! lo fax, una polida invencion mèma s’es ara remplaçat pel corrièl…

Al moment que Lo Pichon Blau celèbra son centenari, ieu festegi mon trenta sieisen anniversari de Cronicaire de lenga occitana.

O ai pas jamai fach per la moneda – se sabiatz ! – mas es estat e es encara ma faiçon de « militar » per nòstra lenga e nòstra cultura. « Cadun siula coma sap » disiá lo poèta… Ieu siuli pas mas me servissi del calam…

A vos veire…

Cronica occitana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimenge, lo 7 de setembre de 2014

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article
1 septembre 2014 1 01 /09 /septembre /2014 00:48

Ai vist trenta-sièis candelas… (1)

Vòli pas dire mas, sens o far volontàriament, me l’ai mancat pas que d’un jorn. Qué ? Mon anniversari de cronicaire, pardí !

Lo 30 d’agost de 1978, inaugurèri una carrièra de cronicaire de lenga occitana al Pichon Blau [Petit Bleu] e la cronica pareguèt un dimècres. Al cors de las annadas, s’es passejada lo diluns e lo dimars e, ara, desempuèi qualque temps ja, pareis lo dimenge.

Me rapèli pas se i aviá una rason per que paresquèsse aquel jorn de la setmana ; benlèu èra perque podiái me liberar aqueste jorn per anar a ’Gen escriure mon article.

La sola exigéncia del cap redactor èra estada sa regularitat e m’i tenguèri… Lo primièr article, l’ai pas jols los uèlhs mas me sembla ben qu’èra titolat : « E son pècs los occitanos (sic) ? »

Aviái pas la pretencion de far òbra literària no jornalistica. Tot simplament, amb la fe del novici, pensavi que poiriái far bolegar las causas dins la premsa de l’endrech. E foguèri macat de veire que, tre lo primièr article, i aviá una pèca gròssa dins lo títol. Lo clavista aviá benlèu pensat que lo « los » èra d’espanhòl e aviá corregit « occitans » en pensant qu’èra una pèca ! L’ai pas jamai sabut e, de tota faiçon, macat o èri mas talament content e urós de veire mon nom de cronicaire en seguida de l’article.

Las primièras annadas, alternavi entre una cronica ont disiái mon vejaire e una cronica ont ensajavi de balhar d’informacions sus çò que pareissiá en lenga nòstra dins Agenés mas al delà tanben. Aquò me permetiá de demandar libres o disques en « servici premsa ».

Faguèri a-n aquela epòca tanben comptes renduts en francés de libres que tractavan de la matèria occitana al sens larg.

Ma lenga escricha occitana es pas jamai estada un modèl de literatura mas, après qualque temps, ai abandonat la recension dels libres e disques e me soi mes a parlar del temps que passa en abordant gaireben totes los subjèctes locals, regionals, nacionals…

E foguèri pas jamai censurat ! A si, un còp pel cap redactor Francis Millard per çò qu’aviái parlat de la situacion en Polonha ; èra l’epòca de Solidardrnosc e de Lech Walesa. La rason n’èra que lo jornal ne’n parlava pas en francés. Aviá pas tòrt benlèu !

(de seguir)

Cronica occittana

Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne

Dimenge, lo 31 d'agost de 2014

Repost 0
Andriu de Gavaudan
commenter cet article

Presentacion

  • : Le blog de Andriu de Gavaudan
  • Le blog de Andriu de Gavaudan
  • : Actualitat en lenga occitana Lenga e cultura occitanas (occitan ancian e modèrne)
  • Contact

Recèrca